კიბოს ქიმიოთერაპია — 1946: რევოლუცია კიბოს მკურნალობაში
კიბოს ქიმიოთერაპიის მრავალი მეთოდი ეფუძნება სწრაფი გაყოფის შეჩერებას, რაც კიბოს უჯრედების ერთ-ერთი დამახასიათებელი თვისებაა. სამწუხაროდ, ქიმიოთერაპიული პრეპარატები ასევე ანადგურებს სწრაფად გამრავლებად ჯანსაღ უჯრედებს, მაგალითად თმის ფოლიკულების, საჭმლის მომნელებელი სისტემისა და ძვლის ტვინის უჯრედებს.
გასაკვირია, რომ ერთ-ერთი პირველი ეფექტიანი კიბოს საწინააღმდეგო პრეპარატი ამერიკელმა ფარმაკოლოგებმა ალფრედ გილმანმა და ლუის გუდმანმა ომის დროს ფარულად ჩატარებული კვლევების შედეგად აღმოაჩინეს. ამერიკული წარმოების იპრიტის ბომბების შემთხვევითი ზემოქმედების ქვეშ მოყოლილი ათასობით ადამიანის კვლევისას შენიშნეს, რომ ეს ქიმიური საბრძოლო აგენტი სწრაფად მზარდ სისხლის თეთრ უჯრედებს აზიანებდა. მეცნიერებმა იფიქრეს, რომ ეს შესაძლოა ზოგიერთი ლიმფომის (სისხლის თეთრი უჯრედების გარკვეული ტიპების კიბოს) მკურნალობაში სასარგებლო ყოფილიყო. 1943 წელს, როდესაც არაჰოჯკინის ლიმფომის მქონე პაციენტს შესაბამისი აზოტოვანი ნაერთი შეუყვანეს, გილმანმა და გუდმანმა სიმსივნური მასების მკვეთრი, თუმცა დროებითი შემცირება შენიშნეს. მთავრობამ შედეგების გამოქვეყნების ნება 1946 წელს დართო.
- 1948 წელს ამერიკელმა პათოლოგმა სიდნი ფარბერმა აღმოაჩინა, რომ მეთოტრექსატი, პრეპარატი, რომელიც ფოლატის ვიტამინზე დამოკიდებული ფერმენტების მოქმედებას ბლოკავს, მწვავე ლიმფობლასტურ ლეიკემიასთან მებრძოლ ბავშვებში რემისიას იწვევდა.
- 1951 წელს ქიმიკოსებმა სინთეზით მიიღეს 6-მერკაპტოპურინი (6-MP), პრეპარატი, რომელიც DNA-ის სინთეზს თრგუნავს და ბავშვთა ლეიკემიის მკურნალობაში სასარგებლოა.
- 1956 წელს მეთოტრექსატი წარმატებით გამოიყენეს ქალში ქორიოსარკომის სახელწოდებით ცნობილი მყარი სიმსივნის სამკურნალოდ.
- 1965 წელს აღმოაჩინეს, რომ კიბოს საწინააღმდეგო სხვადასხვა პრეპარატის კომბინაცია შეიძლება სასარგებლო ყოფილიყო.
- 1969 წელს გამოქვეყნდა, რომ პლატინაზე დაფუძნებული პრეპარატები, რომლებიც DNA-ში ჯვარედინ კავშირებს წარმოქმნის, უჯრედის დაპროგრამებულ სიკვდილს (აპოპტოზს) იწვევს.
არსებობს ქიმიოთერაპიული პრეპარატების რამდენიმე ძირითადი კატეგორია, რომლებიც უჯრედის გაყოფასა ან DNA-ის სინთეზზე მოქმედებს:
- ალკილირებადი აგენტები (DNA-ის რეპლიკაციის შესაფერხებლად მის ჯაჭვებს ერთმანეთთან აკავშირებს),
- ანტიმეტაბოლიტები (მოქმედებს იმ ფერმენტებზე, რომლებიც უჯრედის ზრდისა და რეპლიკაციისთვის აუცილებელი მოლეკულების სინთეზს სჭირდება),
- მცენარეული ალკალოიდები (ბლოკავს უჯრედის გაყოფისთვის აუცილებელ მიკროტუბულების ფუნქციას),
- ტოპოიზომერაზის ინჰიბიტორები (არღვევს DNA-ის დახვევის ნორმალურ ფორმას)
- სიმსივნის საწინააღმდეგო ანტიბიოტიკები (ხელს უშლის DNA-ისა და RNA-ის სათანადო ფუნქციონირებას)
- მიზნობრივი თერაპია მოიცავს კონკრეტულ სამიზნეებთან დაკავშირების უნარის მქონე მონოკლონურ ანტისხეულებსა და გარკვეული კინაზური ფერმენტების ინჰიბიტორებს.
კიბოს მრავალი ტიპი, რომელიც ადრე სასიკვდილო იყო, დღეს მკურნალობას ექვემდებარება.
სტატიის გამოსახულების განმარტება: Catharanthus roseus მცენარისგან მიღებული ვინბლასტინი და ვინკრისტინი გამოიყენება ქიმიოთერაპიულ აგენტებად ლეიკემიისა და სხვა კიბოების სამკურნალოდ.
სტატიაში ნახსენები ისტორიული პირები: სიდნი ფარბერი (1903 – 1973), ლუის ს. გუდმანი (1906 – 2000), ალფრედ გილმანი (1908 – 1984)
წყაროები
ეს სტატია სასარგებლო იყო თქვენთვის?
თქვენი გამოხმაურება გვეხმარება შინაარსის გაუმჯობესებაში.
მკითხველთა კომენტარები
გაგვიზიარეთ თქვენი კომენტარი
თქვენი სახელი და კომენტარი მხოლოდ ადმინისტრატორის დამტკიცების შემდეგ გამოქვეყნდება. ელფოსტის მისამართი ვიზიტორებს არასოდეს ეჩვენებათ.
პირველმა დაწერეთ კომენტარი.