გენები და სქესის განსაზღვრა 1905 — სასქესო ქრომოსომები
საუკუნეების განმავლობაში ექიმებს აინტერესებდათ, როგორ განისაზღვრება საშვილოსნოში ბავშვის სქესი. ძვ. წ. 355 წელს არისტოტელემ წამოაყენა მცდარი მოსაზრება, „ცხელი სპერმა მამრებს წარმოქმნის, ცივი სპერმა კი მდედრებს“. დღეს ვიცით, რომ სქესობრივი დიფერენციაცია ჩვენს ქრომოსომებში არსებულ გენებზეა დამოკიდებული.
ჩვეულებრივ, ქალს ორი X ქრომოსომა აქვს (სიმბოლურად იწერება XX), მამაკაცს კი ერთი X და გაცილებით პატარა Y ქრომოსომა (XY) აქვს. ვაჟი Y ქრომოსომას მამისგან იღებს. ეს „სქესის განსაზღვრის XY სისტემა“ პირველად 1905 წელს ამერიკელმა გენეტიკოსებმა Nettie Stevens-მა და Edmund Wilson-მა აღწერეს. ქრომოსომები ყოველთვის XX ან XY ფორმით არ გვხვდება;
- X: ტერნერის სინდრომის მქონე ქალებს მხოლოდ ერთი X ქრომოსომა აქვთ. ეს გვაფიქრებინებს, რომ Y ქრომოსომის გენები სიცოცხლისთვის აუცილებელი არ არის, თუმცა განვითარებად ემბრიონში მამრობითი სქესის ჩამოყალიბების დასაწყებად საჭიროა.
- XXY: კლაინფელტერის სინდრომის მქონე მამაკაცებს ორი X და ერთი Y ქრომოსომა აქვთ. ჩვეულებრივ, მათ სახეზე ნაკლები თმა და მცირე სათესლეები აქვთ.
- XXX: სამმაგი X სინდრომის მქონე მდედრობითი სქესის პირებს ინტელექტის ნორმალური დონე აქვთ, თუმცა უფრო მეტი X ქრომოსომის მქონე მდედრებს ინტელექტუალური შეზღუდვა აღენიშნებათ.
- XYY: ამ მამაკაცების სიმაღლე საშუალოზე მეტია. ზოგადად, Y-ის ერთი ასლი შეიცავს მამრობითი სქესის განმსაზღვრელ გენს. რამდენიმე X-ის არსებობის შემთხვევაშიც ის მამაკაცის გარეგნობის მქონე ინდივიდს წარმოქმნის.
- ანდროგენების მიმართ რეზისტენტობის სინდრომის მქონე XY ინდივიდები ჰგვანან ქალებს, რომლებსაც საშვილოსნო არ აქვთ და დაბოლოება ბრმად დახშულია.
1990-იან წლებში მეცნიერთა ჯგუფმა Y ქრომოსომაზე აღმოაჩინა SRY გენი, რომელიც მნიშვნელოვან როლს ასრულებს ემბრიონის მასკულინიზაციის გამომწვევ მოვლენათა ჯაჭვში.
შესაძლებელია XX მამაკაცების არსებობაც — მათ Y ქრომოსომა არ აქვთ, თუმცა ერთ-ერთ სხვა ქრომოსომაზე SRY უბნის ასლი აქვთ. ასევე შეიძლება არსებობდნენ XY ქალები მუტაციით, რომელიც SRY გენს აუქმებს.
ადამიანის განვითარებად ემბრიონებს პოტენციურად მამრობითი ან მდედრობითი სქესი შეიძლება ჰქონდეთ. იმის მიხედვით, რომელი გენები გააქტიურდება მოგვიანებით, მათ შეიძლება სათესლეები ან საკვერცხეები ჰქონდეთ. სათესლეები გამოყოფს ტესტოსტერონს, ჰორმონს, რომელიც მამრობით ნიშნებზეა პასუხისმგებელი.
სტატიის გამოსახულების განმარტება: მარჯვნივ ნაჩვენებია მამრობითი (XY), მარცხნივ კი მდედრობითი (XX) ქრომოსომები.
სტატიაში ნახსენები ისტორიული პირები: Edmund Beecher Wilson (1856–1939), Nettie Maria Stevens (1861–1912)
წყაროები
ეს სტატია სასარგებლო იყო თქვენთვის?
თქვენი გამოხმაურება გვეხმარება შინაარსის გაუმჯობესებაში.
მკითხველთა კომენტარები
გაგვიზიარეთ თქვენი კომენტარი
თქვენი სახელი და კომენტარი მხოლოდ ადმინისტრატორის დამტკიცების შემდეგ გამოქვეყნდება. ელფოსტის მისამართი ვიზიტორებს არასოდეს ეჩვენებათ.
პირველმა დაწერეთ კომენტარი.