De Materia Medica ახ. წ. 70 – მედიკამენტების მომზადებისა და გაცემის ხელოვნების პირველი მაგალითები

ანტიკური ხანის ფარმაკოლოგიის ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი წიგნი

ათასი წლის განმავლობაში ფარმაციის ისტორია – სამკურნალო პრეპარატების მომზადებისა და გაცემის ხელოვნება – ფარმაკოგნოზიის (წამალთა მეცნიერების) ისტორიასთან იგივდებოდა, რომელიც ბუნებრივი წყაროებიდან მიღებული სამკურნალო საშუალებების შესწავლას მოიცავს. ახ. წ. პირველ საუკუნეში სამხედრო ქირურგმა Pedanius Dioscorides-მა დაიწყო მცენარეებისა და სხვა ბუნებრივი ნივთიერებების შესახებ მთელი ცნობილი სამედიცინო ცოდნის ერთ ნაშრომში გაერთიანების გამორჩეული მცდელობა; ამ ნაშრომს 1500 წლის განმავლობაში კითხულობდნენ და თარგმნიდნენ. არაბებმა თავდაპირველად შეინარჩუნეს და გადაწერეს ნაშრომი, რომელიც ისლამური ფარმაკოლოგიის საფუძველი გახდა და საბოლოოდ ლათინურადაც გადაიწერა.

დიოსკორიდე, ნერონის დროს რომში მომუშავე ბერძენი ექიმი, რომელიც დღევანდელი თურქეთის საზღვრებში დაიბადა, ბევრს მოგზაურობდა და თავის ხუთტომიან ნაშრომში De Materia Medica („სამედიცინო საკითხების შესახებ“, დაახლოებით ახ. წ. 70) უზადო ნახატები შექმნა. მისი აღწერები პრაქტიკული იყო და პაციენტებში გამოყენების მითითებებთან ერთად დოზებსა და მომზადების რეცეპტებს შეიცავდა. ოპიუმის ტკივილის დროს გამოყენების აღწერის გარდა, ის ახსენებდა კანაფს (ჰაშიში, მარიხუანა), პიტნასა და მოცვს. მისი მკურნალობის მეთოდები უკავშირდებოდა წყლულებს, მრგვალ ჭიებს, შხამების საწინააღმდეგო ანტიდოტებს და ბევრ სხვა საკითხს.

ქიმიკოსი John Mann წერს: "დიოსკორიდეს მცენარეული წიგნის უდიდესი მიღწევა და სიახლე იყო მცენარეების დალაგება ფარმაკოლოგიური თვისებების მიხედვით და არა ბოტანიკური ოჯახების მიხედვით. ბევრი მცენარეული ექსტრაქტი უდავოდ ეფექტიანი იყო, მაგალითად, ტკივილის შესამსუბუქებლად გამოყენებული ლენცოფა და მანდრაგორა, რომლებიც ტროპანის ალკალოიდებს (ბუნებრივად წარმოქმნილ, აზოტის შემცველ ორგანულ მოლეკულებს) შეიცავს. თუმცა კონიოს გამოყენება ნაკლებად დამაჯერებელია, რადგან ის მოიხსენიება რწმენასთან ერთად, თითქოს „ქალწულთა მკერდის ზრდას აფერხებს“. სხვა ცრურწმენებს შორის იყო მალარიის სამკურნალოდ ბაღლინჯოების გამოყენებაც."

გაიხსენეთ, რომ თანამედროვე ეპოქაში ექიმები ხშირად ნიშნავენ მედიკამენტებს, რომლებიც მცენარეებში არსებულ ნაერთებს უკავშირდება. მაგალითად, ასპირინს აქვს ტირიფის ქერქში არსებული მოქმედი კომპონენტი და ის სიცხეს, ტკივილსა და ანთებას მკურნალობს. გავრცელებული ბაღის ყვავილისგან მიღებულ digitalis -ს (სათითურა) შეუძლია გულისცემის სიხშირის კონტროლი.

სტატიის ილუსტრაციის აღწერა: გვერდი დიოსკორიდეს De Materia Medica-ს არაბული თარგმანიდან (1224).

სტატიაში ნახსენები ისტორიული პირები: Pedanius Dioscorides (ძვ. წ. 40–90)

• წინა თემა: აბორტი ახ. წ. 70 – ძველი პრაქტიკა, ახალი დავა
• შემდეგი თემა: გალენოსის ნაშრომები 190 – მედიცინაზე 1000-წლიანი ბატონობა