نبوغ ابن‌سینا در داروشناسی و تغذیه، آنجا که جراحی ناتوان می‌ماند
در این مقاله
روز 31 (مجموعه تاریخ سرطان در 365 روز)
آنجا که تیغ نمی‌رسید، هوش ابن‌سینا وارد عمل می‌شد. گیاهان پاک‌کننده «صفرای سوخته»، مواد معدنی داغ‌کننده تومور و دیدگاه «درمان کل‌نگر» که به سرطان‌شناسی امروز به ارث رسید.
در بخش پایانی مجموعه ابن‌سینا، به شاید پیچیده‌ترین صفحات قانون در طبمی‌رسیم. جراحی (بخش 2)برای برکندن دشمنِ آشکار بود. اما ابن‌سینا می‌دانست سرطان فقط همان تورم نیست؛ زهری سیستمیک است که «سودا» در سراسر بدن می‌پراکند. برای جنگ با این «دشمن پنهان»، تیغ جراح کافی نبود؛ به داروخانه طبیعت و خرد آشپزخانه نیاز بود.
رویکرد داروشناختی ابن‌سینا، نمونه‌ای ابتدایی اما به‌طرز شگفت‌آوری منطقی از شیمی‌درمانی امروز (داروهای سیتوتوکسیک) و مراقبت تسکینی (مسکن‌ها) است. او گیاهان را نه صرفاً «علف»، بلکه سلاح‌های مولکولی به کار می‌گرفت.
داروخانه طبیعت: زهر و پادزهر
کتاب 5 قانون، یعنی قرابادین، سرشار از نسخه‌های پیچیده برای درمان سرطان است. راهبرد ابن‌سینا سه پایه داشت: کوچک کردن تومور، تسکین درد و بیرون راندن سودا از بدن.
بهترین دوست کبد. ابن‌سینا برای باز کردن گرفتگی‌های کبد، که آن را سرچشمه سودا می‌دانست، از آن استفاده می‌کرد. علم امروز ترکیبات ضدتومور در کاسنی پیدا می‌کند.
زهری کشنده، اما در دستان ماهر دارو. در دوزهای پایین برای «سوزاندن» تومورهای زخم‌شده و در حال فساد و داغ کردن شیمیایی بافت استفاده می‌شد.
داروی مهرورزی. برای ابن‌سینا در آرام کردن درد تحمل‌ناپذیر بیماران سرطان پیشرفته، جایگزین‌ناپذیر بود. پیشگام مراقبت تسکینی است.
نبرد در آشپزخانه: «شما همان چیزی هستید که می‌خورید»
از دید ابن‌سینا درمان سرطان در آشپزخانه آغاز می‌شد. چون بیماری طبیعتی «سرد و خشک» — سودا — داشت، بیمار باید با خوراکی‌های «گرم و تر» تعادل را بازمی‌گرداند. این هم «رژیم ضدسرطان» هزار سال پیش:
این خوراکی‌ها خون را غلیظ و سودا تولید می‌کنند:
- گوشت گاو (به‌ویژه حیوان پیر)
- گوشت‌های نمک‌سود و خشک‌شده
- عدس و کلم
- پنیرهای شور و کهنه
این خوراکی‌ها خون را رقیق و بدن را مرطوب می‌کنند:
- ماهی تازه (آب‌پز)
- زرده تخم‌مرغ عسلی
- سوپ آب مرغ
- انجیر، بادام و آب‌میوه تازه
پژواک هزارساله: میراث ابن‌سینا
وقتی ابن‌سینا در سال 1037 درگذشت، نه‌تنها کتاب، بلکه یک «شیوه اندیشیدن» به جا گذاشت. رویکرد او به سرطان همان مفهومی است که پزشکی نوین امروز دوباره کشف می‌کند: «سرطان‌شناسی کل‌نگر» (Integrative Oncology).
«اگر در جزیره‌ای دورافتاده گرفتار می‌شدم، تنها کتاب پزشکی که با خود می‌بردم قانون بود.» — سِر ویلیام آسلر
امروز می‌دانیم آنچه ابن‌سینا «صفرای سوخته» می‌نامید، در واقع التهاب مزمن و استرس اکسیداتیواست. رژیم پیشنهادی او، یعنی پرهیز از گوشت فرآوری‌شده، دقیقاً با توصیه‌های امروزی سازمان جهانی بهداشت (WHO) برای پیشگیری از سرطان مطابقت دارد. میراث او فراتر از فناوری، در شیوه برخورد با بیمار است.
دیدگاه آکادمی DROZDOGAN
در پایان مجموعه ابن‌سینا می‌بینیم که او به‌عنوان یک «پزشک-فیلسوف» سرطان را نه فقط تومور، بلکه برهم خوردن تعادل جسم و جان می‌دید. او با کنار هم گذاشتن جراحی (تیغ)، داروها (گیاهان) و رژیم (خوراک)، نخستین «شورای چندتخصصی سرطان‌شناسی» تاریخ را در ذهن خود ساخت. امروز ما متخصصان سرطان هرچند با نقشه‌های ژنتیکی و داروهای هدفمند کار می‌کنیم، در واقع همان هدف بنیادینی را دنبال می‌کنیم که ابن‌سینا هزار سال پیش نشان داد: درمان انسان، نه بیماری.
- Avicenna's Canon of Medicine, Book V (Pharmacopoeia).
- Dietary Recommendations in Traditional Persian Medicine for Cancer.
- Anticancer effects of Cichorium intybus (کاسنی): A review.
آیا این مقاله برای شما مفید بود؟
بازخورد شما به بهبود محتوای ما کمک می‌کند.
نظرهای خوانندگان
نظر خود را بنویسید
نام و دیدگاه شما فقط پس از تأیید مدیر منتشر می‌شود. نشانی ایمیل شما هرگز به بازدیدکنندگان نمایش داده نمی‌شود.
اولین نظر را شما بنویسید.