از کیمیاگری تا پزشکی: دگرگونی رازی و آزمایش گوشت
در این مقاله
روز 27 (مجموعه تاریخ سرطان در 365 روز)
ابوبکر محمد بن زکریای رازی که در سال 865 میلادی در شهر ری، در قلب جاده ابریشم (نزدیک تهران امروزی) زاده شد، یکی از شگفت‌انگیزترین چهره‌های تاریخ پزشکی است. داستان او نه در بیمارستان، بلکه در اتاق موسیقی آغاز شد.
اما کنجکاوی رازی او را فراتر از هنر، به راز ماده کشاند. به کیمیاگری روی آورد و با تقطیر اسید سولفوریک و اتانول (الکل)، پایه‌های شیمی نوین را بنا کرد. الاسرار (کتاب رازها)، اثر او، به شاهکاری درباره فنون آزمایشگاهی تبدیل شد.
انضباط تجربی‌ای که در این دوره به دست آورد، بعدها در طبابت نیز نمود پیدا کرد و اهمیت مشاهده و آزمایش را در برخورد با بیماری‌ها به او آموخت. کیمیاگری برای او صرفاً هنر تبدیل فلزات نبود، بلکه تلاشی برای درک سازوکار طبیعت نیز بود.
تاریکی چشم‌ها و جست‌وجوی درمان
اما آتش کوره‌ها و بخارهای سمی شیمیایی آزمایشگاه کیمیاگری هزینه‌ای داشت. در دهه 30 زندگی، آسیب پایدار چشم و دردهای شدید رازی آغاز شد. او برای یافتن درمان درد خود وارد پزشکی شد و دیگر هرگز از آن بیرون نرفت.
زایش پزشکی مبتنی بر شواهد: آزمایش گوشت در بغداد
خلیفه می‌خواست بیمارستانی عظیم در بغداد بنا کند. وقتی از رازی پرسیدند «بیمارستان را کجا بسازیم؟»، او مانند رسم آن روزگار به ستاره‌ها نگاه نکرد و فال نگرفت؛ بلکه یکی از مشهورترین «آزمایش‌های بهداشت محیط» تاریخ را طراحی کرد.
فرضیه: «پاکی هوا بهبود را تسریع می‌کند، اما آلودگی (میاسما) فساد را افزایش می‌دهد.»
رازی دستور داد تکه‌های گوشت تازه را در محله‌های مختلف بغداد بیاویزند و روزها آن‌ها را مشاهده کرد. این آزمایش افزون بر انتخاب محل، یکی از نخستین نمونه‌های به‌کارگیری روش‌شناسی علمی (مشاهده، آزمایش، نتیجه) در پزشکی بود.
نتایج آزمایش
گوشت‌ها به‌سرعت بدبو شدند، تغییر رنگ دادند و فاسد شدند.
نامناسبگوشتها با وجود خشک شدن، مدت زیادی بدون فساد (تازه) ماندند.
به‌عنوان محل بیمارستان انتخاب شدرازی با این آزمایش نشان داد که پزشکی افزون بر بیمار، با محیط نیز ارتباط دارد. «جایی که گوشت دیرتر فاسد شود، زخم بیمار نیز دیرتر عفونی خواهد شد.» این رویکرد پایه‌های معماری بیمارستانی نوین و کنترل عفونت را شکل داد.
منابع مورد استفاده
- Modanlou HD. "Abu Bakr Muhammad Ibn Zakariya Al Razi (Rhazes): Philosopher, Physician and Alchemist." Pediatric Research.
- Hajdu SI. "Rhazes' (864-925) views on cancer and the introduction of chemotherapy." JBUON.
- Zarrintan S. "Al-Razi and Islamic medicine in the 9th century." Journal of Investigative Surgery.
- "Abu Bakr al-Razi." Stanford Encyclopedia of Philosophy.
- El-Razi, Ebu Bekir. Kitab al-Hawi (The Comprehensive Book on Medicine).
آیا این مقاله برای شما مفید بود؟
بازخورد شما به بهبود محتوای ما کمک می‌کند.
نظرهای خوانندگان
نظر خود را بنویسید
نام و دیدگاه شما فقط پس از تأیید مدیر منتشر می‌شود. نشانی ایمیل شما هرگز به بازدیدکنندگان نمایش داده نمی‌شود.
اولین نظر را شما بنویسید.
از کیمیاگری تا پزشکی: پیروزی روش علمی
ابوبکر رازی از پیشگامانی بود که پزشکی را از حفظیات جزمی رها کرد و آن را به علمی مبتنی بر «مشاهده و آزمایش» تبدیل ساخت. انضباط «شناخت ماده» در آزمایشگاه کیمیاگری، در طبابت او به دقت در «شناخت بیماری» بدل شد.
بذر مفهومی که امروز «پزشکی مبتنی بر شواهد» می‌نامیم، 1100 سال پیش با همان تکه‌های گوشت آویخته در کوچه‌های بغداد کاشته شد. رازی به ما می‌آموزد برای پزشک خوب بودن، تنها کتاب خواندن کافی نیست؛ باید طبیعت را مشاهده کرد، تردید داشت و آزمود.
فردا (روز 28)، اثر سترگ این اندیشمند، الحاوی، را خواهیم گشود و بررسی خواهیم کرد که او سرطان را چگونه توصیف می‌کرد و چگونه تومور «خوش‌خیم» را از «بدخیم» تشخیص می‌داد.