ადამიანის გენომის პროექტი 2003 – სიცოცხლის ძირითადი კოდი
ადამიანის გენომის პროექტი (Human Genom Project – HGP), DNA-ში არსებული დაახლოებით სამი მილიარდი ქიმიური ფუძის წყვილის გენეტიკური თანმიმდევრობის დადგენისა და დაახლოებით 20000 გენის შესახებ წარმოდგენის შექმნის საერთაშორისო მცდელობაა. გენები მემკვიდრეობის ერთეულებია და წარმოადგენს DNA-ის მონაკვეთებს, რომლებიც გარკვეული ფუნქციის მქონე ცილას ან RNA-ის მოლეკულას კოდირებს.
HGP 1990 წელს ამერიკელი მოლეკულური ბიოლოგის James Watson-ის, მოგვიანებით კი ამერიკელი ექიმისა და გენეტიკოსის Francis Collins-ის ხელმძღვანელობით დაიწყო. პარალელურ კვლევას Celera Genomics-ის დამფუძნებელი, ამერიკელი ბიოლოგი Craig Venter-იც ატარებდა. DNA-ის ეს თანმიმდევრობა არა მხოლოდ ადამიანის დაავადებების გაგებაში გვეხმარება, არამედ ადამიანებსა და სხვა ცხოველებს შორის კავშირის ახსნაშიც.
2001 წელს Collins-მა ადამიანის გენომის უმეტესი ნაწილის გამოქვეყნებასთან დაკავშირებით თქვა:
„ეს ისტორიის წიგნია: ჩვენი სახეობის დროში მოგზაურობის აღწერა. ეს მაღაზიის სახელმძღვანელოა: წარმოუდგენლად დეტალური გეგმა ადამიანის ყოველი უჯრედის ასაგებად. და ეს გარდამქმნელი მედიცინის სახელმძღვანელოა: სავსე ისეთი მიგნებებით, რომლებიც ჯანდაცვის მიმწოდებლებს დაავადებების მკურნალობის, პრევენციისა და მკურნალობის უზარმაზარ ახალ შესაძლებლობებს მისცემს.“
2003 წელს გამოცხადებული უფრო სრული თანმიმდევრობა კი ცივილიზაციის ისტორიაში გარდამტეხ მოვლენად მიიჩნევა.
ადამიანის გენეტიკური თანმიმდევრობის შესადგენად გენომი თავდაპირველად მცირე ნაწილებად დაყვეს. მრავალი ასლის შესაქმნელად და DNA-ის კლონების სტაბილური წყაროს ან ბიბლიოთეკის მისაღებად ეს ნაწილები ბაქტერიებში მოათავსეს. ფრაგმენტებისგან უფრო დიდი თანმიმდევრობების აწყობა რთულ კომპიუტერულ ანალიზს მოითხოვდა.
ერთკვერცხუჯრედიანი ტყუპების გარდა, ადამიანების ინდივიდუალური გენომები ერთმანეთისგან განსხვავდება. სამომავლო კვლევები სხვადასხვა ადამიანის თანმიმდევრობების შედარებას კვლავ მოიცავს, რათა მეცნიერებს დაავადებებში გენეტიკის როლისა და ადამიანებს შორის განსხვავებების უკეთ გაგებაში დაეხმაროს.
გენომის თანმიმდევრობის მხოლოდ 1% კოდირებს ცილას. ადამიანის გენების რაოდენობა ვაზის (~30400 გენი) და ქათმის (~16700 გენი) გენების რაოდენობებს შორისაა. საინტერესოა, რომ ადამიანის გენომის თითქმის ნახევარს გადაადგილებადი ელემენტები, ანუ DNA-ის ისეთი „მოხტუნავე“ მონაკვეთები შეადგენს, რომლებსაც ქრომოსომების გარშემო, მათზე და მათ შორის მოძრაობა შეუძლია.
სტატიაში მოხსენიებული ისტორიული პირები: James Dewey Watson (დაბ. 1928), John Craig Venter (დაბ. 1946), Francis Sellers Collins (დაბ. 1950)
- წინა თემა: ტელექირურგია 2001 – გლობალური ქირურგიული კავშირები
- შემდეგი თემა: სახის გადანერგვა 2005 – სიცოცხლის შეცვლილი სახე
*HGP-ს ფარგლებს მიღმა, ნეანდერტალელის გენომის პროექტის შედეგები ადამიანის გენომების ჩვენი ახლო ევოლუციური ნათესავების — დაახლოებით 30000 წლის წინ გადაშენებული ნეანდერტალელების — თანმიმდევრობებთან შედარების საშუალებას იძლევა.
წყაროები
ეს სტატია სასარგებლო იყო თქვენთვის?
თქვენი გამოხმაურება გვეხმარება შინაარსის გაუმჯობესებაში.
მკითხველთა კომენტარები
გაგვიზიარეთ თქვენი კომენტარი
თქვენი სახელი და კომენტარი მხოლოდ ადმინისტრატორის დამტკიცების შემდეგ გამოქვეყნდება. ელფოსტის მისამართი ვიზიტორებს არასოდეს ეჩვენებათ.
პირველმა დაწერეთ კომენტარი.