ალ-რაზის ყოვლისმომცველი წიგნი 900 – მედიცინის ისტორიის ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი ხიდი
შუა საუკუნეების მედიცინისა და ისლამური სამყაროს ერთ-ერთი უდიდესი ექიმი სპარსეთში (დღევანდელ ირანში) დაბადებული და დასავლეთში Rhazes/ Râzî-ს სახელით ცნობილი ალ-რაზი იყო. სიცოცხლის განმავლობაში სხვადასხვა საკითხზე, ფილოსოფიიდან და ალქიმიიდან მედიცინამდე, დაახლოებით 200 წიგნი დაწერა.
პედიატრიის შესახებ პირველი წიგნის ავტორი იყო და ყვავილისა და წითელას ერთმანეთისგან განმასხვავებელი ვრცელი დაკვირვებებით არის ცნობილი. ის ერთ-ერთი პირველი იყო, ვინც ნერვული სისტემის დაზიანებები შეისწავლა და კლინიკურ ნიშნებს დაუკავშირა.
აკადემიური ნაშრომების გარდა, ის დახმარების მაძიებელი ჩვეულებრივი ადამიანებისთვისაც წერდა. სამედიცინო ეთიკაზე მსჯელობისას ამბობდა: "ექიმის მიზანია სიკეთის კეთება, თუნდაც ჩვენი მტრებისთვის. ვინაიდან ჩემი პროფესია კაცობრიობის სარგებლობისა და კეთილდღეობისათვის შეიქმნა, ის ჩვენი მოდგმისათვის ზიანის მიყენებას გვიკრძალავს."
Râzî ხშირად ეწინააღმდეგებოდა ადრინდელ ცნობილ ექიმებს, მაგალითად, გალენოსს, როდესაც მათ შეხედულებებს მცდარად მიიჩნევდა. ის ასევე მკაცრად აკრიტიკებდა რელიგიურ წინასწარმეტყველებსა და რელიგიებს, მათ შორის ისლამს. გადმოცემის მიხედვით, მან უარი უთხრა ექიმს, რომელმაც კატარაქტის მოცილება შესთავაზა, და თქვა: "სამყარო საკმარისად ვნახე". ის სიცოცხლეზე გულგატეხილი და უსინათლო გარდაიცვალა.
მის საეტაპო ნაშრომებს შორისაა Kitab al-hawi fi al-tibb (მედიცინის ყოვლისმომცველი წიგნი, დაახლოებით ახ. წ. 900), სამედიცინო ცოდნისა და დაკვირვებების ფართო კრებული, რომელიც მისმა მოწაფეებმა მისი გარდაცვალების შემდეგ შეაგროვეს. ამ ნაშრომმა შთააგონა ისლამური სამყაროს შემდგომი ექიმები, მათ შორის ცნობილი იბნ სინა, ხუთტომიანი „მედიცინის კანონის“ ავტორი. ებრაელმა ექიმმა Faraj ben Salim-მა 1279 წელს Kitab al-hawi ლათინურად თარგმნა, ხოლო მისი გავლენა 1486 წელს Liber Continens-ის სახელით დაბეჭდვის შემდეგ გავრცელდა. Kitab al-hawi საყურადღებოა არა მხოლოდ მოცულობით, არამედ ბერძენი, არაბი და ინდოელი ექიმების შესახებ მსჯელობებითაც, რომელთა ნაშრომებიც სხვაგვარად დაიკარგებოდა. ევროპაში გავლენიანი გახდა ალ-რაზის Al-tibb al-Mansuri (Kitabul-Mansur) წიგნიც, რომელიც ევროპაში შუა საუკუნეების ერთ-ერთ ყველაზე კითხვად წიგნად იქცა.
სტატიის ილუსტრაციის აღწერა: ალ-რაზის ევროპული გამოსახულება კრემონელი ჟერარდის (1114–1187) Medical Treatises-ის კრებულში. ჟერარდი იტალიელი მთარგმნელი იყო, რომელიც არაბულის შესასწავლად და იქ არსებული მრავალი არაბული სამეცნიერო ნაშრომის სათარგმნად ესპანეთის ქალაქ ტოლედოში გაემგზავრა.
სტატიაში ნახსენები ისტორიული პირები: Abu Bakr Muhammad ibn Zakariya al-Razi (865–925), Abu' Ali al-Husayn ibn' Abd-Allah Ibn Sina (Avicenna) (980–1037)
წყაროები
ეს სტატია სასარგებლო იყო თქვენთვის?
თქვენი გამოხმაურება გვეხმარება შინაარსის გაუმჯობესებაში.
მკითხველთა კომენტარები
გაგვიზიარეთ თქვენი კომენტარი
თქვენი სახელი და კომენტარი მხოლოდ ადმინისტრატორის დამტკიცების შემდეგ გამოქვეყნდება. ელფოსტის მისამართი ვიზიტორებს არასოდეს ეჩვენებათ.
პირველმა დაწერეთ კომენტარი.