Omicron ფილტვებს ნაკლებად აზიანებს?

• უჯრედულ კულტურებსა და ცხოველებში კვლევები მიუთითებს, რომ Delta ვარიანტთან შედარებით Omicron ვარიანტის ფილტვების ინფიცირების უნარი შესაძლოა შემცირებული იყოს.
• ამან შეიძლება ახსნას, რატომ იწვევს Omicron Delta-სთან შედარებით უფრო მსუბუქ დაავადებას.
• კვლევებმა აჩვენა, რომ Omicron შეიძლება ზედა სასუნთქი გზების ინფიცირებაში Delta-ზე ეფექტიანი იყოს, რაც გაზრდილ გადამდებლობას შეიძლება ხსნიდეს.
• Omicron-ის მანეიტრალებელი ანტისხეულებისგან თავის დაღწევის უნარი შესაძლოა მის გაზრდილ გადამდებლობას უკავშირდებოდეს.
• გადატანილი COVID-19 ინფექცია ან, რაც უფრო მნიშვნელოვანია, კორონავირუსის საწინააღმდეგო აცრა, შეიძლება Omicron-ით გამოწვეული დაავადების ნაკლები სიმძიმის ერთ-ერთი მიზეზი იყოს.

Omicron ნაკლებ ზიანს იწვევს?

Omicron-ის გამოჩენის შემდეგ პირველი ცნობები მიუთითებს, რომ ის წინანდელ SARS-CoV-2 (COVID-19-ის პანდემიის გამომწვევი ახალი კორონავირუსის) ვარიანტებთან შედარებით, სავარაუდოდ, ნაკლებად მძიმე დაავადებას იწვევს.

Omicron-ის გენეტიკურმა ანალიზმა აჩვენა, რომ ის, მათ შორის სპაიკის ცილაზე, ძალიან ბევრ მუტაციას ატარებს. ეს მრავალი მუტაცია სიმძიმის შემცირების შესაძლო მიზეზია. თუმცა Omicron ინფექციისას მსუბუქი დაავადება შეიძლება SARS-CoV-2 ინფექციის გადატანით ან აცრით მიღებული გაძლიერებული იმუნიტეტის შედეგიც იყოს (უკვე ნათელია, რომ აცრილები ინფექციას უფრო მსუბუქად იტანენ).

იმუნიტეტის გაძლიერებამ დაავადების სიმძიმეზე შეიძლება იმოქმედოს, თუმცა ცხოველებსა და უჯრედულ კულტურებში კვლევები Omicron-ის მუტაციების გამო Delta-სთან შედარებით ფილტვების ინფიცირების ნაკლებ ეფექტიანობას აჩვენებს. ამან შეიძლება ახსნას, რატომ ამცირებს Omicron დაავადების სიმძიმეს.

კვლევები

SARS-CoV-2-ს როგორც ზედა, ისე ქვედა სასუნთქი გზების დაზიანება შეუძლია. ზედა გზებში შედის ცხვირი, სინუსები და ხახა, ქვედაში კი — ტრაქეა და ფილტვები.

მსუბუქი დაავადება ან ადრეული SARS-CoV-2 ინფექცია უფრო ხშირად ზედა სასუნთქი გზების სიმპტომებს, მაგალითად სურდოსა და ყელის ტკივილს მოიცავს. საწყისი SARS-CoV-2-ითა და სხვა ვარიანტებით გამოწვეული მძიმე დაავადება კი ფილტვების ინფექციასა და ანთებას მოიცავს. ანთებამ შეიძლება ფილტვების ჰაეროვან პარკებში, ანუ ალვეოლებში სითხის დაგროვება გამოიწვიოს და სისხლში ჟანგბადის მიწოდების უნარი შეამციროს.

Omicron-ის სასუნთქი გზების ინფიცირებისა და მძიმე დაავადების გამოწვევის უნარის დასახასიათებლად მეცნიერებმა ცხოველური მოდელებითა და ფილტვის უჯრედების ლაბორატორიული კულტურებით ექსპერიმენტები ჩაატარეს.

ჰონგ-კონგის უნივერსიტეტში ფილტვების მკურნალობისას ფილტვის ქსოვილიდან აღებული უჯრედები კულტურაში გაზარდეს. კვლევაში ადამიანის ბრონქებში, რომლებიც ტრაქეას ფილტვებთან აკავშირებს, Omicro-ს Delta-ზე 70-ჯერ სწრაფი გამრავლება დაფიქსირდა. თუმცა ფილტვის ქსოვილში გამრავლება Delta-სა და საწყის SARS-CoV-2-ზე ნაკლებად ეფექტიანი იყო. სხვა ჯგუფებმაც შეადარეს Omicron-ის, Delta-სა და სხვა SARS-CoV-2 ვარიანტების დაავადების გამოწვევის უნარი ზაზუნებისა და თაგვების მსგავს ცხოველურ მოდელებში.

ერთი კვირის შემდეგ ზაზუნებსა და თაგვებში წონის კლება Delta-სა და სხვა ვარიანტებით ინფიცირებას უკავშირდება. ზოგი მონაცემი სასუნთქ გზებში ვირუსის მომატებულ დონესა და წონის კლებას შორის კორელაციაზე მიუთითებს. თუმცა სხვადასხვა ჯგუფმა დამოუკიდებლად აჩვენა, რომ Omicron ინფექციის შემდეგ ასეთი წონის კლება არ ყოფილა. მეტიც, კვლევებში Omicron-ით ინფიცირებულ ზაზუნებში ზედა სასუნთქი გზების ვირუსული დონეები საწყის SARS-CoV-2-სა და Delta-სთან შედარებით უფრო მაღალი და მსგავსი იყო. საპირისპიროდ, ქვედა სასუნთქ გზებში Omicron ინფექციის შემდეგ Delta-სთან შედარებით ნაკლები ვირუსი აღმოაჩინეს.

ამ კვლევებით, Omicron შესაძლოა ფილტვების ინფიცირებაში ნაკლებად ეფექტიანი იყოს. ცხოველური კვლევები აჩვენებს, რომ Omicron ინფექცია ნაკლებ ანთებასა და ფილტვების დაზიანებას იწვევს.

ამასთან თანხვედრაში, იზრდება მტკიცებულება, რომ Omicron-ით ინფიცირებულ ადამიანებს, სავარაუდოდ, ნაკლებად სჭირდებათ ჰოსპიტალიზაცია, ინტენსიური თერაპია ან ინტუბაცია.

ნიუ-ჰეივენის Yale-ის მედიცინის სკოლის ინფექციურ დაავადებათა პროფესორმა, დოქტორმა Scott Roberts-მა, „მრავალი ლაბორატორიული კვლევა აჩვენებს, რომ Omicron-ს სხვა ვარიანტებზე ნაკლებად შეუძლია ფილტვების ინფიცირება, რაც საავადმყოფოში ჟანგბადისა და ხელოვნური ვენტილაციის საჭიროებით მიმართული პნევმონიის პაციენტების ნაკლებ რაოდენობას იწვევს.“ თქვა.

პროფესორმა Roberts-მა განაგრძო: „ვხედავთ, რომ Omicron-ით ინფიცირებულთა დიდი უმრავლესობა მსუბუქად ავადობს, უმეტესად ზედა სასუნთქი გზების ჩართვით, და ჰოსპიტალიზაციები წინა ვარიანტების მსგავსად სწრაფად არ იზრდება. თუმცა ჰოსპიტალიზაციისა და სიკვდილის რიცხვები საერთო შემთხვევებზე დაბალია და რადგან შემთხვევები კვლავ მატულობს და ყოველდღიურ რეკორდებს ამყარებს, აშშ-ში დაავადების სიმძიმის სრული სურათისთვის რამდენიმე კვირა უნდა მოვიცადოთ.“

ცვლილება Omicron-ის უჯრედში შესვლის გზაში

კვლევებში Omicron-ით ქვედა სასუნთქი გზების ნაკლები ინფიცირების ერთ-ერთი შესაძლო მიზეზი შეიძლება ამ უბნებში უჯრედში შესვლის უნარის ცვლილება იყოს. Omicron-ს მრავალი მუტაცია აქვს SARS-CoV-2-ის ზედაპირზე ექსპრესირებული სპაიკის ცილის მაკოდირებელ გენში.

SARS-CoV-2-ის სპაიკის ცილა ფილტვის უჯრედებში ექსპრესირებულ ACE2 რეცეპტორს უკავშირდება და ვირუსს შეღწევაში ეხმარება. ადამიანის უჯრედების ზედაპირზე არსებული TMPRSS2 ფერმენტის მიერ სპაიკის გაჭრა აუცილებელია ვირუსისა და ადამიანის უჯრედის მემბრანების შერწყმამდე.

SARS-CoV-2 ადამიანის უჯრედებში ალტერნატიული გზითაც შედის: ვირუსს შთანთქავს ენდოსომები, უჯრედში არსებული მემბრანიანი ბუშტუკები. ლაბორატორიულ უჯრედებში კვლევები მიუთითებს, რომ Omicron-ის სპაიკის მუტაციებმა TMPRSS2-ის დახმარებით შეღწევის უნარი შეცვალა. Omicron Delta-სთან შედარებით ნაკლებად ეფექტიანად აინფიცირებდა TMPRSS2-ის გამომხატველ კულტივირებულ ფილტვის უჯრედებს, მაგრამ უფრო ეფექტიანი იყო უჯრედებში, რომლებიც ენდოსომური შესვლის საშუალებას იძლევა.

ACE2 და TMPRSS2 ზედა სასუნთქი გზებიდან მიღებულ უჯრედებთან შედარებით ქვედა სასუნთქი გზების უჯრედებში უფრო მაღალი დონით ექსპრესირდება. ამან შეიძლება ახსნას, რატომ არის Omicron ქვედა გზების ინფიცირებაში ნაკლებად ეფექტიანი და რატომ იწვევს მსუბუქ დაავადებას. ასევე, SARS-CoV-2-ის სპაიკისა და TMPRSS2-ის ურთიერთქმედება ინფიცირებული ადამიანის უჯრედების არაინფიცირებულ მეზობელ უჯრედებთან შერწყმას უწყობს ხელს.

Omicron-ის სპაიკის TMPRSS2-ის გამოყენების შემცირებული უნარი მეზობელი უჯრედების ინფიცირების შესაძლებლობასაც ზღუდავს. ეს შეიძლება Covid-19-ისას ქვედა სასუნთქი გზების ინფექციის ნაკლებ სიმძიმეს უწყობდეს ხელს.

ეს შედეგები უჯრედული კულტურებისა და ცხოველური ექსპერიმენტებიდანაა მიღებული. Omicron-ის ფილტვის უჯრედების ინფიცირების შემცირებული უნარის განმსაზღვრელი ასეთი ცვლილების დასადგენად ადამიანებში კვლევებია საჭირო.

ვირჯინიის უნივერსიტეტის პროფესორმა, დოქტორმა Peter Kasson-მა, თქვა: „Omicron საინტერესოა, რადგან Delta-სა და წინა ვარიანტებთან შედარებით შესვლის გზის უპირატესობას ცვლის. შედეგად, ზედა სასუნთქი გზების უჯრედების უმეტესობას ნაკლებად ეფექტიანად აინფიცირებს.“

რატომ არის Omicron უფრო გადამდები?

ნაკლები სიმძიმის გამოწვევასთან ერთად Omicron უფრო გადამდები გახდა. პანდემიის დასაწყისის კვლევებში ზედა სასუნთქ გზებში SARS-CoV-2-სა და გაზრდილ გადამდებლობას შორის დადებითი კავშირი გამოვლინდა. Omicron-ის ზედა გზებში უფრო სწრაფმა გამრავლებამ შეიძლება მისი გადამდებლობა ახსნას.

დოქტორმა Kasson-მა „(ეს კვლევები) მიმზიდველ ვარაუდს წარმოშობს, რომ ზედა სასუნთქ ქსოვილებში გაზრდილმა გამრავლებამ შეიძლება გადამდებლობა გაზარდოს როგორც ჩასუნთქული ვირუსული დატვირთვის მომატებით, ისე ინფიცირებისთვის საჭირო ვირუსული ნაწილაკების შემცირებით. თუმცა ეს საბოლოოდ დამტკიცებული არ არის.“ თქვა.

Omicron-ის გადამდებლობის ზრდა შეიძლება ანტისხეულების მიერ გამოვლენისგან თავის დაღწევის უნარსაც უკავშირდებოდეს. გადატანილი SARS-CoV-2 ინფექციითა და Covid-19-ის საწინააღმდეგო აცრით მიღებული იმუნიტეტი ვირუსის მანეიტრალებელი ანტისხეულების წარმოქმნას უზრუნველყოფს. ამ ანტისხეულებს SARS-CoV-2 ინფექციისგან დაცვის დონის პროგნოზირება შეუძლია.

Covid-19-ის ვაქცინები შექმნილია საწყისი SARS-CoV-2 შტამის სპაიკის ცილის წინააღმდეგ იმუნური რეაქციის გამოსაწვევად. Omicron-ის სპაიკის მუტაციები მიუთითებს, რომ მას ანტისხეულებით განეიტრალებისგან თავის დაღწევა შეიძლება შეეძლოს.

გაერთიანებულ სამეფოში MRC-Glasgow-ის უნივერსიტეტის ვირუსების კვლევის ცენტრის ჯგუფის ხელმძღვანელობით კვლევამ აჩვენა, რომ Omicron-ს AstraZeneca-ს Covid-19 ვაქცინით იმუნიზებულ პირებში ანტისხეულებით განეიტრალებისგან თავის დაღწევა შეუძლია. ეს მისი მაღალი გადამდებლობის კიდევ ერთი შესაძლო მიზეზია.

საბოლოო დასკვნამდე მეტი კვლევაა საჭირო, თუმცა ახალი ვარიანტის მახასიათებლები თანდათან გამოიკვეთება.