ლაბირინთის აღმოჩენა 1772 – ყურის რთული ლაბირინთი
ანატომისტ David Bainbridge-ის სიტყვებით, „პირველი ადამიანი, რომელმაც ამ ლაბირინთში გზა გაიკვლია, იტალიელი Antonio Scarpa იყო — ქედმაღალი, სარკასტული, ბატონობის მოყვარული, უხეში, შურისმაძიებელი ხელოვანი, ანატომისტი და გენიოსი.“
იტალიელი ანატომისტი, რომელიც ჯერ კიდევ 18 წლის ასაკში ექიმი გახდა, მოგვიანებით პავიის უნივერსიტეტის ანატომიის განყოფილებას 50 წელზე მეტხანს ხელმძღვანელობდა. დღეს მას უმთავრესად შიდა ყურის ლაბირინთის მსგავსი აგებულების დეტალური გაკვეთების აღმწერი 1772 წლის პუბლიკაციით იხსენებენ. ყურის ამ რთულ ლაბირინთში არსებული სითხე მის პატივსაცემად „Scarpa-ს სითხედ“ იწოდება.
გარდაცვალების შემდეგ Scarpa-ს ასისტენტმა მისი თავის ქალა მოკვეთა და გამოფინა. Scarpa-ს თავის ქალა დღესაც უნივერსიტეტის მუზეუმშია გამოფენილი.
ყური სამ ნაწილად შეიძლება დაიყოს: გარე ყურად, შუა ყურად და შიდა ყურად. გარე ყური მოიცავს ყურის ნიჟარასა და ბიბილოს. შუა ყური ჰაერითაა სავსე და შედგება დაფის აპკისა (tympanum) და სამი პატარა ძვლისგან, რომლებსაც სასმენი ძვლაკები (ossicles) ეწოდება: ჩაქუჩი, გრდემლი და უზანგი. შიდა ყურში წონასწორობისა და სმენისთვის საჭირო ორგანოებია. ის სითხით სავსე ძვლოვან-აპკოვანი მილაკების წყებას შეიცავს. ეს რთული ძვლოვანი ლაბირინთი სამი ნაწილისგან შედგება:
- სპირალური ლოკოკინა, რომელიც შეიცავს ბუსუსოვან უჯრედებს; მათი ვიბრაცია ხმებს სმენის ნერვს გადასცემს;
- ნახევარწრიული არხები, რომლებიც წონასწორობას უწყობენ ხელს; და
- კარიბჭე, რომელიც ლოკოკინასა და ნახევარწრიულ არხებს აკავშირებს და წონასწორობის დამხმარე დამატებით სტრუქტურებს შეიცავს.
ტერმინი ვესტიბულური სისტემა ნახევარწრიულ არხებსა და კარიბჭეს მოიცავს. თითოეულ ყურში სამი ნახევარწრიული არხის სითხის მოძრაობა თავის მოძრაობას შეესაბამება, ბუსუსოვანი უჯრედები კი ამ მოძრაობას ნერვულ სიგნალებად გარდაქმნიან.
კარიბჭეში არსებული ოტოლითური ორგანოები სხეულის მოძრაობის აჩქარების აღქმას ეხმარება. ამ ორგანოებში არსებული კალციუმის კარბონატის კრისტალები მოძრაობისას აჩქარებას გადახრით ასახავენ, ბუსუსოვან უჯრედებს ამოძრავებენ და სენსორულ სიგნალებს წარმოქმნიან. ნორმალურ ლოკოკინაში მაღალი სიხშირეები სპირალური ხვეულის საწყის ნაწილში ვიბრაციას იწვევს, დაბალი სიხშირეები კი ლოკოკინას შორეულ ბოლოს აღაგზნებს. ლაბირინთიტმა, ანუ ლაბირინთის ანთებამ, შეიძლება თავბრუსხვევა და გულისრევა გამოიწვიოს.
სტატიის ილუსტრაციის აღწერა: შიდა ყურის ჭრილი, რომელიც სპირალური ლოკოკინასგან, ნახევარწრიული არხებისა და ერთმანეთთან დაკავშირებული სამი მარყუჟის მქონე მილებისგან შედგება.
სტატიაში ნახსენები ისტორიული პირები: Antonio Scarpa (1752–1832)
- წინა თემა: თავზურგტვინის სითხე 1764 – უფერო, გამჭვირვალე სითხე
- შემდეგი თემა: Hunter-ის ორსული საშვილოსნოს ანატომია 1774
წყაროები
ეს სტატია სასარგებლო იყო თქვენთვის?
თქვენი გამოხმაურება გვეხმარება შინაარსის გაუმჯობესებაში.
მკითხველთა კომენტარები
გაგვიზიარეთ თქვენი კომენტარი
თქვენი სახელი და კომენტარი მხოლოდ ადმინისტრატორის დამტკიცების შემდეგ გამოქვეყნდება. ელფოსტის მისამართი ვიზიტორებს არასოდეს ეჩვენებათ.
პირველმა დაწერეთ კომენტარი.