Xərçəng xəstəsinə “RUHDAN DÜŞMƏ” demək niyə zərərli ola bilər?

Xərçənglə mübarizə aparan insana ən çox deyilən söz “ruhdan düşmə, güclü ol”dur. Lakin yaxşı niyyətlə deyilən bu sözlər bəzən xəstənin çiyinlərinə müalicənin özündən də ağır yük qoya bilər.

Onkologiyanın 2026 baxışı yalnız hüceyrələri müalicə etməyi deyil, xəstənin emosional reallığını olduğu kimi qəbul etməyi də əhatə edir. Bu gün müsbət düşüncə anlayışının nə zaman təzyiq vasitəsinə çevrildiyini, yəni toksik pozitivliyi və onun müalicə prosesinə təsirlərini araşdırırıq.

Toksik pozitivlik nə qədər ağır olmasından asılı olmayaraq bütün emosional ağrıları rədd edib yalnız müsbət hissləri məcbur edən yanaşmadır. Xərçəng kimi sarsıdıcı prosesdə xəstəyə yalnız gülümsəməyi demək onun həqiqi ağrısını inkar etmək mənasına gələ bilər.

Görünməyən yük: xəstənin yaxınları

Bu təzyiq çox vaxt yalnız xəstəyə yönəlmir; yaxınlarını da eyni görünməz yük altında qoyur. Onlardan da güclü olmaları, hisslərini göstərməmələri və ağlamamaları gözlənilir. Çünki ətrafdakılar adətən onlara da belə deyir: “Sən belə olsan, xəstə daha çox kədərlənər.” “Yanında güclü dayanmalısan ki, səndən güc alsın.”

Beləliklə, xəstənin yaxınları da qorxularını, çarəsizliyini və yorğunluğunu xəstədən gizlətməyə məcbur hiss edirlər. Məcburi güclü olmaq mühiti yenidən yaranır. Zamanla evdə iki ayrı tənhalıq formalaşır: xəstənin və ona qulluq edənin tənhalığı.

1. Hisslərin basdırılması və təcrid

Xəstə ətrafından davamlı möhkəm dayanmaq mesajı aldıqda qorxusunu, kədərini və ya qəzəbini bölüşməkdən çəkinir. “Kədərlənsəm, ruhdan düşərəm; ruhdan düşsəm, xərçəng yayılacaq” kimi elmi əsası olmayan qorxuya qapılır.

Eyni mexanizm xəstənin yaxınlarına da aiddir; “özümü buraxmaq imkanım yoxdur” deyərək hisslərini basdırırlar. Xəstənin yanında güclü görünmək üçün öz insani reaksiyalarını belə qadağan edir və daxildə səssizcə tükənirlər.

• Nəticə: Xəstə həqiqi hissləri ilə tək qalır; bu, xroniki stress səviyyəsini (kortizolu) artıraraq fiziki sağalmanı çətinləşdirə bilər.

2. “Kifayət qədər pozitiv deyiləm” günahkarlığı

Xərçəng müalicəsinin enişləri və yüksəlişləri var. Əlavə təsirlərin ağırlaşdığı gün xəstənin özünü pis hiss etməsi ən təbii haqqıdır. Lakin toksik pozitivlik bu pis günü uğursuzluq kimi göstərir.

• Paradoks: Xəstə yalnız xərçənglə deyil, kifayət qədər xoşbəxt ola bilmədiyinə görə duyduğu günahkarlıqla da mübarizə aparmalı olur.

3. Ünsiyyət divarları: “Keçəcək, narahat olma”

Xəstənin yaxını onun ağrısını görməyə dözə bilmədiyi üçün “hər şey çox yaxşı olacaq” deyərək mövzunu bağlayır. Bu, əslində xəstənin ağrısını dinləməkdən yayınmaqdır. Çox vaxt yaxın insan özü də qorxusu ilə üzləşə bilmədiyindən bu cümləni deyə bilmir. Hər iki tərəf bir-birini qorumağa çalışarkən əslində uzaqlaşır.

• Həqiqi ehtiyac: Xəstənin həmin an eşitməyə ehtiyac duyduğu çəhrayı mənzərə deyil, “qorxduğunu bilirəm, yanındayam və səni dinləməyə hazıram” sözləridir.

• Lakin çox vaxt xəstənin yaxını özü də qorxusu ilə üzləşə bilmədiyi üçün bu cümləni deyə bilmir. Hər iki tərəf bir-birini qorumağa çalışarkən əslində uzaqlaşır.

1. Holland JC, et al. Psycho-oncology. Oxford University Press. 2025 Edition.
2. National Cancer Institute. Emotional Effects of Cancer: Understanding the Burden of Forced Positivity.
3. Society of Behavioral Medicine. The Myth of the "Cancer Personality" and Positive Thinking. 2026.