მარმარილოში ამოკვეთილი დაავადება: მიქელანჯელოს „ღამეში“ დამალული ძუძუს კიბო
ამ სტატიაში
დღე 45 (კიბოს ისტორია 365 დღეში)
როგორ დამალა გენიოსის სკალპელმა მარმარილოს დამუშავებისას სილამაზეში, ძილსა და სიკვდილში სამედიცინო დრამა, რომელიც 500 წლის განმავლობაში შეუმჩნეველი დარჩებოდა?
წინა გაჩერებაზე ჩვენ ნეაპოლის მეფე ფერდინანდ I-ის მუმიაში აღმოჩენილი KRAS მუტაციის კვალს მივყევით და დავინახეთ, რომ კიბო 500 წლის წინაც იმავე გენეტიკურ ენაზე საუბრობდა. დღეს კი ლაბორატორიებს ვტოვებთ და რენესანსის გულში, ფლორენციაში მივდივართ. ჩვენ წინაშე დგას გენიოსი, რომელმაც ქვას სიცოცხლე შთაბერა: მიქელანჯელო ბუონაროტი თავად.
1520-იანი წლები იდგა... მიქელანჯელოს ფლორენციაში მედიჩების კაპელის მორთვა დაევალა. დროის დინებისა და სიკვდილის გარდაუვალობის გამოსახატავად მან დღის ოთხი მონაკვეთი გამოკვეთა: განთიადი, ბინდი, დღე და ღამე (La Notte).
ქალი მედიჩების კაპელაში: დეფორმირებული ძუძუს მიღმა არსებული საიდუმლო
კაპელის მარცხენა მხარეს წამოწოლილი „ღამე“ შიშველი ქალის ფიგურაა, რომელიც ძილისა და სიკვდილის სიჩუმეს განასახიერებს. საუკუნეების განმავლობაში ხელოვნების კრიტიკოსები ამ ქანდაკების შესწავლისას ერთსა და იმავე დეტალზე ჩერდებოდნენ: ქალის მარცხენა ძუძუ დეფორმირებული იყო. ბევრი ამას მიქელანჯელოს ქალის ანატომიისადმი ინტერესის ნაკლებობას მიაწერდა. სანამ 2000 წელს ამ ქანდაკების წინ ონკოლოგი არ გაჩერდა...
ამერიკელმა ონკოლოგმა, დოქტორმა James J. Stark-მა, „ღამეს“ ხელოვნების მოყვარულის ნაცვლად ექიმის თვალით შეხედა და სამი მკაფიო ნიშანი ამოიცნო:
შეიძლება გენიოს ხელოვანს შეცდომა მოუვიდეს? ანატომიური ცოდნის ძალა
იყო ეს შემთხვევითობა? მიქელანჯელო უნაკლო ანატომი იყო, რომელმაც ადამიანის სხეული სანტიმეტრ-სანტიმეტრ იცოდა. ის ფლორენციის სანტო სპირიტოს საავადმყოფოში ფარულად ესწრებოდა გაკვეთებს და კუნთებისა და სისხლძარღვების ქვეშ არსებული აგებულება ზეპირად იცოდა. არც კაპელის მეორე ქალის ფიგურაში, „განთიადში“, და არც „ღამის“ მარჯვენა ძუძუში არავითარი ანომალია არ იყო.
ქვად ქცეული სიკვდილი: სილამაზისა და წარმავლობის ფილოსოფია
რატომ უნდა გამოეკვეთათ კიბოს მქონე ქალის ფიგურა სამარხის ძეგლზე? ხელოვნების ისტორიკოსების აზრით, ეს მიქელანჯელოს „სიკვდილის“ ცნებისადმი ღრმა პატივისცემას ასახავს. „ღამე“ ძილსა და სიკვდილს განასახიერებს. დაავადება, როგორიც კიბოა, რომელიც სხეულს შიგნიდან ფიტავს, მარმარილოში სიცოცხლის ტრაგიკული წარმავლობის ყველაზე ხელშესახები გამოხატულება იყო. ეს იმ დროს განუკურნებელი მდგომარეობა მარმარილოში ამოკვეთილი „ვადის ამოწურვის“ ნიშანი გახლდათ.
სანამ ხელოვნება და ანატომია ასე აღნუსხავდა კიბოს ფიზიკურ კვალს, სამედიცინო სამყაროში დიდი ამბოხი მწიფდებოდა. ათას წელზე მეტი ხნის განმავლობაში მიაჩნდათ, რომ კიბოს მიზეზი „შავი ნაღველი“ იყო. სანამ არ გამოჩნდა ჯიუტი და გენიოსი ექიმი, რომელმაც მოედნებზე უძველესი წიგნები დაწვა...
შემდეგ სტატიაში შევხვდებით ადამიანს, რომელმაც ონკოლოგიაში სრულიად ახალი ქიმიური ხედვა შემოიტანა განცხადებით: „კიბო სითხე კი არა, სხეულში დაგროვილი მინერალები და მარილებია!“ ეს არის პარაცელსუსი, რომელთან ერთადაც 16-ე საუკუნის მეამბოხე სამყაროში შევაბიჯებთ.
გაცნობიერება მარმარილოში დეტალის დანახვაა
მიქელანჯელოს „ღამე“ ჩვენი ონკოლოგიური პრაქტიკის ყველაზე ფუნდამენტურ გაკვეთილს გვაძლევს: დაკვირვება. „კანის ჩაზნექა“ და „წარმონაქმნი“, რომლებიც გენიოსმა 500 წლის წინ მარმარილოში ამოკვეთა, დღეს პირველი ნიშნებია, რომლებსაც ვეძებთ, როცა პაციენტებს ვეუბნებით: „თავი თავად გაისინჯეთ“.
ხელოვნების ეს ჩუმი ყვირილი გვახსენებს, რომ დაავადება მხოლოდ ბიოლოგიური პროცესი კი არა, კაცობრიობის ისტორიისა და ესთეტიკის განუყოფელი ნაწილიცაა. განკურნება დეტალების ცოდნით იწყება. მიქელანჯელოს მიერ მარმარილოს მტვერში დატოვებული ეს კლინიკური მემკვიდრეობა ყველაზე მშვენიერი დასტურია იმისა, რომ მეცნიერება და ხელოვნება ჭეშმარიტებას ერთად ეძებენ.
სამეცნიერო წყაროები და დამატებითი საკითხავი
- 1. Stark, J. J., & Nelson, J. K. (2000). The Breasts of "Night": Michelangelo as Oncologist. The New England Journal of Medicine, 343.
- 2. Mangus, D. J. (1991). Michelangelo and the female breast. Plastic and Reconstructive Surgery, 88.
- 3. Casini, L., & Lippi, D. (2020). Medicine and Art: Breast Cancer in Renaissance Paintings. Oncology Letters.
ეს სტატია სასარგებლო იყო თქვენთვის?
თქვენი გამოხმაურება გვეხმარება შინაარსის გაუმჯობესებაში.
მკითხველთა კომენტარები
გაგვიზიარეთ თქვენი კომენტარი
თქვენი სახელი და კომენტარი მხოლოდ ადმინისტრატორის დამტკიცების შემდეგ გამოქვეყნდება. ელფოსტის მისამართი ვიზიტორებს არასოდეს ეჩვენებათ.
პირველმა დაწერეთ კომენტარი.