ექიმი სასახლის ჩრდილში: აეციუს ამიდელი, შხამები და წმინდა სიტყვები
ამ სტატიაში
როდესაც მედიცინის ისტორიის ქანქარა რომის პრაგმატიზმიდან ბიზანტიის მისტიციზმისკენ იხრება, ასპარეზზე მრავალმხრივი ფიგურა გამოდის: აეციუს ამიდელი (ახ. წ. 502-575).
მესოპოტამიის ქალაქ ამიდაში (დღევანდელი დიარბაქირი) დაბადებული და ალექსანდრიის მტვრიან ბიბლიოთეკებში განსწავლული აეციუსი მხოლოდ ექიმი არ იყო. ის იყო იმპერატორ იუსტინიანეს სასახლის მაღალი რანგის მოხელე, იმპერატრიცა თეოდორას მესაიდუმლე და ბიზანტიური მედიცინის უდიდესი ენციკლოპედისტი.
აეციუსი წარმოადგენდა „სასახლის ექიმის“ პროტოტიპს, რომელიც სამედიცინო ცოდნას სასახლის ინტრიგებსა და იმპერიულ ძალაუფლებას უკავშირებდა. მისი ნაშრომი Tetrabiblon (თექვსმეტი წიგნი) უნიკალური სინთეზია, რომელშიც ანტიკური სამყაროს ქირურგიული ცოდნა ქრისტიანულ ლოცვებსა და აღმოსავლური წარმოშობის შხამებს ერწყმის.
1. იმპერატრიცას საიდუმლო: გინეკოლოგია და კიბო
ადგილი, რომელსაც აეციუსი თავის ნაშრომებში გინეკოლოგიასა და ძუძუს დაავადებებს უთმობს, იმ ეპოქის სტანდარტებს ბევრად სცდება. ისტორიკოსები ფიქრობენ, რომ ამ დეტალური ცოდნის წყარო შესაძლოა ბიზანტიის ყველაზე გავლენიანი ქალი — იმპერატრიცა თეოდორა — ყოფილიყო.
გადმოცემის თანახმად, თეოდორა, რომელიც ახალგაზრდობაში მსახიობი და მოცეკვავე იყო, ხანდაზმულ ასაკში ძუძუს კიბოთი (ან მასთან დაკავშირებული გართულებებით) გარდაიცვალა. აეციუსის ღრმა ცოდნა კონტრაცეპტივების, აბორტის გამომწვევი საშუალებებისა და კოსმეტიკის შესახებ თეოდორას წარსულ ცხოვრებას ეხმიანება. სასახლის პირად პალატებში აეციუსი ქალის კიბოსთან ბრძოლას როგორც ქირურგი, ისე სასულიერო პირი ესწრებოდა.
2. პროტოქიმიოთერაპია: დარიშხანი და რეალგარი
აეციუსმა ქირურგიაში ლეონიდესის (22. დღე) „გაჭერი და მოწვი“ ტექნიკა გადაიბარა, თუმცა მას მნიშვნელოვანი დამატება შესძინა: კაუტერიზაცია (მოწვა) აუცილებელია არა მხოლოდ სისხლდენის შესაჩერებლად, არამედ დარჩენილი „ფესვების“ გასახმობადაც.
თუმცა მთავარი რადიკალიზმი იქ იწყება, სადაც დანა ვერ აღწევს. აეციუსმა შეიმუშავა ფარმაკოლოგიური მიდგომა, რომელიც სიმსივნის „მოწამვლით“ განადგურებას ისახავდა მიზნად. ეს თანამედროვე ქიმიოთერაპიის ძალიან პრიმიტიული და ტოქსიკური წინაპარია.
წითელი დარიშხანის სულფიდი (Sandarach). აეციუსი ამ შხამიან ნივთიერებას მალამოებში ურევდა და დაწყლულებულ სიმსივნეებზე უსვამდა. მიზანი იყო კიბოს ქსოვილში ნეკროზის (ლპობის) გამოწვევა და ამ გზით სიმსივნის მოცილება.
დრაკონის ბალახი, ანუ გველის ბალიში. ეს მცენარე, რომელიც კანთან შეხებისას ძლიერ გაღიზიანებასა და ქსოვილის სიკვდილს იწვევს, სიმსივნეების „გამანადგურებელ“ აგენტად გამოიყენებოდა. Hellebore (ხარისძირა) და Euphorbium (რძიანა) ამ სახიფათო ნარევის ნაწილიც იყო.
3. რაციონალურობა და მისტიციზმი: როდესაც წამალი ლოცვას უერთდება
აეციუსის ყველაზე გამოკვეთილი განმასხვავებელი ნიშანი წინამორბედებთან შედარებით რაციონალურ მედიცინაში „რწმენის“ ინტეგრირებაა. წარმართული სამყაროს შელოცვები ქრისტიანულმა ლოცვებმა შეცვალა, თილისმები კი — წმინდა სიმბოლოებმა. აეციუსის აზრით, ექიმი მხოლოდ ტექნიკოსი კი არა, ღვთიური განკურნების გამტარიცაა.
— ლოცვა, რომლის წაკითხვასაც აეციუსი მალამოს მომზადებისას ურჩევდა.
გარდა ამისა, ყელში ძვლის გაჩხერისას იგი ურჩევდა პაციენტს შეხებოდნენ სიტყვებით: „ლაზარე, გამოდი გარეთ, ქრისტე გეძახის“ .
გამოყენებული წყაროები
- Karamanou M, et al. "Oncology in the Byzantine Era." JBUON.
- Lascaratos J. "The Miraculous Cures of Cancer in Byzantium." Journal of BUON.
- Scarborough J. "Early Byzantine Pharmacology." Dumbarton Oaks Papers.
- "Aetius of Amida." Wikipedia.
ეს სტატია სასარგებლო იყო თქვენთვის?
თქვენი გამოხმაურება გვეხმარება შინაარსის გაუმჯობესებაში.
მკითხველთა კომენტარები
გაგვიზიარეთ თქვენი კომენტარი
თქვენი სახელი და კომენტარი მხოლოდ ადმინისტრატორის დამტკიცების შემდეგ გამოქვეყნდება. ელფოსტის მისამართი ვიზიტორებს არასოდეს ეჩვენებათ.
პირველმა დაწერეთ კომენტარი.
მედიცინის მრავალმხრივი ბუნება
აეციუს ამიდელი თანამედროვე მედიცინის „ბიოფსიქოსოციალური“ მიდგომის ერთ-ერთი ყველაზე საინტერესო წარმომადგენელია ანტიკურ ხანაში. პაციენტის მკურნალობისას ის პროცესში რთავდა არა მხოლოდ სკალპელს (ბიოლოგიურ მხარეს), არამედ პაციენტის რწმენასა და სულიერ სამყაროსაც (ფსიქოსოციალურ/სულიერ მხარეს).
დარიშხანი და მწვავე მოქმედების მცენარეები, რომლებსაც ის იყენებდა, დღეს შესაძლოა შემაშინებლად მოგვეჩვენოს. თუმცა ეს მცდელობები კიბოს უჯრედის „მოწამვლით“ განადგურების იდეის (ციტოტოქსიკურობის) პირველი ჩანასახებია. ხელთ არსებული შეზღუდული და სახიფათო საშუალებებით აეციუსი ცდილობდა სასოწარკვეთილი პაციენტებისთვის იმედის კარი გაეღო და მედიცინას სასახლის ძალაუფლებასა და ეკლესიის ლოცვას უთავსებდა.