آیا همه افراد سلول سرطانی دارند؟

سرطان با تکثیر غیرطبیعی و کنترل‌نشده سلول‌ها و گسترش آن‌ها به دیگر بخش‌های بدن مشخص می‌شود و گروهی از بیماری‌ها است. این وضعیت می‌تواند به تشکیل تومور یا مشکلات دیگری منجر شود که ممکن است حیات را تهدید کنند.

سلول‌های سالم چرخه «رشد، تقسیم و مرگ» را دنبال می‌کنند؛ اما سلول‌های سرطانی به‌دلیل ناهنجاری‌های تکثیر کنترل‌نشده، معمولاً این چرخه را دنبال نمی‌کنند.

آیا همه سلول سرطانی دارند؟

وجود سلول‌های سرطانی معمولاً از تجمع آسیب DNA و اختلال تنظیمات سلولی ناشی می‌شود. بدن انسان سالم پیوسته سلول تولید می‌کند و سلول‌های قدیمی یا آسیب‌دیده را از بین می‌برد؛ این فرایند «آپوپتوز» یا مرگ برنامه‌ریزی‌شده سلولی نام دارد. آپوپتوز به حفظ تعادل سلولی و حذف سلول‌های بالقوه زیان‌آور کمک می‌کند.

در بدن هر فرد ممکن است سلول‌هایی با DNA آسیب‌دیده وجود داشته باشند. بااین‌حال، بیشتر این سلول‌ها توسط سازوکارهای ترمیم طبیعی بدن و دستگاه ایمنی یا ترمیم می‌شوند یا از بین می‌روند. ناکامی این فرایندها و هم‌زمان شدن دیگر عوامل ژنتیکی یا محیطی می‌تواند موجب تشکیل و تجمع سلول‌های سرطانی شود.

تشکیل سلول‌های سرطانی معمولاً در نتیجه مجموعه‌ای از جهش‌های ژنتیکی رخ می‌دهد. این جهش‌ها ممکن است موجب تقسیم و تکثیر کنترل‌نشده سلول‌ها و نیز فرار از فرایند طبیعی آپوپتوز شوند. این وضعیت می‌تواند به تجمع سلول‌های سرطانی در بدن و تشکیل تومورها منجر شود.

بدن همه افراد حاوی سلول سرطانی نیست؛ اما بدن هر فرد در شرایط ژنتیکی و محیطی مشخص ممکن است سلول‌های سرطانی ایجاد کند. معاینه‌های منظم و غربالگری برای کاهش خطر سرطان و تشخیص زودهنگام اهمیت دارند. همچنین انتخاب سبک زندگی سالم و اقدام برای کاهش خطر مواجهه با مواد بالقوه سرطان‌زا سودمند است.

آیا همه به سرطان مبتلا می‌شوند؟

همه به سرطان مبتلا نمی‌شوند، اما هر کسی احتمال ابتلا دارد. روشن‌تر بگوییم: امروزه می‌دانیم از هر 5 نفر، یک نفر در دوره‌ای از زندگی تشخیص سرطان می‌گیرد. همچنین از هر 8 مرد و هر 11 زن، یک نفر بر اثر سرطان جان خود را از دست می‌دهد.

عوامل تعیین‌کننده خطر ابتلا به سرطان در ادامه فهرست شده‌اند:

کارکرد سلول‌های بدن

در بدن انسان تقریباً 70 تریلیون سلول وجود دارد. حدود نیمی از آن‌ها سلول‌های انسانی و نیمی دیگر میکروارگانیسم‌هایی (ویروس، باکتری، قارچ) هستند که در بدن ما زندگی می‌کنند و میکروبیوتا نام دارند. سلول‌های انسانی بر اساس عملکرد خود انواع متفاوتی دارند. این سلول‌ها متناسب با نوعشان، عملکرد درست بدن را ممکن می‌کنند.

برای مثال، گلبول‌های قرمز اکسیژن حمل می‌کنند، سلول‌های عضلانی حرکت را تسهیل می‌کنند و سلول‌های عصبی پیام منتقل می‌کنند. این کارکردها برای حیات و فعالیت بدن انسان ضروری‌اند.

تفاوت سلول‌های طبیعی و سرطانی چیست؟

سلول‌های طبیعی در یک چرخه رشد می‌کنند، تقسیم می‌شوند و می‌میرند. آن‌ها بسیار منظم‌اند و برای حفظ ساختار و عملکرد بافت با سلول‌های همسایه ارتباط دارند. وقتی سلولی آسیب می‌بیند یا پیر می‌شود، سلولی جدید و سالم جای آن را می‌گیرد.

در مقابل، سلول‌های سرطانی سلول‌هایی با زیست‌شناسی تهاجمی‌اند که دچار جهش‌های ژنتیکی شده‌اند. این ویژگی به آن‌ها اجازه می‌دهد با وجود اینکه باید بمیرند، از دستگاه‌های کنترل سلولی و ایمنی بگریزند. به این ترتیب ممکن است توده یا توموری ایجاد کنند که بر عملکرد کلی بافت‌ها و اندام‌های مجاور اثر بگذارد.

سلول خوش‌خیم و بدخیم به چه معناست؟

همه سلول‌هایی که بیش‌ازحد تکثیر می‌شوند و تومور می‌سازند، سرطانی نیستند. به تشکیل‌شدگی‌هایی که ویژگی‌های سرطان را ندارند، تومورهای خوش‌خیم گفته می‌شود. این سلول‌ها به بافت‌های مجاور نفوذ نمی‌کنند و به دیگر بخش‌های بدن گسترش نمی‌یابند؛ اما در برخی موارد بسته به محلشان می‌توانند مشکلات سلامت ایجاد کنند.

در مقابل، تومورهای سرطانی که با عنوان سلول‌های بدخیم نیز شناخته می‌شوند، می‌توانند به بافت‌های اطراف نفوذ کنند. متاستاز نام فرایندی است که از راه آن، توانایی گسترش به دیگر بخش‌های بدن را نیز دارند. این توانایی متاستاز، سرطان را از رشدهای خوش‌خیم متمایز می‌کند و می‌تواند بالقوه تهدیدکننده حیات باشد.

اگر فرد تومور یا توده‌ای در بدن خود پیدا کند، مراجعه به متخصص اهمیت دارد. تشخیص زودهنگام ممکن است خطرهای مرتبط با سرطان را کاهش دهد.

فرایند بدخیم شدن سلول‌ها

فرایند تبدیل سلول‌های خوش‌خیم به بدخیم، عوامل متعددی از جمله عوامل ژنتیکی، محیطی و انتخاب‌های سبک زندگی را در بر دارد.

برخی افراد ممکن است ژن‌هایی را به ارث ببرند که احتمال ابتلا به سرطان را بیشتر می‌کنند؛ اما چاقی، کم‌تحرکی، برخی عفونت‌ها و انتخاب‌های سبک زندگی مانند سیگار کشیدن یا تغذیه به سبک غربی (فست‌فود و غذاهای فوق‌فرآوری‌شده) نیز ممکن است در این فرایند نقش داشته باشند. مواجهه با برخی مواد شیمیایی یا پرتوها نیز همین‌طور.

با گذشت زمان ممکن است تغییراتی در ژن‌های فرد رخ دهد. این تغییرات می‌توانند رشد و تقسیم طبیعی سلول‌ها را تغییر دهند و به رشد کنترل‌نشده و بدخیم شدن آن‌ها منجر شوند.

پیشگیری از سرطان

هرچند پیشگیری کامل از سرطان همیشه ممکن نیست، افراد می‌توانند برای کاهش احتمال ایجاد سرطان چند اقدام پیشگیرانه انجام دهند:

• انتخاب سبک زندگی سالم: پذیرش سبک زندگی سالم مانند تغذیه متعادل، فعالیت بدنی منظم، سیگار نکشیدن و پرهیز از مصرف بیش‌ازحد الکل، می‌تواند خطر سرطان را به‌طور چشمگیری کاهش دهد.
• غربالگری و تشخیص زودهنگام: غربالگری‌های معمول سرطان مانند ماموگرافی، کولونوسکوپی، اسمیر و توموگرافی کم‌دوز ریه برای افراد سیگاری می‌توانند به شناسایی سرطان در مراحل زودتر و درمان‌پذیرتر کمک کنند. تشخیص زودهنگام احتمال موفقیت درمان و بهبودی را به‌طور چشمگیری افزایش می‌دهد.
• واکسیناسیون: برخی عفونت‌ها مانند ویروس پاپیلومای انسانی (HPV) و هپاتیت B ‏(HBV) می‌توانند سرطان ایجاد کنند. واکسیناسیون علیه این عفونت‌ها ممکن است خطر سرطان‌های مرتبط را به‌طور چشمگیری کاهش دهد.
• محافظت در برابر آفتاب: محافظت از پوست در برابر مواجهه بیش‌ازحد با آفتاب و استفاده از ضدآفتاب، ممکن است خطر سرطان پوست را کاهش دهد.
• آگاهی زیست‌محیطی: به حداقل رساندن مواجهه با عوامل محیطی سرطان‌زا مانند آزبست و رادون، ممکن است خطر برخی سرطان‌ها را کاهش دهد.
• سابقه خانوادگی و آزمایش‌های ژنتیکی: شناخت سابقه سرطان در خانواده و در صورت لزوم انجام آزمایش ژنتیکی، می‌تواند اطلاعات ارزشمندی درباره عوامل خطر سرطان فرد فراهم کند.

خلاصه

در بدن همه افراد سلول‌های سرطانی وجود ندارد؛ اما عوامل ژنتیکی، مواجهه با برخی سموم و انتخاب‌های سبک زندگی می‌توانند موجب ایجاد سلول‌های سرطانی شوند. بدن توانایی کنترل و حذف سلول‌های آسیب‌دیده را پیش از تبدیل شدنشان به سرطان دارد؛ بااین‌حال، شناخت تفاوت رشدها یا تومورهای خوش‌خیم و بدخیم اهمیت دارد.

همه تومورها سرطانی نیستند. تومورهای خوش‌خیم به دیگر بخش‌های بدن گسترش نمی‌یابند؛ اما در صورت شک به نشانه‌های سرطان، مراجعه به متخصص اهمیت دارد.

برای کاهش خطر سرطان، انجام معاینه‌های منظم، پذیرش سبک زندگی سالم، واکسیناسیون علیه برخی عفونت‌ها و شناخت و پرهیز از عوامل محیطی سرطان‌زا اهمیت دارند. هرچند پیشگیری کامل از سرطان همیشه ممکن نیست، درک نحوه عملکرد سلول‌ها و ایجاد سرطان و برداشتن گام‌هایی برای پیشگیری اهمیت دارد.