ადრეულ ასაკში განვითარებული კიბო გლობალური ეპიდემიაა?

ადრეულ ასაკში განვითარებული კიბო ზრდასრულებში, რომელიც ჩვეულებრივ 50 წლამდე ასაკში დიაგნოსტირებულ კიბოდ განისაზღვრება, თანდათან გლობალური ეპიდემიის სახეს იღებს— ამაზე ყურადღება გაამახვილა 2022 წლის 6 ოქტომბერს Nature Reviews Clinical Oncology ჟურნალში გამოქვეყნებულმა სტატიამ.

ამ საკითხმა თავდაპირველად კოლორექტული, ანუ მსხვილი ნაწლავის კიბოს შემთხვევაში მიიპყრო ყურადღება. ადრეულ ასაკში განვითარებული კოლორექტული კიბოს სიხშირის ზრდა კარგად დოკუმენტირებული პრობლემაა, თუმცა ტენდენცია, როგორც ჩანს, კოლორექტულ კიბოს ბევრად სცდება. მკვლევრები ბოლო 30 წლის განმავლობაში ძუძუს, პროსტატისა და ფარისებრი ჯირკვლის კიბოს ჩათვლით კიბოს 14 სხვადასხვა ტიპში ადრეულ ასაკში დიაგნოსტიკის ტენდენციებს აკვირდებოდნენ და ბევრ ქვეყანაში ზრდა აღმოაჩინეს.

ავტორებმა აღნიშნეს, რომ შესწავლილი 14 კიბოდან 8 საჭმლის მომნელებელ სისტემას უკავშირდებოდა. ამის საფუძველზე მათ კვების შესაძლო როლს გაუსვეს ხაზი და აღნიშნეს, რომ პირის ღრუსა და ნაწლავის მიკრობიომს შესაძლოა კიბოს რისკში როლი ჰქონდეს. ამასთან, კიბოს რისკზე მოქმედი მრავალი ფაქტორი შეცვლადია: კვება, სიმსუქნე, ვარჯიში, ძილი, HPV-ისა და კიბოს გამომწვევი სხვა მიკროორგანიზმების საწინააღმდეგო ვაქცინაცია.

Tomotaka Ugai და Shuji Ogino, მასაჩუსეტსის შტატის ბოსტონში მდებარე ჰარვარდის T.H. Chan-ის საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის სკოლიდან, აცხადებენ: „(ჩვენი) დაუყოვნებელი მიზნები უნდა იყოს ადრეულ ასაკში განვითარებული კიბოს ეპიდემიის შესახებ ცნობიერების გაზრდა და (ამ) რისკფაქტორების ზემოქმედების შემცირება.“

ამ ახალ სტატიაში აღნიშნულია, რომ კიბოს სკრინინგის ზრდა კიბოს უფრო ადრე გამოვლენას უწყობს ხელს, თუმცა ადრეულ ასაკში განვითარებული ზოგი კიბოს სიხშირეც რეალურად იზრდება.

ამ კვლევაში Ugai-მ, Ogino-მ და მათმა კოლეგებმა ლიტერატურის მიმოხილვით აღწერეს კიბოს 14 ტიპის სიხშირის ტენდენციები 2002 – 2012 წლებში, 44 ქვეყნის 20-დან 49 წლამდე ასაკის ზრდასრულებში.

მკვლევრებმა აღმოაჩინეს, რომ 1990-იანი წლებიდან ძუძუს, კოლორექტული, ენდომეტრიუმის (საშვილოსნოს), საყლაპავის, ღვიძლგარეთა სანაღვლე სადინრის, ნაღვლის ბუშტის, თავისა და კისრის, თირკმლის, ღვიძლის, ჰემატოლოგიური, პანკრეასის, პროსტატის, კუჭისა და ფარისებრი ჯირკვლის კიბოს ადრეულ ასაკში განვითარების სიხშირე მთელ მსოფლიოში გაიზარდა.

მაგალითად, აშშ-ში 2002-2012 წლების მონაცემებით, თირკმლის კიბოს სიხშირის საშუალო წლიური პროცენტული ცვლილება ქალებში 3,6%, კაცებში კი 4,1% იყო; მრავლობითი მიელომისთვის შესაბამისი მაჩვენებელი ქალებში 2%, ხოლო კაცებში 3% იყო.

მიუხედავად იმისა, რომ მკვლევრები აღიარებენ, „ცალკეული ზემოქმედებების კონკრეტული ეფექტები ძირითადად უცნობია“, ეს საერთო ტენდენცია შეიძლება ადრეულ ცხოვრებასა და ახალგაზრდა ზრდასრულ ასაკში რისკფაქტორების მზარდ ზემოქმედებას ასახავდეს.

მე-20 საუკუნის შუა პერიოდიდან მნიშვნელოვანი ცვლილებები მოხდა კვებაში, ძილში, მოწევაში, სიმსუქნეში, ტიპი 2 დიაბეტსა და გარემო ფაქტორების ზემოქმედებაში. მკვლევრები ამბობენ, რომ ამ ყველაფერმა შეიძლება ნაწლავის მიკრობიომზე იმოქმედოს ან ჩვენს გენებთან ურთიერთქმედებით ადრეულ ასაკში განვითარებული კიბოს სიხშირე გაზარდოს. მაგალითად, სიმსუქნე, მოწევა და ალკოჰოლი პანკრეასის კიბოს დადგენილი რისკფაქტორებია და ადრეულ ასაკში დაავადების რისკსაც უკავშირდება.

დასკვნის სახით კიბო მრავალფაქტორული დაავადებაა. ვიცით გენეტიკის, როგორც რისკფაქტორის, და სკრინინგის, როგორც ადრეული დიაგნოსტიკის საშუალების, მნიშვნელობა, თუმცა ეს სტატია ნათელს ჰფენს ცხოვრების წესის შეცვლადი ჩვევების მნიშვნელობას, რომელთაც ადრეულ ასაკში განვითარებული კიბოს ზრდის მნიშვნელოვნად შენელება შეუძლია. მიუხედავად იმისა, რომ კვებისა და ვარჯიშის მსგავსი შეცვლადი ფაქტორებით შესაძლებელია ამ კიბოს ტვირთის შემცირება, ასეთი ცვლილებების განხორციელება ხშირად რთულია. ასევე, მეტი კვლევაა საჭირო იმის გასაგებად, რა როლს თამაშობს კიბოს რისკში ისეთი ფაქტორები, როგორიცაა ალკოჰოლი, სიმსუქნე, ფიზიკური აქტივობა და გვიან ასაკში შვილის ყოლა. თუმცა უკვე საკმარისი საფუძველია ამ რისკფაქტორებზე მუშაობისთვის როგორც პირადი, ისე საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის სარგებლის მისაღებად.