რა არის კორონავირუსის დელტა ვარიანტი? ყველაფერი, რაც გაინტერესებთ

რა არის დელტა ვარიანტი? საიდან წარმოიშვა?

B1617.2-ის სახელითაც ცნობილი და ძლიერ გადამდები SARS-CoV-2-ისდელტა ვარიანტი პირველად 2020 წლის დეკემბერში ინდოეთშიაღმოაჩინეს. ამჟამად ის როგორც ინდოეთში, ისე გაერთიანებულ სამეფოში დომინანტური გახდა.

SARS- CoV-2 არის RNA ვირუსი. გამრავლებისას ვირუსის მუტაცია ბუნებრივი პროცესია. ეპიდემიის დაწყების შემდეგ SARS-CoV-2-ში ათასობით მუტაცია გამოვლინდა. ამ მუტაციების დიდ უმრავლესობას არავითარი ეფექტი არ აქვს. მაგალითად, დღემდე SARS-CoV-2-ის წვეტოვან ცილაში 4000-ზე მეტი მუტაცია აღმოაჩინეს.

მუტაციაარის DNA-ს ან RNA-ს მიმდევრობის ცვლილებები, რომლებმაც მსუბუქი ან მძიმე შედეგები შეიძლება გამოიწვიოს. DNA-ში წარმოქმნილი მუტაციები მუდმივია, ხოლო RNA-ს მუტაციები მისი მყიფე სტრუქტურის გამო შეიძლება დროებითი იყოს.

შენიშვნა: ვარიანტიისეთი მუტაციებია, რომლებიც ვირუსის ზოგად იდენტობას არ ცვლის. შტამიისეთი მუტაციებია, რომლებიც ვირუსს სხვა იდენტობას ანიჭებს. ანუ, თუ ეს მოხდა, ყველაფერი საწყისს უბრუნდება. ვირუსში ნუკლეოტიდის ყოველი ცვლილება მის განსხვავებულად ქცევას არ ნიშნავს. SARS-CoV-2-ის გენეტიკური ცვლილებების შედეგად წარმოქმნილ B1617.2-ის სახელით ცნობილ ფორმას ზოგი ვარიანტსაც და შტამსაც უწოდებს, თუმცა ჩვენი სტატიის გაგრძელებაში ტერმინი „ვარიანტი“ გამოვიყენეთ.

დელტა ვარიანტი უფრო გადამდებია?

2021 წლის ივნისისთვის დელტა ვარიანტი 74 ქვეყანას მოედო. პირველი აღმოჩენიდან 6 თვის გასვლა და ამდენ ქვეყანაში გავრცელება ვირუსის სწრაფი გავრცელების მაჩვენებელია.

ბრიტანული ალფა ვარიანტი (B.1.1.7 — ვარიანტი, რომელმაც გასულ შემოდგომაზე შემთხვევების ზრდა გამოიწვია) უკვე დიდი ხანია უკან დარჩა. მიიჩნეოდა, რომ ეს ვარიანტი სხვა ვარიანტებზე 43-90%-ით უფრო გადამდები იყო. ექსპერტები ფიქრობენ, რომ დელტა ვარიანტი ალფა ვარიანტზე 30-100%-ით უფრო გადამდებია . ზოგი მკვლევარი ამ ვარიანტის გადამდებლობას ალფა ვარიანტთან შედარებით 60%-ით მეტს მიიჩნევს, ხოლო ინგლისის ჯანდაცვის მინისტრმა Matt Honcock-მა განაცხადა, რომ ეს მაჩვენებელი შეიძლება 40% იყოს. Honcock-მა ასევე თქვა, რომ, მათი აზრით, ინგლისში შემთხვევების 91%-ზე სწორედ ეს ახალი ვარიანტია პასუხისმგებელი . თუმცა ფიქრობენ, რომ ამ მაჩვენებელმა შეიძლება 96%-საც მიაღწიოს.

2 ივნისიდან გაერთიანებულ სამეფოში დადასტურებული დელტა ვარიანტის შემთხვევების რაოდენობა 29892-დან 42323-მდე გაიზარდა. რეგიონის მიხედვით დელტა ვარიანტი დღეში 4,5-დან 11,5-მდე ჯერად ზრდას აჩვენებს.

Covid-19-ის დელტა ვარიანტი სხვა ქვეყნებსა და ჩვენს ქვეყანაში

გერმანიის საზოგადოებრივი ჯანდაცვის წარმომადგენლებმა განაცხადეს, რომ, მათი აზრით, დელტა ვარიანტმა გერმანია შესაძლოა არაუგვიანეს შემოდგომისა მოიცვას. რობერტ კოხის ინფექციური დაავადებების ინსტიტუტის ხელმძღვანელმა Lothar Wieler-მა კი თქვა: „კითხვა ის კი არ არის, გახდება თუ არა დელტა ვარიანტი გერმანიაში დომინანტური, არამედ ის, როდის გახდება დომინანტური“.

ისრაელი ბავშვების აცრის საკითხს მშობლების არჩევანს უტოვებდა, თუმცა 21 ივნისს დელტა ვირუსის წინააღმდეგ 12 – 15 წლის ბავშვების აცრაც ურჩია.

ამერიკის შეერთებულ შტატებში დელტა ვარიანტი განსაკუთრებით შუა დასავლეთსა და სამხრეთ-აღმოსავლეთში მატულობს. აშშ-ის დაავადებათა კონტროლისა და პრევენციის ცენტრებმა ეს მდგომარეობა შემაშფოთებლად გამოაცხადა. გენოტიპირების კვლევებმა აჩვენა, რომ აშშ-ში აპრილის ბოლოს ალფა ვარიანტის წილი 70% იყო, ივნისის შუა რიცხვებში კი 42%-მდე დაეცა, ხოლო ამის საპირისპიროდ დელტა ვარიანტმა მოიმატა. ლუიზიანის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ჯანდაცვის განყოფილების ვირუსოლოგმა Jeremy Kamil-მა აღნიშნა, რომ დელტა ვარიანტი საბოლოოდ აშშ-ში დომინანტური გახდება, თუმცა ვაქცინაციამ შეიძლება ეს გარკვეულწილად შეასუსტოს.

გარდა ამისა, მეცნიერები ამბობენ, რომ დელტა ვარიანტი დიდ საფრთხეს ქმნის ქვეყნებში, სადაც ვაქცინაზე წვდომა შეზღუდულია ან ეფექტიან ვაქცინაციას ჯერ ვერ მიაღწიეს, განსაკუთრებით აფრიკის ქვეყნებში, სადაც მოსახლეობის 5%-ზე ნაკლებია აცრილი. ბელგიის ლევენის კათოლიკური უნივერსიტეტის ბიოლოგმა და ბიოსტატისტიკოსმა Tom Wenseleers-მა თქვა: „ვაქცინები დროულად ვერასოდეს მიაღწევს და ეს ამგვარ ახალ ვარიანტებს ძალიან დამანგრეველს გახდის.“.

კონგოს დემოკრატიულ რესპუბლიკაში დელტა ვარიანტი დაფიქსირდა; ახალი კორონავირუსის ვარიანტი ასევე გამოვლინდა მალავიში, უგანდასა და სამხრეთ აფრიკაში.

თურქეთის რესპუბლიკის ჯანდაცვის მინისტრის, დოქტორ Fahrettin Koca-ს განცხადებით, თურქეთში დელტა ვარიანტი ამ დრომდე 134 ადამიანს გამოუვლინდა. 

რატომ გადადის დელტა ვარიანტი უფრო სწრაფად?

მიიჩნევა, რომ დელტა ვარიანტის ცილის ცვლილებები ადამიანის უჯრედებში მის შეღწევას ამარტივებს. სხვა კვლევაში გამოთქმულია ვარაუდი, რომ დელტა ვარიანტში არსებული მუტაცია ვირუსს ადამიანის უჯრედებთან დაკავშირების შემდეგ უკეთ შეგუებაში ეხმარება. ამგვარად, მას შეუძლია ჩვენს უჯრედებთან ადვილად ურთიერთქმედება, მეტ უჯრედამდე მიღწევა და ჩვენი იმუნური სისტემის დაძლევა.

Covid-19-ის დელტა ვარიანტი უფრო მეტად ახალგაზრდებს აზიანებს

გაერთიანებულ სამეფოში ჩატარებული კვლევები აჩვენებს, რომ 50 წლამდე ახალგაზრდებსა და ზრდასრულებში ინფიცირების ალბათობა 2,5-ჯერ მეტია. საინტერესოა, რომ ერთი ჩინელი ექიმი ამბობს, დელტა ვარიანტის მქონე პირები პანდემიის დასაწყისში ნამკურნალები პაციენტები არიან.

დელტა ვარიანტი უფრო მძიმე სიმპტომებს იწვევს

თუ ადამიანს კორონავირუსი დაუდგინდა და მისი ვირუსი დელტა ვარიანტია, ჰოსპიტალიზაციის ალბათობა უფრო მაღალი შეიძლება იყოს. არსებობს კვლევები, რომლებიც აჩვენებს, რომ ალფა ვარიანტთან შედარებით ამ ვარიანტის მატარებელთა ჰოსპიტალიზაციის რისკი თითქმის ორჯერ იზრდება.

გაერთიანებულ სამეფოში სიმპტომების თვალთვალის აპლიკაციაში ახალი ვარიანტის შესახებ შემდეგი ყველაზე მნიშვნელოვანი სიმპტომები აღირიცხა:

დელტა ვარიანტის სიმპტომები

• თავის ტკივილი
• ყელის ტკივილი
• ცხვირიდან სისხლდენა
• ცხელება

ხველა უკვე ნაკლებად გავრცელებული სიმპტომი ხდება, ხოლო ყნოსვის დაკარგვა პირველ 10 სიმპტომს შორის არ არის.

ამის გამო მკვლევრები სერიოზულად შიშობენ, რომ ადამიანები დელტა ვარიანტს მძიმე გაციებაში აურევენ და კარანტინში შესვლა არ ენდომებათ, რამაც ამ ვარიანტის გავრცელება შეიძლება გამოიწვიოს.

იცავს BioNTech-ის ვაქცინა დელტა ვარიანტისგან?

დელტა ვარიანტის წინააღმდეგ, რომელიც უკიდურესად გადამდებად მიიჩნევა, ექსპერტები კვლავ უსვამენ ხაზს კორონავირუსის ვაქცინის ორი დოზის გაკეთების მნიშვნელობას.

• დაკავშირებული თემა: ხშირად დასმული კითხვები და პასუხები COVID-19-ის ვაქცინების შესახებ

BioNTech-ის ვაქცინის შესახებ გამოქვეყნებულ ანგარიშებში გამოთქმულია ვარაუდი, რომ ვაქცინის ორი დოზა დელტა ვარიანტისგან 79%-ით იცავს, ხოლო ინფიცირების შემთხვევაში სიმპტომების წინააღმდეგ 88%-ით ეფექტიანია .

გაერთიანებულ სამეფოში ჩატარებულმა სხვა კვლევამ აჩვენა, რომ ვაქცინის ერთი დოზა დაახლოებით 33%-იან დაცვას უზრუნველყოფს. იმავე კვლევამ ორი დოზის შემთხვევაში 88%-იანი დაცვა აჩვენა.

AstraZeneca-ს ვაქცინის ორი დოზის შესახებ კი იტყობინებიან, რომ დელტა ვარიანტის დროს ჰოსპიტალიზაციის წინააღმდეგ 92%-ით ეფექტიანია და აცრილ პირებს შორის სიკვდილი არ დაფიქსირებულა.

ბელფასტის Queen’s უნივერსიტეტის ვირუსოლოგმა Connor Bamfor-მა განაცხადა, რომ ამ ვარიანტს ვაქცინის პირველი დოზის დაძლევა შეუძლია, ამიტომ რაც შეიძლება მეტმა ადამიანმა ვაქცინის ორი დოზა უნდა მიიღოს და პირველი და მეორე დოზებს შორის დროის შემცირებაც კი უნდა განიხილონ.

ლონდონის ფრენსის კრიკის ინსტიტუტის ინფექციური დაავადებების სპეციალისტმა Emma Wall-მა თქვა: „ეს ვირუსი, ალბათ, კიდევ გარკვეული დროით იმოქმედებს, ამიტომ აქტიურები და ფხიზლები უნდა დავრჩეთ. ყველაზე მნიშვნელოვანია, ვაქცინისგან დაცვა იმდენად მაღალი დარჩეს, რომ რაც შეიძლება მეტი ადამიანი საავადმყოფოს აარიდოს. ჩვენი შედეგები აჩვენებს, რომ ამის საუკეთესო გზა მეორე დოზების სწრაფად გაკეთებაა.“. Wall-ის კვლევითმა ჯგუფმა BioNTech-ის Covid-19-ის ვაქცინის პირველი დოზის მიმღები 33-52 წლის პირების ანტისხეულები აცრიდან 3 თვის განმავლობაში გააანალიზა. ხუთი ვარიანტის წინააღმდეგ ჩატარებულ კვლევაში მანეიტრალიზებელი ანტისხეულების კონცენტრაციები შეადარეს. შედეგები ასეთი იყო: BioNTech-ის ვაქცინის ორი დოზის მიმღებ პირებს ალფა ვარიანტის წინააღმდეგ 2,6-ჯერ, დელტა ვარიანტის წინააღმდეგ კი 6-ჯერ ნაკლები ანტისხეული ჰქონდათ. მხოლოდ ერთი დოზის მიმღებებში ანტისხეულების რაოდენობა ბევრად ნაკლები იყო. ჯგუფი იმავე კვლევის AstraZeneca-ს ვაქცინაზე გაგრძელებასაც გეგმავს.

BioNTech-ის დირექტორთა საბჭოს თავმჯდომარე Uğur Şahin-მა კი თქვა, რომ ვაქცინების განახლებისა და მესამე დოზის საჭიროების შემთხვევაში მზადყოფნისთვის კორონავირუსის ახალი ვარიანტების, მათ შორის დელტა ვარიანტის, შესახებ მიმდინარე მონაცემებს თვალს ადევნებენ და ვაქცინის ეფექტიანობას მუდმივად აანალიზებენ. Şahin-მა თქვა: „ვვარაუდობ, რომ ვაქცინის მესამე დოზას იმუნიტეტის განახლებისთვის დიდი მნიშვნელობა შეიძლება ჰქონდეს. თუმცა ჯერ არ ვიცით, როდის და რა სიხშირით იქნება საჭირო გამაძლიერებელი ვაქცინაცია.“. 

BioNTech-მა, რომელიც წელს Pfizer-თან ერთად ვაქცინის 3 მილიარდი დოზის წარმოებას გეგმავს, განაცხადა, რომ ვაქცინების ნახევრის თავად წარმოებას აპირებს. 

დელტა ვარიანტის წინააღმდეგ BioNTech-ის ეფექტიანობაზე საუბრისას Şahin-მა ხაზი გაუსვა, რომ ვარიანტი აცრის შემდეგ იმუნიტეტის შემცირების პერიოდში გამოჩნდა.

კვლევები ორი დოზით Moderna-ს ან ერთი დოზით Johnson&Johnson-ის ვაქცინაციას არ მოიცავდა.

საბოლოოდ, სანამ ქვეყნები დელტა ვარიანტისგან თავის დაცვას ან მის გადალახვას ცდილობენ, მკვლევრები უფრო დიდი საფრთხეების მიმართ ყურადღების საჭიროებაზე საუბრობენ. დანიის ოლბორგის უნივერსიტეტის ბიოინფორმატიკოსი Mads Albertsen ამბობს: „ადამიანების უმეტესობას შემდეგი ვარიანტები აშფოთებს — ვნახავთ თუ არა ვარიანტებს, რომლებიც ვაქცინებს ნამდვილად დაუპირისპირდება?“.

*

დაკავშირებული თემები

• Covid-19 — მსოფლიოსა და თურქეთის მიმდინარე სტატისტიკა
• კორონავირუსის უახლესი ამბები და სამეცნიერო სიახლეები

გარე შინაარსის სანახავად მართეთ პარამეტრები

გარე შინაარსის სანახავად მართეთ პარამეტრები