გალენოსის ნაშრომები 190 – მედიცინაზე 1000-წლიანი ბატონობა
ექვსი საუკუნით ადრე მცხოვრები ჰიპოკრატეს გარდა (იხ. შესავალი "ჰიპოკრატეს ფიცი"), გალენოსზე მეტხანს დასავლური მედიცინის გზაზე გავლენა, ალბათ, არცერთ სხვა ბერძენ ექიმს არ მოუხდენია. ახ. წ. 2-ე საუკუნეში, რომის იმპერიის ძლიერების მწვერვალზე დაბადებული გალენოსის სამედიცინო ცოდნა, ანატომიური კვლევები და ნაშრომების უზარმაზარი კრებული მის მემკვიდრეებზე ათას წელზე მეტხანს ბატონობდა. ცნობების მიხედვით, მისი კარნახისათვის ფეხის ასაწყობად ზოგჯერ 20 გადამწერს ამუშავებდა! გარდა ამისა, ცხოველების დისექციებმა (ნაწილებად გაკვეთამ და შესწავლამ) ორგანოთა სისტემების შესახებ ახალი წარმოდგენები შექმნა.
ის დღევანდელი თურქეთის დასავლეთ სანაპიროზე დაიბადა და რომში დასახლებამდე ბევრს მოგზაურობდა. ვინაიდან ადამიანის დისექცია უკანონო იყო, მისი ფართო ანატომიური კვლევები ღორებს, ძაღლებსა და მაიმუნებს („ბერბერულ მაიმუნებს“) ეფუძნებოდა. ვივისექციების (ცოცხალ ცხოველზე ექსპერიმენტული მიზნით ოპერაციის ჩატარების) დროს სხვადასხვა ნერვს კვეთდა იმის საჩვენებლად, რომ ტვინი სხეულის კუნთების მოძრაობას აკონტროლებს. ხორხის ნერვის გადაკვეთის შემდეგ ხმის დაკარგვა თვალსაჩინო ხდებოდა. იმის დასამტკიცებლად, რომ შარდს თირკმლები წარმოქმნის, შარდსაწვეთები გადაკეტა და თირკმლის შეშუპება დააფიქსირა. გლადიატორების ექიმად მუშაობისას ადამიანის ანატომიის უკეთ შესასწავლად საშინელ ჭრილობებს აკვირდებოდა. საბოლოოდ, სხვებთან ერთად, რომის იმპერატორ Marcus Aurelius-ის ექიმიც გახდა.
რა თქმა უნდა, გალენოსის ყველა სამედიცინო აღმოჩენა და თეორია სანდო არ ყოფილა. ჰიპოკრატეს მოსაზრების განხილვის შემდეგ, რომლის თანახმადაც დაავადება ოთხი სეკრეტის (სითხის) – სისხლის, შავი ნაღვლის, ყვითელი ნაღვლისა და ლორწოს – დისბალანსის შედეგია, მან ეს იდეები განავრცო და ივარაუდა, რომ თითოეული სეკრეტის დისბალანსს ადამიანის გარკვეული ტემპერამენტი შეესაბამება (მაგალითად, შავი ნაღვლის სიჭარბე მელანქოლიურ პიროვნებას შეესაბამებოდა). ის ასევე მცდარად ამტკიცებდა, რომ ვენურ („ბინძურ“) სისხლს ღვიძლი წარმოქმნის და ტუმბავს, არტერიული („სუფთა“) სისხლი კი გულიდან წარმოიშობა, და სჯეროდა, რომ სისხლი გულის მარცხენა და მარჯვენა მხარეებს შორის უხილავი ფორებით გადადის.
გალენოსისათვის ფილოსოფია ყველა ექიმის განათლების მნიშვნელოვანი კომპონენტი იყო. რომის იმპერიის დაცემის შემდეგაც მისი გავლენა გაგრძელდა: მისი ნაშრომები და იდეები არაბულ სამყაროს, შემდეგ კი შუა საუკუნეების ევროპასა და შემდგომ ეპოქებს გადაეცა.
სტატიის ილუსტრაციის აღწერა: გლადიატორთა ჭრილობებმა გალენოსს კუნთებისა და შინაგანი ორგანოების ანატომიის შესახებ მნიშვნელოვანი ცოდნა მისცა. Pollice Verso (1872), ფრანგი მხატვარი Jean-Léon Gérôme (1824–1904).
სტატიაში ნახსენები ისტორიული პირები: პერგამონელი გალენოსი (129–199)
წყაროები
ეს სტატია სასარგებლო იყო თქვენთვის?
თქვენი გამოხმაურება გვეხმარება შინაარსის გაუმჯობესებაში.
მკითხველთა კომენტარები
გაგვიზიარეთ თქვენი კომენტარი
თქვენი სახელი და კომენტარი მხოლოდ ადმინისტრატორის დამტკიცების შემდეგ გამოქვეყნდება. ელფოსტის მისამართი ვიზიტორებს არასოდეს ეჩვენებათ.
პირველმა დაწერეთ კომენტარი.