რა არის ხელოვნური დამატკბობელი აცესულფამ-კალიუმი და საზიანოა ჯანმრთელობისთვის?

ბევრი ადამიანი სხვადასხვა გზით გახდომას ცდილობს. ერთ-ერთი მთავარი მიზანია შაქრის შემცირება და ალტერნატივად ხშირად ხელოვნურ დამატკბობლებს იყენებენ. თუმცა მზარდი რაოდენობისა და სახეობის დამატკბობლების ორგანიზმზე მოქმედებისა და საუკეთესო არჩევანის პასუხი ჯერ არ არსებობს.

ბევრს სახელი შეიძლება არ გაგვიგონია; აცესულფამ-კალიუმი, ერთ-ერთი ყველაზე ხშირი და სადავო დამატკბობელია. ეტიკეტზე შეიძლება ეწეროს: 

• აცესულფამ K 
• აცესულფამ-კალიუმი 
• Ace-K
• E950 (ევროპაში)

შაქარზე ორასჯერ ტკბილია, მაგრამ კალორიული ღირებულება არ აქვს. ენის გემოს რეცეპტორებს ააქტიურებს და საკვებ-სასმელიდან კალორიების გარეშე მეტ სიტკბოს იძლევა. ასპარტამთან და სუკრალოზასთან ერთად მწარე გემოს დასაფარადაც გამოიყენება. საინტერესოა, რომ ორგანიზმში არ გარდაიქმნება, არ ინახება და მთლიანად შარდით გამოიყოფა.

რაში გვხვდება?

ბევრ საკვებსა და სასმელშია. ასპარტამისგან განსხვავებით გათბობისას არ იცვლება და გამომცხვარ-მოხარშულშიც ფართოდ გამოიყენება. მაგალითებია გაზიანი სასმელი, წვენი, ალკოჰოლი, რძის პროდუქტები, ნაყინი, ტკბილეული, მურაბა, მარმელადი, კბილის პასტა, სავლები, საღეჭი რეზინი, მწნილი, სიმინდის ფანტელები, სალათის სოუსები და სანელებლები.

სადავო საკითხები

ორგანიზმზე დამატკბობლების მოქმედება სადავოა და გარკვეული ზიანი ივარაუდება. ამბობენ, რომ მეტაბოლიზმს, მადას, წონის კონტროლსა და შაქარს ერევა. მთავარი შეშფოთებაა კიბოს განვითარება და ნაყოფის საშვილოსნოში ზრდა.

მიუხედავად შეშფოთებისა ევროპასა და ამერიკაში ადამიანისთვის უსაფრთხოდ მიიღეს. FDA-ის მიხედვით დღიური ზღვარი ამერიკაში კილოგრამზე 15 mg, ევროპაში 9 mg-ია. აშშ-ში ეს დაახლოებით 68 kg ადამიანისთვის დღეში 20 ქილა დიეტურ კოლას უდრის. ზოგი ქვეყნის მიღების მიუხედავად მეცნიერები კვლევების სტანდარტებთან შეუსაბამობაზე საუბრობენ.

გავლენა შაქარსა და ინსულინზე

კვლევებით შაქარზე მინიმალური მოქმედება გამოვლინდა და დიაბეტში უსაფრთხოდ მიიჩნიეს. თუმცა მექანიზმის დაუდასტურებლობის მიუხედავად რამდენიმე კვლევამ დიეტურ სასმელსა და ტიპი 2 დიაბეტს, სიმსუქნესა და მეტაბოლურ სინდრომს შორის კავშირი იპოვა. ამიტომ გავლენა შაქარსა და ინსულინზე სადავოა.

ზოგ ლაბორატორიულ ცდაში ნაწლავიდან შაქრის შეწოვა გაიზარდა. თაგვებში მაღალი დოზის პირდაპირ მიწოდებამ ინსულინი საწყისზე % 114-210-ით გაზარდა. ადამიანურ ცდებში ინსულინზე გავლენა არ იყო, ხანგრძლივი ეფექტი კი უცნობია.

ზრდის აცესულფამ-კალიუმი კიბოს რისკს?

ერთ-ერთი მთავარი მტკიცებაა კიბოს რისკის ზრდა. სასმელებში გავრცელების გამო მეტი ადამიანი ექვემდებარება. ზოგი მეცნიერი კვლევების სისწორეს კითხვის ქვეშ აყენებს. FDA და ევროპის სურსათის უსაფრთხოების უწყება (EFSA) უსაფრთხოდ მიიჩნევს და კიბოსთვის საკმარის მტკიცებულებას ვერ ხედავს.

მრავალ კვლევაში გენოტოქსიკური, დნმ-ის მუტაციური აქტივობა და განმეორებით ცდებში კანცეროგენობა არ აჩვენა. აშშ-ის ტოქსიკოლოგიის პროგრამის უდიდეს ცხოველურ ცდაში თაგვებს 40 კვირაზე მეტი დიეტის %3-ის ოდენობა ეძლეოდათ (ადამიანისთვის დაახლოებით დღეში 1000 ქილა სასმელის ტოლი), მაგრამ კიბოს რისკის მატების მტკიცებულება არც იქ აღმოჩნდა.

შესაძლო გვერდითი ეფექტები

ვარაუდობენ, რომ ორსულებში მაღალი მიღება ნაადრევ მშობიარობას იწვევს. ერთ კვლევაში პლაცენტასა და დედის რძეში გადასვლა გამოვლინდა; დედის ორსულობის ან კვებისას მიღებამ ბავშვი მომავალში ტკბილისადმი მეტად მიდრეკილი შეიძლება გახადოს. თაგვების ხანგრძლივ კვლევაში ნევროლოგიური დარღვევები და ტვინის ფუნქციის შემცირება დაფიქსირდა.

უნდა მოვერიდოთ აცესულფამ-კალიუმს?

შეიძლება სასარგებლო იყოს ჭარბი შაქრის მომხმარებლებისთვის, თუმცა წლების გამოყენების ეფექტი უცნობია. მაღალი დოზის ცხოველური ამტანობის მიუხედავად მეცნიერები კვლევებს საკმარისად დამაჯერებლად არ მიიჩნევს. სრულად არიდების მიზეზი არ დადგენილა, ამიტომ მიღება პირადი გადაწყვეტილებაა.