კლდოვანი მთების ლაქოვანი ცხელება — ტკიპით გადამდები ინფექციური დაავადება
1942 წლის 7 სექტემბერს LIFE წერდა:
"მეცნიერების მოსვლამდე წლების განმავლობაში ხეობაში ადამიანები იდუმალად ავად ხდებოდნენ, უეცრად სიცხე უწევდათ, წითელ-იისფერი გამონაყარი უჩნდებოდათ და იღუპებოდნენ. ფერმერები ამბობდნენ, რომ ამას გამდნარი თოვლის წყლის დალევა იწვევდა."
თუმცა სამედიცინო დეტექტივებმა აღმოაჩინეს, რომ კლდოვანი მთების ლაქოვანი ცხელება (Rocky Mountain Stopped Fever - RMSF) მყარი გარსის მქონე, სისხლით მკვებავი ტკიპის საშუალებით გადაეცემოდა.
1906 წელს ამერიკელმა პათოლოგმა Howard Ricketts-მა დასავლეთ Montana-ს სასაზღვრო რაიონებში სახიფათო მოგზაურობა განახორციელა, რათა ყოველ გაზაფხულზე აღმოცენებული, სიცოცხლისთვის საშიში ამ დაავადების წყარო დაედგინა. კვლევის დიდი ნაწილი მან Bitterroot-ის ხეობაში საავადმყოფოს ეზოში დადგმულ კარვებში ჩაატარა. საცდელ ცხოველებად კურდღლები გამოიყენა და დაამტკიცა, რომ დაავადებას იწვევდა ბაქტერია, რომელსაც დღეს მისი სახელით Rickettsia rickettsii ეწოდება. Howard Ricketts-მა ასევე აჩვენა, რომ RMSF-ის ბაქტერია ტკიპის ნაკბენით გადაეცემოდა.
1938 წლისთვის Bitterroot-ის ხეობის ლაბორატორია RMSF-ის ვაქცინას აწარმოებდა, მაგრამ ეს ვაქცინა არც ძალიან ეფექტიანი იყო და არც პრაქტიკული. დღეს RMSF-ს ისეთი ანტიბიოტიკებით მკურნალობენ, როგორიცაა დოქსიციკლინი, ტეტრაციკლინი და ქლორამფენიკოლი.
RMSF ამჟამად ამერიკის შეერთებულ შტატებში ყველაზე მომაკვდინებელი რიკეტსიული დაავადებაა. პირველი ნიშნები შეიძლება მოიცავდეს ცხელებას, თავისა და კუნთების ტკივილს; ამას მოჰყვება გამონაყარი, რომელიც მაჯებიდან და კოჭებიდან იწყება და ტანისკენ ვრცელდება. ბაქტერია აინფიცირებს მთელ სხეულში სისხლძარღვების ამომფენ უჯრედებს და ამიტომ მრავალ ორგანოზე შეიძლება იმოქმედოს; მან შეიძლება გამოიწვიოს დამბლა და ქსოვილის სიკვდილი (განგრენა), რითაც ქსოვილებს აზიანებს.
მიუხედავად იმისა, რომ პირველი კვლევები ამერიკის შეერთებული შტატების კლდოვანი მთების რეგიონზე იყო ფოკუსირებული, სინამდვილეში დაავადება კონტინენტურად მთელ ამერიკის შეერთებულ შტატებში იყო გავრცელებული, კანადის, ცენტრალური და სამხრეთ ამერიკის ჩათვლით.
RMSF-ის ორ უმნიშვნელოვანეს ვექტორად (გადამტანად) ცნობილია ამერიკული ძაღლის ტკიპა (Dermacentor variabilis) და კლდოვანი მთების ტკიპა (Dermacentor andersoni).
არ უნდა დაგვავიწყდეს, რომ დღეს ჩრდილოეთ ნახევარსფეროში ტკიპით გადამდები ყველაზე გავრცელებული დაავადება Lyme -ის დაავადებაა. Borrelia -ს გვარის ბაქტერიებით გამოწვეულ დაავადებას Ixodes -ის გვარის ტკიპები გადასცემენ.
სტატიაში ნახსენები ისტორიული პირი: Howard Taylor Ricketts (1871–1910)
წყაროები
ეს სტატია სასარგებლო იყო თქვენთვის?
თქვენი გამოხმაურება გვეხმარება შინაარსის გაუმჯობესებაში.
მკითხველთა კომენტარები
გაგვიზიარეთ თქვენი კომენტარი
თქვენი სახელი და კომენტარი მხოლოდ ადმინისტრატორის დამტკიცების შემდეგ გამოქვეყნდება. ელფოსტის მისამართი ვიზიტორებს არასოდეს ეჩვენებათ.
პირველმა დაწერეთ კომენტარი.