پانیتوموماب (Vectibix) چیست؟ تأیید FDA، مجوز و وضعیت بازپرداخت در ترکیه

• تأیید FDA: بله (تاریخ نخستین تأیید: 27 سپتامبر 2006)
• نام تجاری: Vectibix
• نام مادهٔ مؤثره: پانیتوموماب
• روش مصرف: داخل‌وریدی
• رده: آنتی‌بادی مونوکلونال، آنتی‌بادی ضد EGFR
• دسته: عامل هدفمند
• تولیدکننده: Amgen
• عرضه در ترکیه: Amgen
• سرطان‌های دارای تأیید: تأیید FDA دارد، سرطان متاستاتیک کولورکتال (mKRK)

Vectibix چیست؟

Vectibix با مادهٔ مؤثرهٔ پانیتوموماب، آنتی‌بادی مونوکلونال IgG2 کاملاً انسانی است که با اتصال به گیرندهٔ فاکتور رشد اپیدرمی (EGFR)، جلوگیری از تکثیر سلول و بقای سلول‌های سرطانی را هدف می‌گیرد.

RAS نوع وحشی به چه معناست؟

RAS نوع وحشی یا "wild type"، شکل طبیعی و عادی ژن RAS بدون جهش ژنتیکی است. ژن‌های RAS مسیرهای پیام‌رسانی مهم تنظیم‌کنندهٔ رشد و تقسیم سلول را کنترل می‌کنند. اما ژن‌های جهش‌یافتهٔ RAS در ایجاد سرطان نقشی شایع دارند و شکل جهش‌یافتهٔ آنها اغلب در سلول‌های سرطانی دیده می‌شود. RAS نوع وحشی به دلیل نداشتن جهش ممکن است به بعضی درمان‌های سرطان، مانند درمان‌های ضد EGFR، حساس‌تر باشد؛ بنابراین وحشی یا جهش‌یافته بودن RAS معیاری مهم در انتخاب درمان است.

سازوکار اثر آن چگونه است؟

• پانیتوموماب تقریباً 40 برابر قوی‌تر از لیگاندهای طبیعی به EGFR، یعنی گیرندهٔ فاکتور رشد اپیدرمی، متصل می‌شود و با مهار پیام‌های EGFR از رشد سلول‌های سرطانی جلوگیری می‌کند.
• مهار مسیر پیام‌رسانی EGFR، پیام‌های مهم دخیل در گسترش سرطان، مانند تکثیر و رشد سلول، توان تهاجم و متاستاز و تشکیل رگ‌های خونی یا آنژیوژنز را متوقف می‌کند.
• پانیتوموماب ممکن است پاسخ به شیمی‌درمانی و/یا پرتودرمانی را افزایش دهد و از روند درمان پشتیبانی کند.
• برخلاف بعضی مهارکننده‌های دیگر EGFR، مانند ستوکسیماب ، در فعالیت ضدتوموری پانیتوموماب سازوکارهای ایمنی‌شناختی، یعنی با واسطهٔ دستگاه ایمنی، نقش ندارند.
• با مهار پیام‌های EGFR ممکن است مرگ سلولی یا آپوپتوز را تقویت و تکثیر سلول‌های سرطانی را مؤثرتر کنترل کند.

تاریخچهٔ تأیید سازمان غذا و داروی ایالات متحده (FDA)

• 27 سپتامبر 2006 – FDA داروی Vectibix (پانیتوموماب) را برای درمان بیماران مبتلا به سرطان کولورکتال متاستاتیک تأیید کرد.
• 23 مه 2014 – FDA مصرف Vectibix همراه با FOLFOX را به‌عنوان درمان خط اول بیماران سرطان کولورکتال متاستاتیک با KRAS نوع وحشی تأیید کرد.
• 29 ژوئن 2017 – FDA مصرف Vectibix (پانیتوموماب) را برای بیماران سرطان کولورکتال متاستاتیک با RAS نوع وحشی تأیید کرد.
• 16 ژانویهٔ 2025 – FDA سوتوراسیب و پانیتوموماب را برای سرطان کولورکتال متاستاتیک با جهش KRAS G12C تأیید کرد

مجوز در ترکیه

پانیتوموماب در سرطان کولورکتال متاستاتیک با RAS نوع وحشی، برای بیمارانی که پیش‌تر پانیتوموماب یا دیگر درمان‌های ضد EGFR دریافت نکرده‌اند و امتیاز عملکرد ECOG آنان 0-1 است، در درمان خط اول یا دوم همراه با فقط یکی از رژیم‌های ترکیبی شیمی‌درمانی FOLFOX یا FOLFİRİ تا زمان پیشرفت بیماری کاربرد دارد. در صورت پیشرفت بیماری یا تغییر رژیم شیمی‌درمانی همراه، پانیتوموماب یا درمان دیگری ضد EGFR قابل‌استفاده نیست.

EGFR = گیرندهٔ فاکتور رشد اپیدرمی

RAS (KRAS و NRAS) = KRAS (همولوگ انکوژن ویروسی سارکوم موش کیرستن 2) و NRAS (همولوگ انکوژن ویروسی RAS نوروبلاستوما)

ECOG = گروه همکاری انکولوژی شرق (Eastern Cooperative Oncology Group)

آیا Vectibix پوشش بازپرداخت دارد؟

پانیتوموماب برای بیماران سرطان کولورکتال متاستاتیک با RAS نوع وحشی که پیش‌تر پانیتوموماب یا دیگر درمان‌های ضد EGFR دریافت نکرده‌اند و امتیاز عملکرد ECOG آنان 0-1 است، در درمان خط اول یا دوم همراه با فقط یکی از رژیم‌های شیمی‌درمانی ترکیبی FOLFOX یا FOLFİRİ تا پیشرفت بیماری، تحت پوشش بازپرداخت SGK ترکیه قرار گرفته است.

قیمت: قیمت‌های فروش داروخانه تا دسامبر 2025 به شرح زیر است:

• VECTIBIX 20 MG/ML، 5 ML ویال حاوی محلول برای انفوزیون (1 ویال) 20014,43 TL.
• VECTIBIX 20 MG/ML، 20 ML ویال حاوی محلول برای انفوزیون (1 ویال) 79473,93 TL.

سازوکار مقاومت

• جهش‌های EGFR ممکن است با کاهش میل اتصال پانیتوموماب، به ایجاد مقاومت به دارو منجر شوند.
• کاهش بیان EGFR در سطح سلول ممکن است اثربخشی پانیتوموماب را کاهش دهد و مقاومت را افزایش دهد.
• جهش‌های ژن KRAS، به‌ویژه در کدون‌های 12 و 13، عاملی مهم در ایجاد مقاومت به پانیتوموماب‌اند.
• جهش‌های BRAF نیز ممکن است در ایجاد مقاومت به پانیتوموماب مؤثر باشند؛ این جهش‌ها با اثر بر مسیر پیام‌رسانی EGFR مقاومت به درمان ایجاد می‌کنند.
• جهش‌های NRAS با تغییر مسیرهای انتقال پیام سلولی ممکن است به ایجاد مقاومت به پانیتوموماب کمک کنند.
• افزایش ژن HER2 از راه تقویت ژنی، با فعال کردن مسیرهای جایگزین پیام‌رسانی سلولی ممکن است به مقاومت به پانیتوموماب منجر شود.
• افزایش بیان HER3 با انتقال پیام‌های رشد سلول از مسیرهای جایگزین ممکن است مقاومت به دارو را افزایش دهد.
• فعال شدن مسیرهای جایگزین پیام‌رسانی سلولی مانند PI3K/Akt و IGF-1R ممکن است اثربخشی درمان پانیتوموماب را کاهش دهد و باعث مقاومت شود.
• افزایش بیان lncRNA MIR100HG و miRNAهای درون آن، یعنی miR-100 و miR-125، ممکن است با فعال کردن مسیر پیام‌رسانی Wnt به مقاومت به پانیتوموماب منجر شود.

جذب

پانیتوموماب با انفوزیون داخل‌وریدی (IV) تجویز می‌شود و بنابراین فراهمی زیستی خوراکی ندارد. چون مستقیماً وارد گردش خون می‌شود، فرایند جذب آن مانند داروهای خوراکی نیست.

توزیع

توزیع پانیتوموماب در بدن کاملاً مشخص نشده است. اما مطالعات فارماکوکینتیک بیان کرده‌اند میانگین نیمه‌عمر آنتی‌بادی حدود 6-7 روز است و با دوز به اشباع می‌رسد.

متابولیسم

متابولیسم پانیتوموماب به‌طور جامع توصیف نشده است. مطالعات فارماکوکینتیک نشان داده‌اند آنتی‌بادی با دوز هفتگی 2 mg/kg به اشباع می‌رسد. نیمه‌عمر آن حدود 6-7 روز است.

محدودهٔ دوز

• دوز پیشنهادی برای سرطان کولورکتال متاستاتیک (mCRC)، هر دو هفته یک‌بار 6 mg/kg از راه IV است.
• به‌عنوان رژیم جایگزین، می‌توان آن را هفتگی با دوز 2.5 mg/kg از راه IV تجویز کرد.

تداخلات دارویی

تداخل دارویی رسمی برای پانیتوموماب تعریف نشده است.

موارد نیازمند توجه

• در مقایسه با ستوکسیماب، واکنش‌های انفوزیون کمتر دیده می‌شوند، زیرا پانیتوموماب آنتی‌بادی کاملاً انسانی است.
• میزان بیان EGFR، اثربخشی بالینی را پیش‌بینی نمی‌کند؛ بنابراین آزمون EGFR برای مصرف بالینی پانیتوموماب الزامی نیست.
• آزمایش‌های KRAS و NRAS باید انجام شوند. فقط بیمارانی باید با پانیتوموماب درمان شوند که تومورشان ژن‌های KRAS و NRAS نوع وحشی، یعنی بدون جهش، دارد.
• عوارض پوستی نشانه‌ای از اثر پانیتوموماب تلقی می‌شوند. بنابراین واکنش‌های پوستی باید پایش شوند.
• در بیماران با سابقهٔ بیماری ریوی (ILD) باید با احتیاط مصرف شود، زیرا خطر بدتر شدن ILD در این بیماران وجود دارد.
• توصیه می‌شود بیماران دچار بثورات پوستی از آفتاب محافظت شوند؛ این وضعیت هشدار جعبه‌سیاه، یعنی خطر بالا، دارد.
• سطح الکترولیت‌ها، به‌ویژه منیزیم و کلسیم، باید در طول درمان و دست‌کم 8 هفته پس از آن پایش شود.
• ممکن است به جنین آسیب برساند؛ بنابراین توصیه می‌شود زنان در سن باروری، در طول درمان و پس از آن از روش مؤثر جلوگیری از بارداری استفاده کنند.

عوارض جانبی

1. خارش، خشکی پوست، بثورات چرکی و آکنه‌مانند روی صورت و قسمت بالای تنه؛ سمیت پوستی ممکن است تا 90% دیده شود.
2. علائم مرتبط با انفوزیون، مانند تب، لرز و کهیر.
3. افزایش سرفه، تنگی نفس و ایجاد بیماری ریوی.
4. کاهش منیزیم خون.
5. اسهال.
6. آستنی و ضعف عمومی، با فراوانی 10-15%.
7. التهاب و تورم بستر ناخن در مصرف طولانی‌مدت دیده می‌شود.