اکسیر جوانی؛ موش‌های سوپرمدل و داروی نامزد تازه برای کند کردن پیری
در این مقاله
دانشمندان داروی نامزدی یافته‌اند که عمر حیوانات آزمایشگاهی را حدود 25% افزایش می‌دهد. امید می‌رود این کشف پیری انسان را نیز کند کند.
نویسنده اصلی پژوهش، پروفسور Stuart Cook، می‌گوید: «استفاده از دارویی که برای طول عمر ساخته‌ایم آسان‌تر از محدودیت کالری است. آیا می‌خواهید از 40 سالگی زندگی نیمه‌گرسنه و کاملاً ناخوشایندی داشته باشید تا در پایان پنج سال بیشتر عمر کنید؟ من نمی‌خواهم.»
موش‌های درمان‌شده در آزمایشگاه «مادربزرگ سوپرمدل» (supermodel granny) نام گرفتند، چون ظاهر جوانی داشتند. آن‌ها از همتایان بدون دارو سالم‌تر و قوی‌تر بودند و کمتر سرطان گرفتند.
دارو روی انسان نیز آزموده می‌شود، اما هنوز معلوم نیست همان اثر ضدپیری را داشته باشد.
جست‌وجوی تاریخی اکسیر جوانی
جست‌وجوی طول عمر از کهن‌ترین موضوعات عمیق تاریخ بشر است. اما دانشمندان مدت‌هاست می‌دانند فرایند پیری در واقع تغییرپذیر است.
برای نمونه، پژوهش حیوانات آزمایشگاهی نشان داده است با کمتر غذا خوردن، این حیوانات بیشتر عمر می‌کنند.
امروزه پژوهش پیری سرشار از محققانی است که می‌کوشند فرایندهای مولکولی آن را کشف و دست‌کاری کنند.
گروه آزمایشگاه علوم پزشکی MRC، امپریال کالج لندن و دانشکده پزشکی Duke-NUS در حال بررسی پروتئینی به نام اینترلوکین-11 بودند. سطح آن با افزایش سن در بدن انسان بالا می‌رود، التهاب را افزایش می‌دهد و چند کلید زیستی کنترل‌کننده سرعت پیری را فعال می‌کند.
زندگی طولانی‌تر و سالم‌تر
پژوهشگران دو آزمایش انجام دادند:
- با مهندسی ژنتیکی مانع تولید اینترلوکین-11 در موش شدند.
- در 75 هفتگی موش‌ها، تقریباً معادل انسان 55 ساله، داروی آزمایشی را منظم دادند تا این پروتئین از بدن پاک شود.
نتایج در 17 ژوئیه 2024 در مجله Nature منتشر شد و افزایش عمر 20-25% بسته به نوع آزمایش و جنس موش را نشان داد. موش‌های پیر آزمایشگاهی معمولاً از سرطان می‌میرند، اما موش‌های فاقد اینترلوکین-11 بسیار کمتر به آن مبتلا شدند. عملکرد عضله بهتر، بدن لاغرتر، پوشش موی سالم‌تر و معیارهای شکنندگی بهتری نیز داشتند.
طبق این مقاله، دارو آنتی‌بادی anti-IL-11 است که پیام‌رسانی IL-11 (اینترلوکین-11) را مهار می‌کند. نام رمزی آن X203 ذکر شده است. X203 برای بررسی اثر مهار مسیر پیام‌رسانی IL-11 بر پیری و بیماری‌های مرتبط با آن استفاده شد. همچنین IL11RA گیرنده‌ای است که آنتی‌بادی خنثی‌کننده دیگر آن با نام X209 ذکر شده است. این آنتی‌بادی‌ها در آزمایش برای جلوگیری از اثر زیستی IL-11 استفاده شدند.
پروفسور Stuart Cook، از پژوهشگران، گفت: «سعی می‌کنم بیش‌ازحد هیجان‌زده نشوم، چون آیا این بیش‌ازحد خوب است که واقعی باشد؟! محصولات تقلبی زیادی وجود دارد، پس می‌کوشم به داده تکیه کنم و این داده‌ها از قوی‌ترین‌ها هستند».
پروفسور Cook گفت «قطعاً» فکر می‌کند رویکردهایشان ارزش آزمودن در پیری انسان را دارند؛ اگر مؤثر باشند اثر «تحول‌آفرین» خواهند داشت و خودش هم به مصرف دارو فکر می‌کند.
اما انسان‌ها چطور؟
پرسش‌های بزرگ بی‌پاسخ این‌اند که آیا همان اثر در انسان به دست می‌آید و عوارض تحمل‌پذیرند؟ اینترلوکین-11 در رشد اولیه انسان نقش دارد. بسیار نادر، افرادی بدون تولید آن متولد می‌شوند؛ این وضعیت بر جوش خوردن استخوان جمجمه، مفاصل و رویش دندان اثر می‌گذارد. این پروتئین در تشکیل جای زخم نیز نقش دارد.
پژوهشگران فکر می‌کنند اینترلوکین-11 در سال‌های بعدی زندگی نقش بدِ محرک پیری دارد. داروی آزمایشی، آنتی‌بادی ساخته‌شده علیه آن، در بیماران فیبروز ریه آزموده می‌شود؛ وضعیتی که آسیب ریه تنفس را دشوار می‌کند.
پروفسور Cook گفت آزمایش‌ها تمام نشده، اما داده‌ها ایمنی دارو را مطرح می‌کنند. این تازه‌ترین رویکرد «درمان» پیری با داروست. متفورمین، داروی دیابت نوع 2، و راپامایسین، داروی جلوگیری از رد پیوند، فعالانه برای ویژگی ضدپیری بررسی می‌شوند.
Stuart Cook در ویدیوی زیر توضیح می‌دهد چگونه به هدف‌گیری اینترلوکین-11 رسیدند:
«اینترلوکین 11 یا به‌اختصار IL-11، ژنی است که در بدن پروتئین تولید می‌کند. این پروتئین فیبروبلاست و سلول ایمنی را فعال می‌کند. این ژن ویژگی به‌ارث‌رسیده از ماهی‌ها طی تکامل است و در ماهی کارکرد مثبت دارد، اما برای ما به‌عنوان بقایای تکاملی اثر زیان‌بار و بیماری ایجاد می‌کند. IL-11 موجب التهاب و فیبروز و مانع بازسازی درست بافت می‌شود. در سال‌های 2016-2017 دریافتیم این ژن نادرست توصیف شده بود و نخستین کسانی بودیم که آن را عامل پیش‌فیبروزی و پیش‌التهابی در قلب و کلیه معرفی کردیم. سپس همین اثر را در بافت‌های متعدد یافتیم و این کشف پایه پژوهش پیری ما شد.
هنگام بررسی فیبروز، یعنی اسکار بافت، دیدیم پروتئین IL-11 در حیوان پیر بالاست. با این یافته، پیری موش را بررسی کردیم و افزایش بیان این ژن با افزایش سن در همه بافت‌ها را دیدیم. این مشاهده نشان داد فعال شدن آن مشکل‌ساز است و با چندبیماری، یعنی ایجاد بیماری‌های متعدد بدن در پیری، ارتباط دارد. این بیماری‌ها از کاهش بینایی و شنوایی تا ریزش مو، تحلیل عضله و اختلال کارکرد قلب و کلیه را در بر می‌گیرند.
در موش، خاموش کردن ژن با دست‌کاری ژنتیکی بیماری‌های پیری را بسیار بهتر کرد. سپس به درمان آنتی‌بادی، رویکردی با ارتباط انتقالی بیشتر، رفتیم. آنتی‌بادی‌های اتصال‌دهنده ویژه این پروتئین به IL-11 می‌چسبند و آن را غیرفعال می‌کنند. درمان را در موش‌های معادل انسان 55 ساله اجرا کردیم و عضلات قوی‌تر، ریه بهتر، پوست سالم‌تر و شنوایی و بینایی بهتر دیدیم. نشان دادیم افزون بر حذف ژنتیکی ژن از تولد، دارو در سال‌های بعدی زندگی هم می‌تواند همان فواید را بدهد. این نتیجه ظرفیت اجرای درمان در انسان را آشکار می‌کند.
گروه ما به فرایندهای سلولی زیربنای پیری و بیماری‌های مرتبط مانند سرطان علاقه دارد. با این درمان اثر مثبت بر نشانه‌های متعدد پیری دیدیم و شناخت ارتباط این سازوکارها ممکن است به طراحی درمان بهتر کمک کند. از مهم‌ترین یافته‌ها این است که با یک درمان، آنتی‌بادی anti-IL-11، هم دوره سلامت و هم طول عمر را بهتر کردیم. اگرچه مخاطب آن کل جمعیت جهان است، ابتدا کارآزمایی انسانی لازم است و مسائل تأمین مالی و مقررات باید حل شوند. بااین‌حال، مطالعات ژنتیکی و حیوانی نمایه ایمنی امیدبخشی نشان می‌دهند.»
دیدگاه پژوهشگران دیگر
پروفسور Anissa Widjaja از دانشکده پزشکی Duke-NUS گفت: «اگرچه مطالعه ما در موش انجام شده، امید داریم یافته‌ها برای سلامت انسان بسیار مهم باشند، چون در بررسی سلول و بافت انسانی اثر مشابه دیده‌ایم». «این پژوهش گامی مهم در درک بهتر پیری است و در موش درمانی نشان دادیم که بالقوه می‌تواند پیری سالم را طولانی‌تر کند.»
Ilaria Bellantuono، استاد پیری اسکلتی‌عضلانی دانشگاه شفیلد، گفت: «در مجموع داده‌ها محکم به نظر می‌رسند؛ این درمان بالقوه دیگری است که سازوکار پیری را هدف می‌گیرد و شاید برای شکنندگی مفید باشد». اما او به کمبود شواهد در بیمار و هزینه چنین داروهایی اشاره کرد و گفت «درمان هر فرد 50 ساله تا پایان عمر، تصورناپذیر است».
دیدگاه و هشدار
در جست‌وجوی زندگی سالم و طولانی، علم هر روز درهای تازه می‌گشاید. گرچه این داروی نامزد نتایج هیجان‌انگیز دارد، برای شناخت اثر و عارضه در انسان مسلماً پژوهش بیشتری لازم است. مطالعات کنونی موش برای سلامت انسان امیدبخش‌اند، اما فعلاً برای انسان به‌طور معمول قابل‌استفاده نیست.
منابع
آیا این مقاله برای شما مفید بود؟
بازخورد شما به بهبود محتوای ما کمک می‌کند.
نظرهای خوانندگان
نظر خود را بنویسید
نام و دیدگاه شما فقط پس از تأیید مدیر منتشر می‌شود. نشانی ایمیل شما هرگز به بازدیدکنندگان نمایش داده نمی‌شود.
اولین نظر را شما بنویسید.