CRISPR ადამიანის ემბრიონის რედაქტირებისთვის გამოიყენება

21. საუკუნის ერთ-ერთ უდიდეს აღმოჩენად მიჩნეული CRISPR/CAS9 გენეტიკური ტექნოლოგია, სადავო გზით ადამიანის ემბრიონებში, გენების რედაქტირებისთვის გამოიყენეს. აქამდე ყველაზე მეტად ჩინეთი იყო ჩართული. ახალი კვლევით ამერიკელმა მეცნიერებმაც, crispr ტექნიკით ადამიანის ემბრიონის გენეტიკის შეცვლა შეძლეს. ეს აშშ-ში ემბრიონებზე crispr-ის პირველი ექსპერიმენტია.

CRISPR/CAS9 ტექნიკით გენომის ნებისმიერ წერტილში რედაქტირება შეიძლება. თეორიულად მას, დაზიანებული გენის მოცილებისა და ჯანმრთელით ჩანაცვლების უნარი აქვს. ამ მიზნით მსოფლიოს მრავალი ცენტრი ინტენსიურად მუშაობს. 2015 წელს ჩინელმა მეცნიერებმა მძიმე გენეტიკური პრობლემის მქონე ემბრიონში ცვლილება შეძლეს, თუმცა ის ადამიანში არ გადაუნერგავთ. დღემდე გამოქვეყნებული 3 კვლევით ჩინეთი ლიდერობს. ყოველდღიური ახალი კვლევები ქვეყნებს მეტი ექსპერიმენტისკენ უბიძგებს.

ყველა ახალი გენეტიკური ტექნოლოგია საინტერესო შედეგებთან ერთად გარკვეულ შეშფოთებასაც იწვევს.

რა შეშფოთებები ახლავს CRISPR-ით ემბრიონის რედაქტირებას?

• სპერმის, კვერცხუჯრედისა და ემბრიონის რედაქტირება, ანუ „ჩანასახოვანი ხაზის ინჟინერია“, მეტად სადავოა, რადგან ცვლილება შთამომავლობას გადაეცემა. ამიტომ მრავალი სამეცნიერო ორგანო ამას სარისკოდ და არაეთიკურად მიიჩნევს.
• აშშ-ის მეცნიერებათა ეროვნულმა აკადემიამ გასულ წელს აღნიშნა, რომ ემბრიონის ცვლილება მხოლოდ გენეტიკური დაავადების სამკურნალოდ უნდა გამოიყენებოდეს. დაზვერვის ოფისმა კი მარტივი გამოყენებისა და მასობრივი განადგურების იარაღად ქცევის შესაძლებლობით პოტენციური საფრთხეები აღწერა.
• Crispr ჯერ კიდევ ლაბორატორიულად შესასწავლი ტექნიკაა. მნიშვნელოვანი რისკია DNA-ის მიზნის გარეთ გაჭრის შესაძლებლობა. ეს, არასამიზნე მუტაციებს იწვევს.
• სხვა შიშია ემბრიონის რედაქტირებით, დაგეგმილი ჩვილების შექმნა. ჩანასახოვან უჯრედებში სასურველი გენეტიკის მქონე ემბრიონი შეიძლება შეიქმნას.

CRISPR/CAS9 დაავადებების მკურნალობის დიდ იმედს იძლევა, თუმცა ადამიანისთვის საფრთხედ მარტივად გამოსაყენებელი ტექნოლოგიაცაა. მეცნიერებაში მუდამ კაცობრიობის კეთილდღეობას უნდა ვემსახუროთ და საფრთხეების საწინააღმდეგო ზომები მივიღოთ.