კიბოს მქონე პაციენტის უმადობის ახალი მკურნალობა: დაბალი დოზის ოლანზაპინი

კიბოს მქონე პაციენტებში უმადობა მნიშვნელოვანი პრობლემაა, რადგან მალნუტრიციამ, ანუ არასაკმარისმა კვებამ, შეიძლება ცხოვრების ხარისხსა და მკურნალობაზე პასუხზე იმოქმედოს.

კიბოს მქონე პაციენტებში უმადობას რამდენიმე ფაქტორი შეიძლება იწვევდეს: თავად კიბოს, მკურნალობისა და ფსიქოლოგიური ფაქტორების კომბინაცია. ზოგი მიზეზია:

• კიბოს უჯრედები: მათ შეუძლიათ ორგანიზმში ენერგიისა და საკვები ნივთიერებების მოხმარება და ნორმალური უჯრედებისთვის ენერგიის მიღების შეფერხება. ამასთან, პროანთებითი ციტოკინების გამოყოფით შეიძლება უმადობა და წონის კლება გამოიწვიონ.
• მკურნალობის მეთოდები: ქიმიოთერაპიას, რადიოთერაპიას, იმუნოთერაპიას, ჰორმონულ თერაპიასა და ქირურგიას შეიძლება მადის დამაქვეითებელი გვერდითი მოვლენები ჰქონდეს. მათ შორისაა კუჭ-ნაწლავის პრობლემები: გულისრევა, ღებინება, პირის წყლულები და გემოს ცვლილებები.
• ფსიქოლოგიური ფაქტორები: კიბოს დიაგნოზმა და მკურნალობამ შეიძლება გამოიწვიოს სტრესი, შფოთვა და დეპრესია, რაც მადის დაქვეითებასა და წონის კლებას უწყობს ხელს.

კიბოს მქონე პაციენტებში მადის პრობლემების გავრცელება კიბოს ტიპის, სტადიის, მკურნალობისა და პაციენტის ზოგადი ჯანმრთელობის მიხედვით განსხვავდება. პაციენტთა დაახლოებით 40%-დან 80%-მდე ისეთ კვებით პრობლემებს განიცდის, როგორიცაა უმადობა და წონის კლება.

კიბოს მქონე პაციენტებში მადის გასაზრდელად სხვადასხვა მეთოდი გამოიყენება. მათი ეფექტიანობა პაციენტის მდგომარეობასა და მკურნალობაზეა დამოკიდებული:

• წამლები: მადის გამაძლიერებელი პრეპარატები შეიძლება მადისა და წონის მატების ხელშეწყობაში დაეხმაროს. მეგესტროლის აცეტატი (Megace და Borea) და დრონაბინოლი მადის გასაღვივებლად და წონის კლების შესამცირებლად გამოიყენება.
• კვებითი მხარდაჭერა: კიბოს მქონე პაციენტებს შეიძლება მიეწოდოთ სპეციალურად მომზადებული საკვები ენერგიისა და საკვები ნივთიერებების მოთხოვნილების დასაკმაყოფილებლად. კვების სპეციალისტები შესაბამის დიეტას განსაზღვრავენ და პაციენტს რჩევებს აძლევენ.
• ფიზიკური აქტივობა: მსუბუქმა ფიზიკურმა აქტივობამ შეიძლება მადა და ენერგიის დონე გაზარდოს. საქმიანობა პაციენტის მდგომარეობის შესაბამისად უნდა შეირჩეს.

კიბოს მქონე პაციენტში მადის გასაძლიერებლად ყველაზე ხშირად მეგესტროლის აცეტატს არჩევენ. იგი პროგესტერონის წარმოებული სინთეზური ჰორმონია. მადის გამაძლიერებელი ეფექტი ტვინის ჰიპოთალამუსში შიმშილისა და დანაყრების სიგნალების მარეგულირებელ მექანიზმებზე მოქმედებით ვითარდება. თუმცა მას აქვს გვერდითი მოვლენები: სისხლის კოლტები, ჰორმონული დარღვევები, ხანგრძლივი გამოყენებისას თირკმელზედა ჯირკვლის დათრგუნვა და კუშინგის სინდრომი. ამიტომ კიბოს დროს მადის რეგულირების პოტენციალის მქონე ახალ მკურნალობებს იკვლევენ.

დაბალი დოზის ოლანზაპინმა ქიმიოთერაპიის მიმღებ პაციენტებში შეიძლება მადა დაარეგულიროს

დაფიქსირდა, რომ დღეში 2,5 mg ოლანზაპინის (Zypexa და სხვა) მიღებამ შეიძლება ადგილობრივად შორსწასული ან მეტასტაზური კუჭის, ღვიძლ-ნაღვლის გზებისა და ფილტვის კიბოს მქონე, ქიმიოთერაპიის მიმღებ პაციენტებში მადა მნიშვნელოვნად დაარეგულიროს.

ინდოეთის პუდუჩერის Jawaharlal-ის დიპლომისშემდგომი სამედიცინო განათლებისა და კვლევის ინსტიტუტის (JIPMER) Lakshmi Sandhya და კოლეგები საკითხის მნიშვნელობას ასე განმარტავენ: „ანორექსია მდგომარეობაა, რომელსაც ახლად დიაგნოსტირებული კიბოს მქონე პაციენტების დაახლოებით 50%-ში ვხედავთ და მას გადარჩენაზე სერიოზული გავლენა შეიძლება ჰქონდეს. განსაკუთრებით ფილტვისა და კუჭ-ნაწლავის კიბოს მქონე პაციენტები შეიძლება ქიმიოთერაპიის დროს უმადობისკენ იყვნენ მიდრეკილნი. ოლანზაპინი მადის დადასტურებული გამაძლიერებელია და კიბოს მქონე პაციენტებში ხანმოკლე ღებინების საწინააღმდეგო საშუალებად, ანუ ღებინების ნერვულ ცენტრზე მოქმედ პრეპარატად, გამოიყენება, თუმცა მადის ხანგრძლივ სტიმულაციაზე საკმარისი კვლევა ჯერ არ არსებობს.“

Journal of Clinical Oncology ჟურნალში 2023 წლის 28 მარტს გამოქვეყნებული კვლევისთვის მკვლევრებმა ადრე არანამკურნალებ, ადგილობრივად შორსწასული ან მეტასტაზური კუჭის, ღვიძლ-ნაღვლის გზებისა და ფილტვის კიბოს მქონე 124 მოზრდილში, 18 წლისა და უფროსებში, რომელთა მედიანური ასაკი 55 იყო, შეიმუშავეს სქემა: 12 კვირის განმავლობაში 2,5 მილიგრამი ოლანზაპინი ან პლაცებო.

კვებითი სტატუსის, ცხოვრების ხარისხისა და ქიმიოთერაპიის გვერდითი მოვლენების ცვლილებებთან ერთად კვლევის მთავარი შესასწავლი შედეგი იყო წონის 5%-ზე მეტი მატება და ვიზუალური ანალოგური სკალისა (GAS) და კითხვარების მიხედვით მადის გაუმჯობესება.

12 კვირის შემდეგ საბოლოო შედეგები მიიღეს ოლანზაპინის ჯგუფის 58 და პლაცებოს ჯგუფის 54 პაციენტზე; მათგან ოლანზაპინის ჯგუფის 60%-მა და პლაცებოს ჯგუფის 9%-მა წონის 5%-ზე მეტი მატებით სასურველ შედეგს მიაღწია.

გარდა ამისა, ოლანზაპინის ჯგუფის 52%-მა, პლაცებოს ჯგუფის 18%-თან შედარებით, რეკომენდებული დღიური კალორიების 75%-ზე მეტი მიიღო.

გვერდითი მოვლენების უმეტესობა ჯგუფებში მსგავსი იყო (ოლანზაპინისთვის 85%, პლაცებოსთვის 88%) და პაციენტთა სისხლის მაჩვენებლები არ შეცვლილა.

ხარისხი 3 ან უფრო მაღალი გვერდითი მოვლენების მქონეთა წილი ოლანზაპინის ჯგუფში პლაცებოს ჯგუფზე დაბალი იყო (12% და 37%). ოლანზაპინის ჯგუფის პაციენტებმა პლაცებოს მიმღებებთან შედარებით საწყისი მდგომარეობიდან ცხოვრების ხარისხის მნიშვნელოვანი გაუმჯობესება აღნიშნეს.

მკვლევრებმა აღნიშნეს, რომ მიგნებებს ზღუდავს სხვადასხვა ფაქტორი: განსხვავებული კიბოებისა და მკურნალობის სქემების ჩართვა, 12 კვირის შემდეგ წონის მონაცემების ნაკლებობა, შედარებით მცირე ჯგუფი და ანორექსიის შეფასების სუბიექტური ხასიათი.

დასკვნის სახით, დაბალი დოზის ოლანზაპინი ქიმიოთერაპიის დაწყებისას ანორექსიის რისკის მქონე პაციენტებისთვის შეიძლება ეფექტიანი და კარგად ასატანი დამატებითი ჩარევა იყოს. მომავალმა კვლევებმა მეტი პაციენტით შეიძლება სხვადასხვა კიბო და ისეთი ხანგრძლივი შედეგები შეისწავლოს, როგორიცაა პაციენტის გადარჩენა.