ანტიჰისტამინები 1937 – გარდამტეხი ეტაპი წამლების განვითარებაში

ექიმი David Healy ამბობს: „ტექნიკური თვალსაზრისით, ანტიჰისტამინები წამლების განვითარებაში გარდამტეხ ეტაპს წარმოადგენს“. 

ამ მარტივი ქიმიური ნივთიერებების ადრეულმა კვლევებმა მეცნიერები ერთმანეთისგან შორეულ სფეროებამდე მიიყვანა: ალერგიის საწინააღმდეგო წამლებიდან ანტიფსიქოზურ პრეპარატებამდე და კუჭის წყლულების მკურნალობამდე.

ჰისტამინები მრავალ მცენარესა და მწერების შხამში გვხვდება, ადამიანში კი ქსოვილების უმეტესობაშია წარმოდგენილი. ისინი სისხლის თეთრ უჯრედებში (განსაკუთრებით მასტოციტებსა და ბაზოფილებში) ინახება. ჰისტამინი, რომელიც იმუნური სისტემის პასუხებში, მაგალითად ალერგიულ რეაქციებსა და ანთებაში მონაწილეობს, პრაქტიკულად ყველა ქსოვილში გვხვდება. თუმცა ქსოვილებში მისი კონცენტრაცია განსხვავდება. ფილტვები, კანი და კუჭ-ნაწლავის სისტემა მაღალი კონცენტრაციის ადგილებია. 

მასტოციტებში ჰისტამინი გრანულებში ინახება. ამ გრანულებში იგი პოლისულფატის მატარებელ ანიონ ჰეპარინთან და სხვა ანიონურ ცილასთან არააქტიურ კომპლექსს ქმნის. თუ ჰისტამინი შენახულ მდგომარეობაში არ არის, მას ამინოქსიდაზად წოდებული ფერმენტები აუქმებს. ჰისტამინი კაპილარების გამტარობას სისხლის თეთრი უჯრედებისთვის ზრდის და ამით უცხო შემოჭრილებთან ბრძოლაში ეხმარება. კაპილარებიდან გამოსული სითხე უბანს ასუფთავებს, რამაც შესაძლოა ცხვირიდან გამონადენი გამოიწვიოს. ჰისტამინი ზოგ ნეირონშიც (ტვინის უჯრედებში) ნეიროტრანსმიტერის ფუნქციას ასრულებს. კუჭში ჰისტამინის გამომყოფი უჯრედები მჟავას წარმოებას ასტიმულირებს.

1910 წელს ბრიტანელმა ქიმიკოსებმა George Barger-მა და Henry Dale-მა ჰისტამინი პირველად მცენარეებზე მზარდი სოკოსგან, ერგოტისგან გამოყვეს. 

ადამიანში ჰისტამინი უჯრედის ზედაპირზე არსებულ ოთხი ტიპის ჰისტამინის რეცეპტორთან შეკავშირებით მოქმედებს. ყველაზე ცნობილი ორი რეცეპტორია:

• H1 გვხვდება გლუვ კუნთებში, შიდა კედლების უჯრედებსა და ცენტრალური ნერვული სისტემის ქსოვილში.
• H2 კუჭის პარიეტულ უჯრედებში გვხვდება.

1937 წელს შვეიცარიელმა ფარმაკოლოგმა Daniel Bovet-მ და მისმა სტუდენტმა Anne-Marie Staub-მა პირველი ანტიჰისტამინი შექმნეს. თუმცა ის ადამიანისთვის ზედმეტად ტოქსიკური იყო. Bovet და მისი გუნდი არ დანებდნენ და 1944 წელს ადამიანისთვის სასარგებლო Neo-Antergan (პირილამინი) შექმნეს. ცხვირის ალერგიისა და მწერების ნაკბენებისთვის გამოყენებული პირველი თაობის ანტიჰისტამინები H1 რეცეპტორებთან შეკავშირებით მოქმედებდა. თუმცა გვერდითი ეფექტის სახით ძილიანობას იწვევდა. მოგვიანებით შექმნილი ანტიჰისტამინები ჰემატოენცეფალურ ბარიერს ვერ გადიოდა და ძილიანობის პრობლემა თავიდან იქნა აცილებული. ანტიფსიქოზური წამლის ქლორპრომაზინის სტრუქტურა ანტიჰისტამინ პრომეთაზინისგან დიდად არ განსხვავდება. 

ზოგი ნევროლოგიური დაავადება, მაგალითად ალცჰაიმერის დაავადება და გაფანტული სკლეროზი, ტვინის ჰისტამინურ სისტემაში მნიშვნელოვან ცვლილებებთან არის დაკავშირებული.

სტატიის სურათის აღწერა: ფუტკრის შხამი შეიცავს ტკივილისა და ქავილის გამომწვევ მელიტინს (ტოქსინს), ჰისტამინსა და სხვა ნივთიერებებს.

სტატიაში მოხსენიებული ისტორიული პირები: Henry Hallett Dale (1875 – 1968), George Barger (1878 – 1939), Daniel Bovet (1907 – 1992), Anne-Marie Staub (დაბ. 1914)

• წინა თემა: სულფონამიდები 1935 – ანტიბაქტერიული წამლები
• შემდეგი თემა: ყვითელი ცხელება 1937 – გადამტანი კოღოები