راهکاری تازه برای بثورات شبیه آکنه ناشی از درمان سرطان: مهارکنندهٔ موضعی BRAF

Erbitux و Vectibix از مهارکننده‌های EGFR (گیرندهٔ فاکتور رشد اپیدرمی) هستند که به‌دلیل اثر افزایش‌دهندهٔ طول عمر، در درمان بسیاری از سرطان‌ها، به‌ویژه سرطان کولورکتال، جایگاه مهمی دارند. اما یکی از عوارض شایع این درمان‌ها، یعنی بثورات آکنه‌ای‌شکل (شبیه آکنه)، کیفیت زندگی بیماران را کاهش می‌دهد و بر پایبندی به درمان اثر منفی می‌گذارد.

پژوهش‌های علمی اخیر رویکرد تازه و امیدوارکننده‌ای برای بثورات آکنه‌ای‌شکل ناشی از مهارکننده‌های EGFR ارائه می‌کنند. بر اساس نتایج یک کارآزمایی بالینی فاز 2 ارائه‌شده در نشست سالانهٔ AACR 2025، مهارکنندهٔ موضعی (قابل استفاده روی پوست) BRAF به نام ژل LUT014 در درمان این نوع واکنش‌های پوستی موفقیت چشمگیری نشان داد.

اثر منفی بثورات آکنه‌ای‌شکل بر پایبندی به درمان

در حدود %90 از بیماران مصرف‌کنندهٔ مهارکننده‌های EGFR، بثورات آکنه‌ای‌شکل از نوع پاپولوپوستولار دیده می‌شود. این بثورات فقط مشکلی ظاهری نیستند؛ آن‌ها می‌توانند با تأثیر جدی بر کیفیت زندگی بیماران، موجب وقفه یا قطع کامل درمان شوند. در مطالعات پیشین این نوع بثورات در %75 بیماران مصرف‌کنندهٔ مهارکنندهٔ EGFR دیده شد و در دوسوم این افراد به‌دلیل بثورات، تغییر دوز درمان ضروری شد.

ژل LUT014 چیست و چگونه اثر می‌کند؟

ژل LUT014 یک مهارکنندهٔ نسل جدید BRAF با کاربرد موضعی است. مهارکننده‌های EGFR با سرکوب مسیر MAP کیناز در پوست باعث بثورات آکنه‌ای‌شکل می‌شوند، اما مهارکنندهٔ موضعی BRAF یعنی LUT014، این اثرات را با سازوکاری متناقض معکوس می‌کند. این ژل با فعال‌کردن مسیر MAP کیناز فقط در سطح پوست، سازوکار ایجاد بثورات را هدف می‌گیرد و وارد گردش خون سیستمیک نمی‌شود. در مطالعات فاز 1 قبلی نیز تأیید شده بود که ژل LUT014 جذب سیستمیک نشان نمی‌دهد و عوارض جانبی جدی ایجاد نمی‌کند.

کارآزمایی بالینی فاز 2 و نتایج آن

در این کارآزمایی دوسوکور و کنترل‌شده با دارونما، 118 بیمار تحت درمان ستوکسیماب (Erbitux) یا پانیتوموماب (Vectibix) برای سرطان کولورکتال متاستاتیک شرکت داشتند که بثورات آکنه‌ای‌شکل متوسط تا شدید را تجربه می‌کردند. بیماران به‌طور تصادفی به سه گروه تقسیم شدند و به‌مدت 4 هفته ژل LUT014 با غلظت %0.1، ژل LUT014 با غلظت %0.03 یا ژل دارونما مصرف کردند.

نقطهٔ پایانی اولیهٔ مطالعه، بهبود معنادار درجهٔ بثورات یا افزایش قابل‌توجه امتیاز کیفیت زندگی گزارش‌شده توسط بیمار بود.

• موفقیت درمان در گروه دوز بالای LUT014 (%0.1) برابر %74 و در مقایسه با میزان %28 در گروه دارونما، به‌طور آماری معنادار بیشتر بود (p=0.0001).
• در گروه دوز پایین (%0.03)، این میزان %56 بود.

در تحلیل‌های شامل بیمارانی که درمان را کامل کرده بودند، میزان موفقیت در گروه دوز بالا %85 و در گروه دوز پایین %69 بود. همچنین در بیمارانی از گروه دارونما که پاسخ نداده و سپس به LUT014 دوز پایین تغییر درمان داده بودند، بهبود معنادار بثورات مشاهده شد.

اثرات بر پایبندی به درمان سرطان

یکی از نتایج مهم پژوهش، افزایش تداوم درمان با مهارکنندهٔ EGFR در اثر مصرف LUT014 بود. در گروه‌های مصرف‌کنندهٔ مهارکنندهٔ موضعی BRAF، میزان وقفه در درمان EGFR به‌دلیل عوارض پوستی %16 بود، درحالی‌که این میزان در گروه دارونما به %26 رسید. این تفاوت در گروه دوز بالا از نظر آماری معنادار بود.

مدیریت مؤثر بثورات می‌تواند با کاهش وقفه در درمان سرطان، اثربخشی و تداوم درمان را افزایش دهد. این وضعیت ممکن است با تقویت پایبندی بیماران به درمان سرطان، موفقیت کلی درمان را بیشتر کند.

عوارض جانبی و نمایهٔ ایمنی

ژل LUT014 عمدتاً عوارض خفیف ایجاد کرد؛ شایع‌ترین مشکلات بیماران خارش یا تحریک خفیف پوست بود. جالب آنکه در گروه دارونما نسبت به گروه LUT014 واکنش‌های پوستی جدی بیشتری گزارش شد. این وضعیت با ترکیب اثر رهاکردن بثورات بدون درمان و تحریک ناشی از ژل دارونما توضیح داده می‌شود.

کاربرد آینده و اهمیت بالینی

اگرچه روش‌های فعلی درمان بثورات ناشی از مهارکننده‌های EGFR شامل تتراسایکلین خوراکی، استروئیدهای موضعی و رتینوئیدهای خوراکی هستند، هیچ‌یک از این روش‌ها به‌طور رسمی توسط نهادهای تنظیم‌گر تأیید نشده‌اند. در مورد LUT014، قابلیت تبدیل‌شدن به نخستین درمان موضعی تأییدشدهٔ بالینی ممکن است دوره‌ای تازه در مدیریت واکنش‌های پوستی درمان‌های سرطان آغاز کند.

بااین‌حال کاربرد پیشگیرانهٔ LUT014 باید از نظر درک ارتباط بثورات ناشی از مهارکننده‌های EGFR با پاسخ به درمان سرطان، بیشتر ارزیابی شود.

در نتیجه، این رویکرد تازه به‌عنوان پیشرفتی امیدوارکننده مطرح است که با مدیریت مؤثر عوارض پوستی بیماران مصرف‌کنندهٔ مهارکنندهٔ EGFR، می‌تواند پایبندی به درمان را، که یکی از بزرگ‌ترین موانع درمان سرطان است، افزایش دهد.