شیرین‌کننده مصنوعی آسسولفام پتاسیم چیست و آیا برای سلامت زیان‌آور است؟

بسیاری از مردم با روش‌های مختلف برای کاهش وزن تلاش می‌کنند. یکی از مهم‌ترین هدف‌هایی که افراد خواهان کاهش وزن برای خود می‌گذارند، کم‌کردن شکر است. به‌عنوان جایگزین شکر، بیش از همه به شیرین‌کننده‌های مصنوعی روی آورده می‌شود، اما هنوز پاسخی وجود ندارد که این شیرین‌کننده‌ها، با تعداد و تنوع روزافزونشان، چگونه بر بدن انسان اثر می‌گذارند یا کدام بهتر است.

شاید بسیاری از ما نامش را نشنیده باشیم؛ آسسولفام پتاسیمیکی از پرمصرف‌ترین و درعین‌حال بحث‌برانگیزترین شیرین‌کننده‌های مصنوعی است. این شیرین‌کننده ممکن است در برچسب مواد غذایی به شکل‌های زیر درج شود: 

• آسسولفام K 
• آسسولفام پتاسیم 
• Ace-K
• E950 (در اروپا)

با اینکه دویست برابر شیرین‌تر از شکر است، ارزش کالری ندارد. با تحریک گیرنده‌های چشایی روی زبان اثر می‌کند. به این ترتیب امکان چشیدن شیرینی بسیار بیشتر را بدون دریافت کالری از بسیاری از خوراکی‌ها و نوشیدنی‌ها فراهم می‌کند. شکل‌هایی از آن نیز همراه دیگر شیرین‌کننده‌ها، مانند آسپارتام و سوکرالوز، برای پوشاندن مزه تلخشان در غذاها استفاده می‌شوند. نکته جالب آسسولفام پتاسیم این است که در بدن تغییر نمی‌کند، ذخیره نمی‌شود و تمام آن وارد ادرار و دفع می‌شود.

آسسولفام در چه چیزهایی یافت می‌شود؟

در بیشتر غذاها و نوشیدنی‌ها وجود دارد. برخلاف دیگر شیرین‌کننده‌ها مانند آسپارتام، با گرم‌شدن تغییر نمی‌کند؛ بنابراین در غذاهای پخته و تنوری نیز کاربرد گسترده دارد. نمونه‌ها شامل نوشابه، آب‌میوه، نوشیدنی الکلی، لبنیات، بستنی، شیرینی، مربا، مارمالاد، خمیردندان، دهان‌شویه، آدامس، ترشی، غلات صبحانه، سس سالاد و ادویه هستند.

موضوعات بحث‌برانگیز آسسولفام پتاسیم

اثرات شیرین‌کننده‌های مصنوعی بر بدن همچنان محل بحث است و ادعا می‌شود زیان‌هایی برای بدن دارند. گفته می‌شود در سوخت‌وساز، اشتها، کنترل وزن و قندخون مداخله می‌کنند. بزرگ‌ترین نگرانی‌ها این است که آیا بر بروز سرطان اثر دارند و آیا رشد جنین در رحم مادر را تحت‌تأثیر قرار می‌دهند.

با وجود این نگرانی‌ها، در اروپا و آمریکا مصرف آن برای انسان ایمن پذیرفته شده است. FDA دریافت روزانه آن را به‌ازای هر کیلوگرم در آمریکا به 15 mg و در اروپا به 9 mg محدود کرده است. این رقم در آمریکا برای فردی حدود 68 kg، معادل مصرف روزانه 20 قوطی کولای رژیمی است. با اینکه مصرف در برخی کشورها پذیرفته شده، دانشمندان می‌گویند مطالعات انجام‌شده استانداردهای علمی را برآورده نمی‌کنند.

اثرات آسسولفام بر قندخون و انسولین

در نتیجه پژوهش‌ها مشخص شده است که شیرین‌کننده‌های مصنوعی کمترین اثر را بر قندخون دارند و استفاده آن‌ها در بیماران دیابتی ایمن دانسته شده است. بااین‌حال، اگرچه سازوکار اثر کاملاً اثبات نشده، چند مطالعه میان مصرف نوشیدنی رژیمی و بروز دیابت نوع 2، چاقی و نشانگان متابولیک ارتباط یافته‌اند. بنابراین اثرات شیرین‌کننده‌های مصنوعی بر قندخون و انسولین محل بحث شده است.

در برخی آزمایش‌های آزمایشگاهی مشاهده شده است که آسسولفام پتاسیم جذب قند از روده را افزایش می‌دهد. همچنین در آزمایش حیوانی، وقتی دوز بالای آسسولفام پتاسیم مستقیماً به موش‌ها داده شد، انسولین % 114-210 بالاتر از سطح پایه رفت. در آزمایش‌های انسانی، اثری بر سطح انسولین خون دیده نشد، اما اثر بلندمدت آن مشخص نیست.

آیا آسسولفام پتاسیم خطر سرطان را افزایش می‌دهد؟

یکی از بزرگ‌ترین ادعاها درباره آسسولفام پتاسیم این است که خطر بروز سرطان را افزایش می‌دهد. چون امروزه به‌راحتی در بیشتر نوشیدنی‌ها استفاده می‌شود، افراد بیشتری با آن مواجه می‌شوند. برخی دانشمندان اعتبار مطالعات آسسولفام پتاسیم را زیر سؤال می‌برند. FDA و سازمان ایمنی غذای اروپا (EFSA) آن را ایمن می‌دانند و معتقدند شواهد کافی برای اثر آن در بروز سرطان وجود ندارد.

آسسولفام پتاسیم در مطالعات بسیاری بررسی شده و هیچ فعالیت ژنوتوکسیک، یعنی ایجادکننده جهش در DNA، نشان نداده است؛ همچنین در مطالعات تکرارشده اثر سرطان‌زایی دیده نشده است. در بزرگ‌ترین آزمایش حیوانی این موضوع توسط برنامه ملی سم‌شناسی آمریکا، بیش از 40 هفته به موش‌ها آسسولفام پتاسیم معادل %3 رژیم غذایی داده شد (یعنی مقداری برابر با مصرف حدود 1000 قوطی نوشیدنی در روز در انسان)، اما در پایان این مطالعه نیز شواهدی برای افزایش خطر سرطان پیدا نشد.

عوارض احتمالی آسسولفام

تصور می‌شود اگر زنان باردار مقدار بالای آسسولفام دریافت کنند، ممکن است زایمان زودرس رخ دهد. در یک مطالعه دیده شد آسسولفام پتاسیم از جفت و به شیر مادر عبور می‌کند و اگر مادر هنگام بارداری یا شیردهی مصرف کند، ممکن است کودک در زندگی بعدی به غذاهای شیرین گرایش بیشتری داشته باشد. در مطالعه‌ای طولانی روی موش‌ها مشاهده شد آسسولفام پتاسیم اختلالات عصبی و کاهش عملکرد مغز ایجاد می‌کند.

آیا باید از مصرف آسسولفام پتاسیم دوری کنیم؟

مصرف آسسولفام پتاسیم ممکن است برای افرادی که شکر زیادی مصرف می‌کنند مفید باشد، اما نباید فراموش کرد که اثرات سال‌ها مصرف این شیرین‌کننده مصنوعی که اکنون ایمن به نظر می‌رسد مشخص نیست. اگرچه در آزمایش‌های طولانی حیوانی تحمل دوز بالا مشاهده شده است، دانشمندان می‌گویند مطالعات به‌اندازه کافی قانع‌کننده نیستند. چون جنبه‌ای که دوری کامل از آن را ضروری کند نشان داده نشده، مصرف‌کردن یا نکردن به تصمیم شخصی بستگی دارد.