ამალგამის კბილის ბჟენებთან დაკავშირებული ჯანმრთელობის პრობლემები – მოცილებამდე და შემდეგ

სტომატოლოგიური ამალგამა კარიესის აღსადგენად მრავალი წელია გამოიყენება. სიმტკიცისა და დაბალი ღირებულების გამო იგი პოპულარულია. თუმცა სუფთა ვერცხლისწყლის შემცველობა ჯანმრთელობის რისკებსაც უკავშირდება.

კვლევები შეისწავლის ამალგამის ბჟენების შესაძლო რისკებს, რადგან მათ მსოფლიოში ჯერ კიდევ იყენებენ. „ბერგენის ამალგამის კვლევის“ მსგავსი ნაშრომები ბჟენებსა და ჯანმრთელობის კონკრეტულ ჩივილებს შორის კავშირს განიხილავს. 

ამალგამის ბჟენები

სტომატოლოგიური ამალგამა თხევადი ვერცხლისწყლისა და შენადნობად წოდებული ლითონის ფხვნილის შერევით მიიღება. შენადნობი ძირითადად ვერცხლს, კალასა და სპილენძს შეიცავს. გამძლე, იაფი და ტენის მიმართ მდგრადი ამალგამა კარიესის აღსადგენად 150 წელზე მეტია გამოიყენება. 

თუმცა ბჟენები სუფთა ვერცხლისწყლის ორთქლს გამოყოფს, რომელიც ჩაისუნთქება და სისხლში შეიწოვება. ჩასუნთქული ორთქლის დაახლოებით 80% შეიწოვება. მუდმივი გამოყოფა ვერცხლისწყლით ქრონიკული ტოქსიკურობის პოტენციური რისკია და ამ იაფი, გამძლე მასალის მნიშვნელოვანი ნაკლია. შეფასებით, ამალგამის საშუალო რაოდენობის ბჟენების მქონე ადამიანი დღეში დაახლოებით 5 – 9 μg ვერცხლისწყლის ზემოქმედებას განიცდის. 

სუფთა ვერცხლისწყლის ორთქლმა შეიძლება სისტემურად და ადგილობრივად იმოქმედოს, ასევე პერიფერიულ და ცენტრალურ ნერვულ სისტემაზე. ცილებისა და ამინომჟავებისადმი მისი განსაკუთრებული აფინობა მას ადამიანის ჯანმრთელობისთვის მნიშვნელოვან ქიმიკატად აქცევს. 

ამალგამის გამოყენების რისკებზე განსხვავებული მოსაზრებები არსებობს. მასთან სავარაუდოდ დაკავშირებული პრობლემები არასპეციფიკურია, რაც კვლევას ართულებს. 

ტოქსიკურობაზე დავის მიუხედავად, მსოფლიოს სხვადასხვა ადგილას ეს საკითხი შეშფოთებას არ იწვევს და ამალგამა კვლავ პოპულარული არჩევანია.

სტომატოლოგიურ ამალგამასთან დაკავშირებული გვერდითი მოვლენები – ბერგენის კვლევა

ამალგამის ბჟენებთან სავარაუდოდ დაკავშირებული ჯანმრთელობის პრობლემების მქონეებს, ჩვეულებრივ, საერთო სიმპტომები აქვთ პაციენტებთან, რომლებსაც აღენიშნებათ სამედიცინო თვალსაზრისით აუხსნელი ფიზიკური სიმპტომები (TAFB). ამ ორ ჯგუფში ჩივილების მსგავსება დროთა განმავლობაში შედარების საშუალებას იძლევა.

2012 წელს ნორვეგიის ჯანმრთელობის დირექტორატმა ამალგამასთან დაკავშირებული სუბიექტური ჩივილების მქონეთა ექსპერიმენტული პროექტი — ბერგენის ამალგამის კვლევა — დაიწყო. სამი ჯგუფი იყო: ამალგამის კოჰორტა (ბჟენების მქონეები), TAFB კოჰორტა (სამედიცინო თვალსაზრისით აუხსნელი ფიზიკური სიმპტომების მქონეები) და ჯანმრთელთა კოჰორტა. სამიზნე ამალგამის ჯგუფი იყო, რომელსაც ყველა ბჟენი მოაშორეს და სხვა აღდგენითი მასალით ჩაუნაცვლეს. TAFB და ჯანმრთელთა ჯგუფები შედარებისთვის გამოიყენებოდა. 

მკურნალობამდე და 1 და 5 წლის შემდეგ მონაწილეებმა რიცხვითი შეფასების სკალით 11 ადგილობრივი და 12 ზოგადი ჩივილი აღნიშნეს.

კვლევის შედეგებით:

• ყველა ბჟენის მოცილებიდან 1 წლის შემდეგ ამალგამის კოჰორტის 23-ვე ჩივილის საშუალო სიმძიმე საწყისზე დაბალი იყო. კონკრეტულ ჩივილებში სტატისტიკურად მნიშვნელოვანი ცვლილებები აღინიშნა ეფექტის სიდიდით 0,36-დან 0,68-მდე.
• 5 წლის შემდეგაც სიმპტომების ინტენსივობა მოცილებამდე პერიოდთან შედარებით თანმიმდევრულად დაბალი დარჩა.
• შედარების ჯგუფებში ინტენსივობის მნიშვნელოვანი ცვლილება არ დაფიქსირდა.

მკვლევრებმა დაასკვნეს, რომ ყველა ბჟენის მოცილების შემდეგ ადგილობრივი და ზოგადი ჩივილები მცირდება. თუმცა დაბრმავების არარსებობის გამო სპეციფიკური და არასპეციფიკური ეფექტების (მაგალითად, პლაცებოს ან სხვა მკურნალობის) გამიჯვნა ვერ მოხერხდა. 

კვლევა საინტერესოა, განსაკუთრებით ხანგრძლივი დაკვირვებით. სამწუხაროდ, დიზაინის გამო შედეგები ამალგამის ბჟენებსა და სიმპტომებს შორის მიზეზობრიობაზე ბევრს ვერ ამბობს. 

ამასთან, კვლევა თავსებადი აღმოჩნდა ორ სრულიად განსხვავებულ ახსნასთან:

• TAFB-ის მიზეზია ამალგამა და ამიტომ მისი მოცილებით პრობლემები სამუდამოდ განიკურნა.
• TAFB-ის მიზეზი ამალგამა არ არის, თუმცა ორგანიზმიდან ამ ტოქსიკური ნივთიერების მოცილება TAFB-ის გასაქრობად საკმარისი აღმოჩნდა.

ამრიგად, კვლევამ დიდი ხარვეზი შეავსო, თუმცა კვლავ რჩება შესასწავლი საკითხები.