ცერებროსპინალური სითხე 1764 – უფერო, გამჭვირვალე სითხე
ამ სტატიაში
ცერებროსპინალური სითხე (CSF) უფერო, გამჭვირვალე სითხეა, რომელიც თავის ტვინის პარკუჭებს ავსებს. იგი ზურგის ტვინის ცენტრალურ არხს უკავშირდება. ასევე გარს აკრავს თავისა და ზურგის ტვინს, ამცირებს ხახუნს და დარტყმებისგან დამცავი ბალიშის როლს ასრულებს.
ცერებროსპინალური სითხე თავის ტვინის პარკუჭებში (პარკუჭების ქოროიდული წნულის უჯრედების მიერ) წარმოიქმნება და ნარჩენი პროდუქტები თავისა და ზურგის ტვინიდან სისხლის მიმოქცევაში გადააქვს. ყოველდღიურად დაახლოებით 500 მილილიტრი (17 უნცია) წარმოიქმნება და მთელი სითხე დაახლოებით ყოველ შვიდ საათში ახლდება.
ექიმებს შეუძლიათ წელის მიდამოში ნემსის/კათეტერის შეყვანით ცერებროსპინალური სითხის ნიმუში აიღონ და შეისწავლონ. შემღვრეული სითხე შეიძლება მიუთითებდეს მენინგიტზე — თავის ან ზურგის ტვინის გარსის ანთებაზე. მენინგიტის მიზეზები (მაგალითად, ბაქტერიები, ვირუსები ან სოკოები) შეიძლება განასხვაონ ცილების, გლუკოზისა და სისხლის თეთრი უჯრედების დეტალური შესწავლით ან შეღებვის მეთოდით.
ცერებროსპინალურ სითხეში სისხლის აღმოჩენა შეიძლება თავის ტვინში ან მის გარშემო სისხლჩაქცევაზე მიუთითებდეს, გარკვეული ცილების არსებობა კი — ალცჰაიმერის დაავადებაზე. გარდა ამისა, ეს სითხე შეიძლება გამოიყენონ თავის ტვინის შესაძლო სიმსივნეების, სიფილისისა და გაფანტული სკლეროზის დიაგნოსტიკისთვის; ამ უკანასკნელი დაავადებისას ზიანდება ნერვის აქსონის გარშემო არსებული მიელინის გარსი.
სულიერი სითხე, ორთქლი თუ წყალი?
1736 წელს შვედმა მეცნიერმა, ფილოსოფოსმა, თეოლოგმა და მისტიკოსმა მწერალმა Emanuel Swedenborg-მა ცერებროსპინალური სითხე აღწერა როგორც „სულიერი ლიმფა“ და „ძალიან უნარიანი წყალი“.
1764 წელს იტალიელმა ექიმმა Domenico Cotugno-მ აღწერა პარკუჭებში არსებული და თავისა და ზურგის ტვინის გარშემო მდებარე ცერებროსპინალური სითხე, რომელიც, მისი აზრით, მუდმივად ახლდებოდა. მისი ნაშრომის პატივსაცემად გარკვეული პერიოდი სითხეს „Liquor Cotunnii“-ს უწოდებდნენ. Cotugno-ს კვლევამდე ბევრი ექიმი მცდარად ფიქრობდა, რომ თავის ტვინის პარკუჭები ორთქლით იყო სავსე, რომელიც გვამების შესწავლამდე ტემპერატურის სწრაფი დაცემის გამო ზოგჯერ წყლად კონდენსირდებოდა.
წარსულში ბევრ ანატომს ცერებროსპინალური სითხე არც კი ჰქონდა ნანახი, რადგან დისექციამდე თავს სხეულს უხეშად აშორებდნენ და სითხე როგორც ხერხემლიდან, ისე ქალადან იღვრებოდა.
სტატიის ილუსტრაციის აღწერა: თავის ტვინის პარკუჭები (ყვითლად), Andreas Vesalius-ის ნაშრომიდან „De Humani Corporis Fabrica“ (1543). Vesalius-ის დროს ზოგი ექიმი ფიქრობდა, რომ პარკუჭებში როგორც სული, ისე სხეულის მოძრაობასა და მგრძნობელობაზე პასუხისმგებელი სულები ბინადრობდა.
სტატიაში მოხსენიებული ისტორიული პირები: Emanuel Swedenborg (1688–1772), Domenico Felice Antonio Cotugno (1736–1822)
წყაროები
ეს სტატია სასარგებლო იყო თქვენთვის?
თქვენი გამოხმაურება გვეხმარება შინაარსის გაუმჯობესებაში.
მკითხველთა კომენტარები
გაგვიზიარეთ თქვენი კომენტარი
თქვენი სახელი და კომენტარი მხოლოდ ადმინისტრატორის დამტკიცების შემდეგ გამოქვეყნდება. ელფოსტის მისამართი ვიზიტორებს არასოდეს ეჩვენებათ.
პირველმა დაწერეთ კომენტარი.