مشکلات سلامتی ناشی از پرکردگی آمالگام دندان – پیش و پس از آن

آمالگام دندانی ماده‌ای است که سال‌هاست برای ترمیم پوسیدگی دندان استفاده می‌شود. این ماده به دلیل دوام و هزینه پایین، محبوبیت خود را حفظ کرده است. بااین‌حال، جیوه خالص موجود در آن خطراتی نیز برای سلامتی به همراه دارد.

پژوهش‌هایی نیز برای بررسی خطرات احتمالی پرکردگی‌های آمالگام که همچنان در سراسر جهان استفاده می‌شوند، انجام می‌شود. پژوهش‌هایی مانند «مطالعه آمالگام برگن» رابطه میان پرکردگی‌های آمالگام و برخی شکایت‌های مربوط به سلامتی را بررسی می‌کنند. 

پرکردگی‌های آمالگام

آمالگام دندانی از ترکیب جیوه مایع با پودر فلزی موسوم به آلیاژ به دست می‌آید. آلیاژ به‌کاررفته در این مخلوط عمدتاً از نقره، قلع و مس تشکیل شده است. این آمالگام دندانی بسیار بادوام است و چون هم ارزان و هم مقاوم در برابر رطوبت است، بیش از 150 سال است که برای ترمیم پوسیدگی دندان استفاده می‌شود. 

بااین‌حال، آمالگام‌های دندانی بخار جیوه خالص آزاد می‌کنند که استنشاق شده و وارد جریان خون می‌شود. حدود 80% از بخار جیوه استنشاق‌شده جذب می‌شود. ازآنجاکه جیوه به‌طور مداوم از پرکردگی‌های آمالگام دندان آزاد می‌شود، خطر بالقوه‌ای برای مسمومیت مزمن با جیوه وجود دارد. این موضوع یکی از معایب مهم این ماده دندانی ارزان و بادوام است. تخمین زده می‌شود فردی با میزان متوسط پرکردگی آمالگام، روزانه در معرض حدود 5 – 9 μg جیوه قرار می‌گیرد. 

قرار گرفتن در معرض بخار جیوه خالص می‌تواند هم اثرات سیستمیک و هم اثرات موضعی داشته باشد. همچنین بر دستگاه عصبی محیطی و مرکزی اثر می‌گذارد. تمایل ویژه جیوه به اتصال به پروتئین‌ها و اسیدهای آمینه نیز آن را به یکی از مواد شیمیایی مهم از نظر سلامت انسان تبدیل می‌کند. 

درباره خطرات ناشی از استفاده از آمالگام‌های دندانی دیدگاه‌های متفاوتی وجود دارد. مشکلات سلامتی که تصور می‌شود ناشی از آمالگام باشند، اختصاصی نیستند و این امر پژوهش در این زمینه را پیچیده می‌کند. 

با وجود بحث‌ها درباره سمیت ناشی از استفاده از آمالگام دندانی، در نقاط مختلف جهان نگرانی‌ای در این زمینه وجود ندارد و آمالگام دندانی همچنان انتخاب محبوبی باقی مانده است.

عوارض جانبی مرتبط با آمالگام دندانی – مطالعه آمالگام برگن

بیمارانی که مشکلات سلامتی آنان به پرکردگی‌های آمالگام نسبت داده می‌شود، معمولاً علائم مشترکی با بیماران دارای  علائم جسمانی  توضیح‌ناپذیر از نظر پزشکی  (TAFB) دارند. شباهت شکایت‌های مربوط به سلامتی در این دو گروه بیمار، امکان مقایسه در طول زمان را فراهم می‌کند.

در سال 2012، اداره سلامت نروژ یک پروژه تجربی به نام مطالعه آمالگام برگن را با حضور بیمارانی که شکایت‌های ذهنی مربوط به سلامتی را به آمالگام دندانی نسبت می‌دادند، آغاز کرد. مطالعه شامل سه گروه بود: کوهورت آمالگام، یعنی افراد دارای آمالگام دندانی؛ کوهورت TAFB، یعنی افراد دارای علائم جسمانی توضیح‌ناپذیر از نظر پزشکی؛ و کوهورت افراد سالم. جمعیت هدف مطالعه، گروه آمالگام بود که تمام پرکردگی‌های آمالگام آنان خارج و با سایر مواد ترمیمی دندان جایگزین شد. کوهورت‌های TAFB و افراد سالم به‌عنوان گروه‌های مقایسه استفاده شدند. 

شرکت‌کنندگان پیش از درمان و در پیگیری‌های 1 و 5 سال بعد، 11 شکایت موضعی و 12 شکایت عمومی مربوط به سلامتی را بر روی یک مقیاس درجه‌بندی عددی گزارش کردند.

بر اساس نتایج به‌دست‌آمده از مطالعه؛

• 1 سال پس از خارج کردن تمام پرکردگی‌های آمالگام، در هر 23 شکایت مربوط به سلامتی در کوهورت آمالگام، میانگین شدت علائم نسبت به آغاز مطالعه کمتر بود. در شکایت‌های اختصاصی مربوط به سلامتی، تغییرات آماری معناداری با اندازه اثر بین 0,36 و 0,68 مشاهده شد.
• در پیگیری 5 ساله، شدت علائم در مقایسه با پیش از خارج کردن آمالگام، به‌طور پیوسته پایین باقی ماند.
• در گروه‌های مقایسه، تغییر معناداری در شدت علائم مشاهده نشد.

بر اساس نتیجه‌گیری پژوهشگران، پس از خارج کردن تمام پرکردگی‌های آمالگام، شکایت‌های موضعی و عمومی مربوط به سلامتی کاهش می‌یابند. بااین‌حال، چون مطالعه کورسازی نشده بود، اثرات اختصاصی و غیراختصاصی درمان، مانند اثر دارونما یا سایر اثرات درمان، از یکدیگر قابل تفکیک نبودند. 

این پژوهش جالب‌توجه، به‌ویژه به دلیل مدت پیگیری طولانی خود برجسته است. اما متأسفانه به دلیل طراحی مطالعه، نتایج اطلاعات چندانی درباره رابطه علّی میان پرکردگی‌های آمالگام و علائم ارائه نمی‌کنند. 

افزون بر این، مطالعه با دو توضیح کاملاً متفاوت زیر سازگار بود:

• علت TAFB آمالگام است و بنابراین با خارج کردن آمالگام، مشکلات سلامتی به‌طور دائمی درمان شده‌اند.
• علت TAFB آمالگام نیست، اما دور کردن این ماده سمی از بدن برای از بین رفتن TAFB کافی بود.

به‌طور خلاصه، اگرچه این مطالعه خلأ بزرگی را در این حوزه پر کرده است، هنوز خلأهایی وجود دارند که به پژوهش نیاز دارند.