Şişirdilmiş cümlələr xərçəng müalicəsi araşdırmalarının yanlış anlaşılmasına səbəb olur

Onkologiya praktikası və araşdırmalarında işlənən dil doğurduğu mühüm mənanı üzə çıxarır. Yeni dərmanların çoxu tam sağaldacaq qədər təsirli olmasa da, “qaydaları dəyişən” və ya “elmdə böyük kəşf” kimi şişirdilmiş ifadələrlə xəbərlərə çıxır. Bunlar tibbi məqalələrdən geniş auditoriyaya (xəstələr, xalq, investorlar) çatıb mühüm bilgi mənbəyi olur. Lakin natamam tibbi məlumat və şişirdilmiş təsvir oxucuda yanlış anlama yarada bilər.
Bu fikirlə aparılan araşdırmada xərçəng dərmanları haqqında məqalələrdə şişirdilmiş (superlativ) təsvirlər araşdırılmışdır. Ən çox hansı dərman qrupları və hansı şəxslərin (jurnalist, həkim, xəstə, digərləri) bu dildən istifadə etdiyi müəyyən edilmək istənmişdir.
“Elmdə böyük kəşf”, “qaydaları dəyişən”, “möcüzəvi”, “sağaldan”, “uğurlu”, “inqilabi”, “həyatı dəyişdirən”, “həyat xilas edən”, “yeni yol açan”, “fövqəladə” adlı, “xərçəng dərmanları” ilə bağlı 10 superlativ termin 21-25 iyun 2015 tarixlərində Google-da araşdırılmışdır (bu, yalnız göstərilən tarixlərdəki tədqiqat nəticəsidir).
36 dərmandan danışan (3-də dərman adı göstərilməmiş) 94 məqalədə meyara uyğun 97 təsvir tapılmışdır. Ən çox hədəfə yönəlmiş dərmanlar (% 47) olmuşdur. Digərləri % 25 sitotoksik, %14 immun nəzarət nöqtəsi tənzimləyiciləri, %8 xərçəng peyvəndləri idi.
Bu 94 məqalədəki 36 dərmanın 18-i (yarısı) Amerika Dərman İdarəsi (FDA) tərəfindən hələ təsdiqlənməmişdir. Terminləri ən çox jurnalistlər, sonra həkimlər işlətmişdir (%55 jurnalist, % 27 həkim, % 9 mütəxəssis, %8 xəstə).
Nəticədə çoxlu təsdiqli və təsdiqsiz dərmanın təsvirində superlativlər görülmüşdür. Ən çox hədəfə yönəlmiş dərmanlar və həmin yazılarda ən çox superlativ qeydə alınmışdır. Həmçinin jurnalistlər ümidverici müalicələri və faydasını qiymətləndirmədə mütəxəssis olmasa da, yanlış anlaşılma yaradan dili daha çox işlətmişlər. Terminlər araşdırma xəbərlərində çox yayılıb. Buna görə bəzilərinin sorğulana biləcəyi düşünülməlidir.
İşin göstərdiyi kimi elmi məlumatların ictimai veb-səhifə, qəzet və jurnalda ifadə tərzi çox vacibdir. Davamlı axtarışda və seçici qavrayışlı xəstə və yaxınlarını yanlış yönləndirməmək üçün ifadələr həqiqətən layiq olduqları yerdə işlənməlidir. Yoxsa xəbərlər məqsədini aşmaqla yanaşı güman ediləndən çox insanı məyus edər.
Mənbələr
The Use of Superlatives in Cancer Research.
JAMA Oncol. 2015 Oct 29:1-2. doi: 10.1001/jamaoncol.2015.3931.
Bu məqalə sizə faydalı oldu?
Rəyiniz məzmunumuzu yaxşılaşdırmağa kömək edir.





Oxucu şərhləri
Şərhinizi paylaşın
Adınız və şərhiniz yalnız administrator təsdiqindən sonra dərc olunur. E-poçt ünvanınız ziyarətçilərə heç vaxt göstərilmir.
İlk şərhi siz yazın.