ტიფიანი მერის პატიმრობა — 1907: მუცლის ტიფის ეპიდემია
1907 წელს ტიფიანი მერი აშშ-ში „ეპიდემიის“ გამომწვევ პირველ გარეგნულად ჯანმრთელ ადამიანად გახდა ცნობილი. მისმა პატიმრობამ ასევე გააჩინა დისკუსია დაავადების მატარებელთა უვადო პატიმრობის შესახებ.
მუცლის ტიფი Salmonella enterica სეროტიპ typhi-ის (S. typhi) მიერ გამოწვეული მწვავე სისტემური ინფექციური დაავადებაა. ბაქტერიის ეს ქვეტიპი ინფექციას მხოლოდ ადამიანებში იწვევს. დაავადება შეიძლება გადაეცეს მწვავე მუცლის ტიფით დაავადებულთა ან ქრონიკულ მატარებელთა შარდით ან განავლით დაბინძურებული საკვებისა და წყლის მიღებით. სიმპტომებს შორის შეიძლება იყოს:
- მაღალი სიცხე
- დიარეა ან შეკრულობა
- დაღლილობა
- კუნთების ტკივილი
- კანის გამონაყარი
1948 წელს მუცლის ტიფის სამკურნალოდ დაიწყეს ქლორამფენიკოლის გამოყენება, თუმცა ამ პრეპარატის მიმართ რეზისტენტობის განვითარების შემდეგ მუცლის ტიფი კვლავ ავადობისა და სიკვდილის მნიშვნელოვან მიზეზად იქცა.
ზოგიერთი ადამიანი ბაქტერიით შეიძლება სიმპტომების გარეშე დაინფიცირდეს. ამ „მატარებელთა“ შორის ყველაზე ცნობილი იყო მერი მელონი, რომელიც ასევე ცნობილი იყო, როგორც ტიფიანი მერი.
ირლანდიაში დაბადებულმა მერიმ მზარეულად მუშაობა ნიუ-იორკის მამარონეკის რაიონში, ერთ სახლში დაიწყო. თუმცა მუშაობის დაწყებიდან 2 კვირის შემდეგ, როდესაც სახლის მცხოვრებლებს მუცლის ტიფი გამოუვლინდათ, მისი დატოვება მოუწია. მას გამუდმებით უხდებოდა სამუშაო ადგილების დატოვება. 1906 წელს სანიტარიულმა ინჟინერმა ჯორჯ სოპერმა აღმოაჩინა, რომ სახლებში, სადაც მერი მზარეულად მუშაობდა, მუცლის ტიფის ეპიდემიები ხშირად ხდებოდა. ამ დროისთვის მერის 8 ოჯახში ემუშავა და 7 ოჯახში მუცლის ტიფი იყო დაფიქსირებული.
იმავე წელს ნიუ-იორკში დაახლოებით 3000 ადამიანი დაინფიცირდა და მერი ეპიდემიის მთავარ წყაროდ მიიჩნეოდა. იმის გათვალისწინებითაც, რომ მერი მზარეული იყო, სობერმა მოვლენების ახსნა სცადა და გახდა პირველი ადამიანი, რომელმაც აშშ-ში Salmonella typhi შემთხვევების „ჯანმრთელი მატარებელი“ გამოავლინა. თავისი შედეგები მან Journal of the American Medical Association (JAMA)-ში გამოაქვეყნა.
დაპატიმრებული მერისგან იძულებით აღებული განავლის ნიმუშის გამოკვლევამ დაადასტურა, რომ ის მუცლის ტიფის მატარებელი იყო. 1910 წელს მისი გათავისუფლება გადაწყდა, თუმცა მზარეულად მუშაობა სრულად აეკრძალა. მერიმ გადაწყვეტილება არ შეასრულა, გვარი Brown-ით შეიცვალა და მანჰეტენში, Sloane-ის საავადმყოფოში, მზარეულად დაიწყო მუშაობა. სამი თვის განმავლობაში სულ მცირე 25 ადამიანი დააინფიცირა. ამის შემდეგ მას „ტიფიანი მერი“ (ინგლისურად: „Tifoid Mary“) შეარქვეს და სამედიცინო ლიტერატურაშიც დაავადების მატარებლად დაიმკვიდრა ადგილი.
ისტორიკოსები მერის მუცლის ტიფის სულ მცირე 50 შემთხვევაზე (და სულ მცირე სამ გარდაცვალებაზე) პასუხისმგებლად მიიჩნევენ, თუმცა ვარაუდობენ, რომ მის მიერ დაინფიცირებულმა ადამიანებმა ინფექცია კიდევ უფრო მეტ ადამიანს გადასდეს.
მერის იმ საავადმყოფოში, სადაც მანამდე კარანტინში იმყოფებოდა, სამუდამო კარანტინი მიუსაჯეს. მერი მელონმა დამბლის მქონე 6 წელი Riverside-ის საავადმყოფოში გაატარა და 1938 წელს გარდაიცვალა. ამ სადავო შემთხვევის შემდეგ საზოგადოებრივი პოლიტიკის ჩამოყალიბებაში ეპიდემიოლოგიის (მოსახლეობის ჯანმრთელობაზე მოქმედი ფაქტორების შესწავლის) მნიშვნელობა აქტუალური გახდა.
ქლორირებულმა სასმელმა წყალმა აშშ-ში მუცლის ტიფის სიხშირე შეამცირა და დღეს დაავადება სხვადასხვა ანტიბაქტერიული პრეპარატით (ანტიბიოტიკებით) მკურნალობს. თუმცა მსოფლიოში, განსაკუთრებით არასაკმარისი ინფრასტრუქტურისა და ჰიგიენის მქონე რეგიონებში, ის კვლავ ხშირად გვხვდება.
სტატიის გამოსახულების განმარტება: გამაფრთხილებელი პოსტერი იმის შესახებ, თუ როგორ ავრცელებდა დაავადებას ტიფიანი მერი.
სტატიაში ნახსენები ისტორიული პირები: მერი მელონი (1869–1938), ჯორჯ ა. სოპერი (1870–1948)
წყაროები
ეს სტატია სასარგებლო იყო თქვენთვის?
თქვენი გამოხმაურება გვეხმარება შინაარსის გაუმჯობესებაში.
მკითხველთა კომენტარები
გაგვიზიარეთ თქვენი კომენტარი
თქვენი სახელი და კომენტარი მხოლოდ ადმინისტრატორის დამტკიცების შემდეგ გამოქვეყნდება. ელფოსტის მისამართი ვიზიტორებს არასოდეს ეჩვენებათ.
პირველმა დაწერეთ კომენტარი.