Mərmərə həkk olunan xəstəlik: Mikelancelonun GECƏ heykəlində gizlənən süd vəzi xərçəngi
Bu məqalədə
45-ci gün (365 gündə xərçəng tarixi silsiləsi)
Bir dahinin neştəri mərməri yonarkən gözəlliyin, yuxunun və ölümün içinə 500 il fərq edilməyəcək tibbi dramı necə gizlətdi?
Əvvəlki dayanacağımızda Neapol kralı I Ferdinandın mumiyasında tapılan KRAS mutasiyasının izini sürmüş, xərçəngin 500 il əvvəl də eyni genetik dildə danışdığını görmüşdük. Bu gün isə laboratoriyalardan çıxıb İntibahın qəlbinə, Florensiyaya gedirik. Qarşımızda daşa can verən dahi Mikelancelo Buonarroti dayanır.
1520-ci illər... Mikelanceloya Florensiyadakı Mediçi kapellasını bəzəmək tapşırılmışdı. Zamanın axınını və ölümün qaçılmazlığını simvollaşdırmaq üçün günün dörd vaxtını yondu: Şəfəq, Alatoran, Gündüz və Gecə (La Notte).
Mediçi kapellasındakı qadın: deformasiyalı döşün arxasındakı sirr
Kapellanın sol tərəfində uzanan “Gecə” yuxunun və ölümün səssizliyini təmsil edən çılpaq qadın fiqurudur. Əsrlər boyu sənət tənqidçiləri bu heykəli araşdırarkən eyni məqamda dayanırdılar: qadının sol süd vəzi deformasiyalı idi. Çoxları bunu Mikelancelonun qadın anatomiyasına maraqsızlığı ilə əlaqələndirirdi. Ta ki 2000-ci ildə bir onkoloq bu heykəlin qarşısında dayanana qədər...
Amerikalı onkoloq Dr. James J. Stark “Gecə” heykəlinə sənətsevər kimi deyil, həkim kimi baxdı və üç aydın əlamət müəyyən etdi:
Dahi rəssam səhv edərmi? Anatomik bilginin gücü
Bəs bu, təsadüf idimi? Mikelancelo insan bədənini santim-santim tanıyan qüsursuz anatom idi. Florensiyadakı Santo Spirito xəstəxanasında gizlicə autopsiyalarda iştirak edir, əzələ və damarların altındakı quruluşu əzbər bilirdi. Kapelladakı digər qadın fiquru “Şəfəq”də və ya “Gecə”nin sağ süd vəzisində heç bir anormallıq yox idi.
Ölümün daşlaşmış halı: gözəllik və fanilik fəlsəfəsi
Niyə məzar abidəsinə xərçəngli qadın fiquru yonulsun? Sənət tarixçilərinə görə bu, Mikelancelonun “ölüm” anlayışına duyduğu dərin hörmətin əksidir. “Gecə” yuxunu və ölümü təmsil edir. Xərçəng kimi bədəni içəridən tükədən xəstəlik həyatın faciəli faniliyinin mərmərdə ən konkret ifadəsi idi. O dövrdə müalicəsi mümkün olmayan bu mənzərə mərmərə həkk olunmuş “ömrün bitməsi” nişanəsi idi.
Sənət və anatomiya xərçəngin fiziki izlərini belə sənədləşdirərkən tibb dünyasında böyük üsyan yetişirdi. Min ildən artıq müddətdə xərçəngin səbəbinin “Qara Öd” olduğuna inanılırdı. Ta ki inadkar və dahi bir həkim çıxıb qədim kitabları meydanlarda yandırana qədər...
Növbəti yazımızda “Xərçəng maye deyil, bədəndə toplanan mineral və duzlardır!” deyərək onkologiyaya tamamilə yeni kimyəvi baxış gətirən Parasels ilə 16-cı əsrin üsyankar dünyasına addım atacağıq.
Fərqindəlik mərmərin içindəki detalı görməkdir
Mikelancelonun “Gecə” heykəli bizə onkoloji təcrübəmizin ən əsas dərsini verir: Müşahidə. Bir dahinin 500 il əvvəl mərmərə işlədiyi “dəri çəkilməsi” və “kütlə” bu gün xəstələrimizə “özünüzü müayinə edin” deyərkən axtardığımız ilk əlamətlərdir.
Sənətin bu səssiz fəryadı xəstəliyin yalnız bioloji proses deyil, insanlıq tarixinin və estetikasının ayrılmaz hissəsi olduğunu xatırladır. Şəfa detallara hakim olmaqla başlayır. Mikelancelonun mərmər tozları arasında qoyduğu bu klinik miras elmin və sənətin ortaq həqiqət axtarışının ən gözəl sübutudur.
Elmi mənbələr və əlavə oxu
- 1. Stark, J. J., & Nelson, J. K. (2000). The Breasts of "Night": Michelangelo as Oncologist. The New England Journal of Medicine, 343.
- 2. Mangus, D. J. (1991). Michelangelo and the female breast. Plastic and Reconstructive Surgery, 88.
- 3. Casini, L., & Lippi, D. (2020). Medicine and Art: Breast Cancer in Renaissance Paintings. Oncology Letters.
Bu məqalə sizə faydalı oldu?
Rəyiniz məzmunumuzu yaxşılaşdırmağa kömək edir.
Oxucu şərhləri
Şərhinizi paylaşın
Adınız və şərhiniz yalnız administrator təsdiqindən sonra dərc olunur. E-poçt ünvanınız ziyarətçilərə heç vaxt göstərilmir.
İlk şərhi siz yazın.