Qadın təbiətinə dərin təsir edən ginekoloji xərçənglər

Ginekoloji xərçənglər zərif qadın təbiətinə olduqca dərin təsir göstərə bilər. Xəstəlik və bu xəstəliyə bağlı verilən müalicələr bəzən həyatı təhdid edə bildiyi kimi, qadınların cinsi həyatına da təsir edir. Buna görə hər qadın ginekoloji xərçənglər barədə məlumatlı olmalıdır.

Bütün dünyada ən geniş yayılmış dördüncü xərçəng növü olan ginekoloji xərçənglər ölkəmizdə qadın xərçəngləri arasında süd vəzi xərçəngindən sonra ikinci yerdədir. Ən çox görülən ginekoloji xərçəng növü uşaqlıq boynunda inkişaf edən “uşaqlıq boynu, digər adı ilə serviks xərçəngi”dir. Uşaqlıq boynu xərçəngi olan qadınların sayı yaşadıqları ölkədəki sosial-iqtisadi vəziyyətdən asılı olaraq dəyişir. İkinci ən çox görülən ginekoloji xərçəng növü uşaqlığın daxili qatında inkişaf edən “uşaqlıq xərçəngi və ya digər adı ilə endometrium xərçəngi”dir. Bütün dünyada ildə təxminən 350.000-400.000 yeni uşaqlıq xərçəngi halı görüldüyü halda, Türkiyədə bu göstərici ildə təxminən 1.400-2.000 arasındadır. İnkişaf etmiş ölkələrdə uşaqlıq xərçənginə rastgəlmə tezliyi artsa da, bu xərçəng növünə bağlı həyat itkisi göstəricisi aşağıdır. Bunun səbəbi hər keçən gün irəliləyən tibb elmi sayəsində xəstəliyin erkən aşkar edilərək müalicə oluna bilməsidir. Yumurtalıqlarda yaranan “over xərçəngi və ya digər adı ilə yumurtalıq xərçəngi” isə adətən digər orqanlara yayıldıqdan sonra aşkar edildiyi üçün ən çox həyat itkisinə səbəb olan ginekoloji xərçəng növü olduğu deyilə bilər. Təəssüf ki, süd vəzi və uşaqlıq boynu xərçəngindən fərqli olaraq yumurtalıq xərçəngi üçün etibarlı görüntüləmə testi yoxdur. Keçmiş illərdə yumurtalıq xərçəngində görülən əlamətlərin başqa xəstəliklərdəki əlamətlərə bənzəməsi xəstəliyin gec fərq edilməsinə səbəb olmuşdur. Beləliklə, müalicə şansını itirən xəstələrin həyatını itirməsi ilə nəticələnən xəstəlik xalq arasında “səssiz qatil” adlandırılmışdır. Lakin sonrakı illərdə aparılan tədqiqatlar qarın nahiyəsində şişkinlik və böyümə, yemək çətinliyi, tez-tez sidiyə getmə kimi əlamətlərin yumurtalıq xərçəngində də görüldüyünü sübut etmişdir. Bunun sayəsində erkən aşkar edilə bilən xəstəlik yumurtalıq xərçəngi olan qadın xəstələrin sağalma şansını artırmışdır.

Ailəsində xərçəng tarixçəsi olan qadınlarda genetik mutasiya ehtimalı ginekoloji xərçəng riskini artırır. Ailəsində yumurtalıq, yumurta kanalı (fallop borusu), endometrial və ya menopozdan əvvəl süd vəzi xərçəngi görülən qadınlar ailəvi ötürülmə riski daşıyırlarsa, həkimləri ilə görüşərək genetik yoxlamadan keçməli və müvafiq testlər aparılmalıdır. Genetik mutasiyası olan risk altındakı qadınlar övlad sahibi olduqdan sonrakı dövrdə həkimləri ilə danışaraq xərçəng riskini azaldan üsullar (cərrahi müdaxilə, xüsusi skrininq testləri və s.) barədə ətraflı məlumat almalıdırlar. Bu mövzu çox xüsusi və səriştə tələb edən sahə olduğu üçün ən doğrusu xəstənin onkologiya üzrə təcrübəli ginekoloq, onkoloq, ümumi cərrah və tibbi genetika mütəxəssisi ilə birlikdə hərəkət etməsidir.

Ginekoloji xərçənglərdə ilk seçilən müalicə üsulu cərrahi müdaxilədir və uşaqlığın və/və ya yumurtalığın tam götürülməsi ilə nəticələnir. Cərrahi müdaxilənin mütəxəssis əllərdə aparılması müalicənin uğuruna müsbət təsir etdiyi kimi, xəstənin həyat keyfiyyətini də yüksəldir.

Əziz oxucularım, əvvəlki bir məqaləmdə də izah etdiyim kimi, xərçəng diaqnozu qoyulan xəstənin ikinci rəy alması ağlındakı sual işarələrini aradan qaldırmasını və özünü təhlükəsiz hiss etməsini təmin edəcəkdir. Buna görə yenə öz sahəsində mütəxəssis olan ikinci həkimə müraciət etməsi qadın xəstənin sağlam qərar verməsinə kömək edir.

Yazının əvvəlində qeyd etdiyim kimi, ginekoloji xərçənglər həssas və zərif qadın təbiətinə dərin təsir edir. Buna görə diaqnoz və müalicə mərhələsində mümkün qədər diqqətli davranılmalı və həyata keçiriləcək bütün müalicə planları incəliklə nəzərdən keçirilməli, bunların hamısı təcrübəli komanda tərəfindən aparılmalıdır. Hazırda erkən diaqnoz və inkişaf edən müalicə üsulları xərçəng xəstəliyində həyat xilas edir. Yetər ki, əlamətlə qarşılaşıldıqda laqeyd yanaşmadan və vaxt itirmədən mütəxəssis həkimə müraciət edilsin.