გადაჭარბებული გამოთქმები კიბოს მკურნალობის კვლევების არასწორ გაგებას იწვევს

ონკოლოგიურ პრაქტიკასა და კვლევებში გამოყენებული ენა მის მიერ გამოწვეულ მნიშვნელოვან აზრობრივ დატვირთვას ავლენს. მიუხედავად იმისა, რომ კიბოს ახალი პრეპარატების უმეტესობა დაავადების სრულად განსაკურნებლად საკმარისად ეფექტიანი არ არის, ახალ ამბებში მათ „წარმოდგენების შემცვლელი“ ან „მეცნიერების დიდი აღმოჩენა“ და სხვა გადაჭარბებული გამოთქმებით მოიხსენიებენ. ასეთი ახალი ცნობები სამედიცინო ჟურნალებში გამოქვეყნებულ სტატიებზე ფართო აუდიტორიას (კიბოს პაციენტებს, საზოგადოებასა და ინვესტორებს) აღწევს და ინფორმაციის მნიშვნელოვან წყაროდ იქცევა. თუმცა ამ ცნობების სამედიცინო შინაარსში არასრული ინფორმაცია ან გამოყენებული გადაჭარბებული დახასიათებები მკითხველებში არასწორ გაგებას იწვევს.
ამ მოსაზრებიდან გამომდინარე ჩატარებულ კვლევაში შეისწავლეს კიბოს წამლებზე დაწერილ სტატიებში გამოყენებული გადაჭარბებული, უმაღლესი ხარისხის დახასიათებები. კვლევის მიზანი იყო იმ წამლების ჯგუფების განსაზღვრა, რომლებზეც გადაჭარბებული გამოთქმები ყველაზე ხშირად გამოიყენებოდა, და იმის დადგენა, თუ ვინ იყენებდა ამ ენას ყველაზე ხშირად (ჟურნალისტები, ექიმები, პაციენტები თუ სხვები).
„მეცნიერების დიდი აღმოჩენა“, „წარმოდგენების შემცვლელი“, „სასწაულმოქმედი“, „განმკურნებელი“, „წარმატებული“, „რევოლუციური“, „ცხოვრების შემცვლელი“, „სიცოცხლის გადამრჩენი“, „ახალი გზის გამხსნელი“, „არაჩვეულებრივი“ — კიბოს წამლებთან დაკავშირებული ეს 10 უმაღლესი ხარისხის ტერმინი Google-ში 21-25 ივნისს, 2015 წელს მოძებნეს (ეს კვლევა მხოლოდ მითითებულ თარიღებში ჩატარებული სამუშაოს შედეგს ასახავს).
კვლევაში 36 კიბოს წამალზე საუბრის მქონე (3-ში წამლის სახელი მითითებული არ იყო) 94 სტატიაში აღმოაჩინეს უმაღლესი ხარისხის ტერმინების კრიტერიუმებთან შესაბამისი 97 დახასიათება. ყველაზე ხშირად სამიზნე მკურნალობაში გამოყენებული წამლების ჯგუფი გვხვდებოდა (% 47). გარდა ამისა, % 25 ციტოტოქსიკური პრეპარატები იყო, %14 — იმუნური საკონტროლო წერტილების მარეგულირებლები, %8 — კიბოს ვაქცინები.
ამ 94 სტატიაში ნახსენები 36 კიბოს წამლიდან 18 (ნახევარი) ამერიკის წამლის ადმინისტრაციის (FDA) მიერ ჯერ დაუმტკიცებელი პრეპარატი იყო. დამატებით აღმოჩნდა, რომ უმაღლესი ხარისხის ტერმინების მომხმარებელთა უმრავლესობა ჟურნალისტები იყვნენ, შემდეგ კი ექიმები მოდიოდნენ (%55 ჟურნალისტები, % 27 ექიმები, % 9 სპეციალისტები, %8 პაციენტები).
კვლევის შედეგად აღმოჩნდა, რომ უმაღლესი ხარისხის ტერმინები გამოიყენებოდა კიბოს მრავალი როგორც დამტკიცებული, ისე დაუმტკიცებელი წამლის აღწერაში. ამ სტატიებში ყველაზე ხშირად სამიზნე მკურნალობის წამლები ფიგურირებდა და უმაღლესი ხარისხის ტერმინებიც ყველაზე ხშირად სწორედ ასეთ ტექსტებში გვხვდებოდა. ასევე გამოჩნდა, რომ ჟურნალისტები უფრო ხშირად იყენებდნენ უმაღლესი ხარისხის აღწერის ფორმას, რომელსაც არასწორი გაგების გამოწვევა შეუძლია, მიუხედავად იმისა, რომ ისინი არ არიან სპეციალისტები პერსპექტიული კიბოს მკურნალობის ან მისი შესაძლო სარგებლის შეფასებაში. ასეთი ტერმინები კიბოს კვლევებზე მომზადებულ ცნობებში ძალიან ხშირად გამოიყენება. ამიტომ უნდა ვიფიქროთ, რომ ზოგი მათგანი კითხვის ნიშნის ქვეშ დასასმელია.
როგორც ჩვენი სტატიის საგანმა კვლევამაც აჩვენა, საზოგადოებისთვის განკუთვნილ ვებგვერდებზე, გაზეთებსა და ჟურნალებში სამეცნიერო მონაცემების გადმოცემის ფორმა უაღრესად მნიშვნელოვანია. იმისათვის, რომ არასწორად არ მივმართოთ მუდმივ ძიებაში მყოფი და შერჩევითი აღქმის მქონე პაციენტები და მათი ახლობლები, ასეთი გამოთქმები მხოლოდ იქ უნდა გამოიყენებოდეს, სადაც ამას ნამდვილად იმსახურებს. წინააღმდეგ შემთხვევაში მომზადებული ცნობები მხოლოდ მიზანს კი არ სცდება, არამედ მოსალოდნელზე ბევრად მეტი პაციენტისა და მისი ახლობლის იმედგაცრუებას იწვევს.
წყაროები
The Use of Superlatives in Cancer Research.
JAMA Oncol. 2015 Oct 29:1-2. doi: 10.1001/jamaoncol.2015.3931.
ეს სტატია სასარგებლო იყო თქვენთვის?
თქვენი გამოხმაურება გვეხმარება შინაარსის გაუმჯობესებაში.





მკითხველთა კომენტარები
გაგვიზიარეთ თქვენი კომენტარი
თქვენი სახელი და კომენტარი მხოლოდ ადმინისტრატორის დამტკიცების შემდეგ გამოქვეყნდება. ელფოსტის მისამართი ვიზიტორებს არასოდეს ეჩვენებათ.
პირველმა დაწერეთ კომენტარი.