Xəstəliklərin gedişi əvvəlcədən bilinə bilərmi? Mədə xərçəngi üçün bu mümkün görünür

Mədə xərçəngində xəstəliyin gedişinin hər kəsdə eyni olmadığını bilirik. Bəzi xəstələr müalicəyə çox yaxşı cavab verib uzun illər yaşayarkən, xəstəliyin aqressiv getdiyi bəzilərində müalicədən gözlədiyimiz faydanı görməyə bilərik. Mədə xərçəngində ən çox maraq doğuran mövzulardan biri gedişin təxmin edilib-edilə bilməməsidir. Bu günlərdə Amerika Patologiya Jurnalında dərc edilmiş tədqiqatda qanda xüsusi RNA molekulu növünün (miR-506) səviyyəsinin ölçülməsi ilə mədə xərçənginin gedişinin təxmin edilə biləcəyi bildirilmişdir.

Mikro RNA nədir və xərçənglə əlaqəsi necədir?

Mikro RNA-ların (miRNA) nə olduğunu və haradan gəldiyini bənzətmə ilə izah etmək istəyirəm: hər hüceyrəmizin nüvəsində olan və bizə aid bütün məlumatları daşıyan xromosomları şəxsi kitabxanaya bənzədək. Xromosom adlanan bu kitabxananın kitabları DNA molekullarıdır. DNA adlanan bu kitablarla genetik məlumatımız uzun müddət saxlanılır və gələcək nəsillərə ötürülür. DNA kitabların anası və bir növ qəlibdir. DNA da kitab kimi sətirlər, səhifələr, mühüm və daha az mühüm mövzu başlıqları, anladığımız və hələ anlamadığımız çoxsaylı yazılar daşıyır. Zülal və RNA kimi hüceyrənin digər komponentlərinin hazırlanması üçün zəruri genetik təlimatlar, DNA məzmununun mühüm hissəsini təşkil edir. DNA kitabının gen adlanan mövzu başlıqları var. Bu genlərdə həyatın quruluş vahidi olan zülallara aid məlumatlar var. DNA kitabının gen adlanan hissələrindəki məlumatlar oxunub köçürülərək zülallar sintez edilir. Son məhsul olan zülalları tikinti materiallarına bənzədə bilərik. Bu müxtəlif materiallar da bir araya gələrək orqanları təşkil edir… Bu məqamda miRNAlar genlərdəki məlumatların zülallara çevrilməsində kritik rolları olan molekullardır. miRNA-lar kodlaşdırılmayan RNAlardır, yəni DNA-dan köçürülən (transkripsiya), lakin zülala tərcümə edilməyən genlər tərəfindən yaradılırlar. Əvvəllər zülala çevrilməyən bu RNA hissələrinin funksiyasız olduğu düşünülsə də, son illərdə bəzi miRNA-ların xərçəng inkişafını başlatdığı (oncomiRs), bəzilərinin isə xərçəng inkişafını zəiflətdiyi kəşf edilmişdir. DNA-nın dəyişikliyə uğraması (mutasiya), xərçəngi başladan miRNA-ların artması və ya xərçəngi zəiflədən miRNA-ların azalması/pozulması ilə nəticələnə bilər. Bunun xərçəng yaranmasının əsas mexanizmlərindən biri olduğu düşünülür. Bugünkü yazımızın mövzusu olan, yeni kəşf edilmiş miR-506-nın şişi zəiflədən xüsusiyyətli mikro RNA olduğu düşünülür.

Tədqiqata görə mədə toxuması nümunələrində mikroRNA 506 (miR-506) səviyyəsi yüksək müəyyən edilən mədə xərçəngi xəstələrinin daha uzun yaşadığı görülmüşdür. Buna görə gedişi təxmin etmə gücünə görə miR-506-nın mədə xərçəngi üçün yaxşı göstərici (marker) ola biləcəyi bildirilmişdir. Həmçinin miR-506-nın xərçəngin böyüməsi və yayılmasında mühüm rol oynayan şiş damarlanmasını (angiogenez) da zəiflətdiyi kəşf edilmişdir. Buna görə miR-506-nın mədə xərçəngində xərçəng hüceyrələrinin yayılmasını zəiflədən amil olduğu nəticəsinə gəlinmiş, miR-506 ilə əlaqəli proseslər mədə xərçəngi üçün potensial müalicə hədəfinə çevrilmişdir.

Nəticə olaraq xərçəng çox mürəkkəb xəstəlikdir və onun inkişafını, yayılmasını idarə etmək, xərçəngə səbəb olan molekulyar mexanizmləri daha yaxşı anlamaq mümkündür. Mədə xərçəngi kimi idarəsi çətin xəstəlikdə gedişin təxmin edilməsi həm xəstə, həm yaxınları, həm də həkim üçün böyük fayda verir. Xərçəng müalicəsində hər gün yeni qapının aralandığını görmək gələcəyə ümidlə baxmağımızı təmin edir.