მემკვიდრეობის ქრომოსომული თეორია — 1902: ციტოგენეტიკის დაბადება
ქრომოსომები, DNA-ის მოლეკულის ცილოვან ჩონჩხზე შემოხვევით წარმოქმნილ გრძელ, სპირალურ ძაფისმაგვარ სტრუქტურებად განისაზღვრება. ქრომოსომები უჯრედის გაყოფისას მიკროსკოპით ჩანს.
სპერმატოზოიდი და კვერცხუჯრედი თითოეული 23 ცალ ქრომოსომას შეიცავს. ადამიანის სხეულის უჯრედებს კი 23 წყვილი ქრომოსომა აქვს, თითოეულ წყვილში ერთი დედისგანაა და ერთი — მამისგან. კვერცხუჯრედის განაყოფიერებისას ქრომოსომების რაოდენობა 46-მდე იზრდება.
1865 წელს ავსტრიელმა ბერმა გრეგორ მენდელმა შენიშნა, რომ ორგანიზმების ნიშნები მემკვიდრეობით გადაეცემა ერთეულებით, რომლებსაც გენებს ვუწოდებთ. თუმცა ის, რომ ამ გენეტიკური ინფორმაციის მატარებელი ქრომოსომებია, გერმანელმა ბიოლოგმა თეოდორ ბოვერიმ და ამერიკელმა გენეტიკოსმა და ექიმმა უოლტერ სატონმა 1902 წელს აღწერეს.
- ზღვის ზღარბებზე მუშაობისას ბოვერიმ დაასკვნა, რომ სპერმატოზოიდსა და კვერცხუჯრედს თითოეულს ქრომოსომების ნახევარი ნაკრები აქვს. თუმცა, თუ მათი შერწყმით ქრომოსომების პათოლოგიური რაოდენობის მქონე ზღვის ზღარბის ემბრიონი წარმოიქმნებოდა, ის არანორმალურად ვითარდებოდა. ბოვერიმ დაასკვნა, რომ სხვადასხვა ქრომოსომა ცოცხალი ორგანიზმების განვითარების სხვადასხვა მხარეზე მოქმედებს.
- სატონის კალიებზე ჩატარებულმა კვლევებმა აჩვენა, რომ სასქესო უჯრედების წარმოქმნისას შესატყვისი ქრომოსომული წყვილები ერთმანეთს შორდება.
ბოვერიმ და სატონმა არა მხოლოდ გამოთქვეს მოსაზრება, რომ ქრომოსომები მშობლების გენეტიკურ ინფორმაციას ატარებს, არამედ აჩვენეს, რომ ისინი დამოუკიდებელი ერთეულებია მაშინაც კი, როდესაც უჯრედის სიცოცხლის სხვადასხვა ეტაპზე უხილავია. ეს ეწინააღმდეგებოდა გავრცელებულ რწმენას, რომ გაყოფისას ქრომოსომები უბრალოდ „იხსნება“ და შვილეულ უჯრედებში ხელახლა ყალიბდება.
მათი მუშაობა გახდა წინაპირობა, რომ ციტოლოგიის (უჯრედის მეცნიერების) და გენეტიკის (მემკვიდრეობის მეცნიერების) გაერთიანებით წარმოქმნილიყო ციტოგენეტიკის სახელწოდების ახალი სფერო.
შესაძლოა დაგაინტერესოთ: რატომ არ მოქმედებს კიბოს პრეპარატები ყველაში ერთნაირი ძალით: ერთ-ერთი მიზეზია ქრომოსომული დარღვევები!
დღეს ვიცით, რომ სპერმატოზოიდისა და კვერცხუჯრედის წარმოქმნისას მშობლების შესატყვისი ქრომოსომები მცირე ფრაგმენტებს ცვლის „კროსინგოვერის“ პროცესში. ამგვარად, ახალი ქრომოსომები მხოლოდ რომელიმე ერთი მშობლისგან მიღებულს არ წარმოადგენს. ქრომოსომების არასწორმა რაოდენობამ შეიძლება გენეტიკური დარღვევები გამოიწვიოს. მაგალითად, დაუნის სინდრომის მქონე პირებს 47 ქრომოსომა აქვთ.
სტატიაში ნახსენები ისტორიული პირები: თეოდორ ჰაინრიხ ბოვერი (1862–1915), უოლტერ სტენბორო სატონი (1877–1916)
წყაროები
ეს სტატია სასარგებლო იყო თქვენთვის?
თქვენი გამოხმაურება გვეხმარება შინაარსის გაუმჯობესებაში.
მკითხველთა კომენტარები
გაგვიზიარეთ თქვენი კომენტარი
თქვენი სახელი და კომენტარი მხოლოდ ადმინისტრატორის დამტკიცების შემდეგ გამოქვეყნდება. ელფოსტის მისამართი ვიზიტორებს არასოდეს ეჩვენებათ.
პირველმა დაწერეთ კომენტარი.