რა არის ქილების თერაპია? გამოყენების სფეროები, სარგებელი და რისკები

2016 რიოს ოლიმპიადაზე Michael Phelps-ის ზურგის მრგვალმა სილურჯეებმა მსოფლიო ყურადღება მიიპყრო. მიზეზი იყო სპორტსმენების შედეგისა და კუნთის ტკივილისთვის გამოყენებული ქილების თერაპია . ბოლო წლებში არა მხოლოდ სპორტსმენები, ტკივილის, ანთების, სასუნთქი ან კანის პრობლემების მქონე ადამიანებიც ამ გზით ეძებენ შვებას. ათასწლოვანი მეთოდი კვლავ პოპულარული გახდა. მაშ, რა არის ქილების თერაპია, როგორ ტარდება, მართლა სასარგებლოა თუ არა და რა რისკი აქვს? ამ ვრცელ სტატიაში ყველა საინტერესო საკითხს სამეცნიერო მონაცემებით განვიხილავთ.

რა არის ქილების თერაპია?

ხალხში „ჭიქების დადგმა“ ან „ქილების დადგმა“ კანის ვაკუუმით ტრადიციული მკურნალობაა. მინის, ბამბუკის ან პლასტიკის ჭურჭელი პირდაპირ კანზე თავსდება, ჰაერის ამოღებით შეწოვა იქმნება. კანი ოდნავ იწევა და ქვედა კაპილარებში სისხლის მიმოქცევა იზრდება , თვითაღდგენის მექანიზმების გასააქტიურებლად. შედარებით იაფი, უწამლო და არაინვაზიური, არაქირურგიული, პრაქტიკაა. ეფექტისთვის ხშირად აკუპუნქტურულ წერტილებზე ან პრობლემასთან ახლოს გამოიყენება.

ქილების თერაპია ტრადიციული და დამატებითი მედიცინის ნაწილად ითვლება და დღეს თანამედროვე მედიცინის დამხმარე მეთოდად აინტერესებთ. ვაკუუმით მიზანია ადგილობრივი სისხლის ნაკადის ზრდა , მეტი ჟანგბადი და საკვები უჯრედისთვის და ტოქსინების მოცილება. პრაქტიკოსები ამბობენ, რომ შეწოვა კუნთს ადუნებს, ტკივილს ამცირებს და სხეულის დაბალანსებას ეხმარება. Cupping therapy სახელითაც ცნობილი მეთოდი განსაკუთრებით ზურგისა და კისრის ტკივილისთვის და სხვა ჩივილებისთვის იცდება. სამეცნიერო მტკიცებულება შერეულია , მაგრამ სწორი შესრულებისას ზოგადად დაბალრისკიან მეთოდად მიიჩნევა.

ისტორია და კულტურული წარმოშობა

ათასწლეულებია სხვადასხვა მხარეში უნივერსალურ მკურნალობად გამოიყენება. ისტორიული ჩანაწერები ძველ ჩინეთში, ინდოეთში (აიურვედა), ეგვიპტესა და ახლო აღმოსავლეთში გამოყენებას აჩვენებს. მაგალითად, დაახლოებით ძვ. წ. 1550 წელს შედგენილი ებერსის პაპირუსი და ძველი ბერძენი ექიმის ჰიპოკრატესჩანაწერები ვაკუუმიანი ჭურჭლით სისხლის ამოღებას ახსენებს. ჩინეთის ძვ. წ. 2-ე საუკუნის ტექსტებიც აღწერს. ახლო აღმოსავლეთში განსაკუთრებით ისლამურ კულტურაში „ჰიჯამას“ სახელით სველი ქილები გავრცელდა; გადმოცემით წინასწარმეტყველი მუჰამედიც ურჩევდა.

ქილები შუასაუკუნეების ევროპაშიც პოპულარული იყო. ბრინჯაოს ხანიდან გამოყენებული მეთოდი თანამედროვე ქირურგიამდე 17-ე და 18-ე საუკუნეებში ინგლისის, საფრანგეთის, გერმანიისა და ამერიკის ექიმთა რუტინული მკურნალობის ნაწილი იყო. მედიცინის პროგრესითა და ახალი მეთოდებით დროებით უკანა პლანზე გადავიდა.

20-ე საუკუნის ბოლოს და 21-ე საუკუნეში კვლავ მსოფლიო ინტერესი გაჩნდა. ჩინეთსა და კორეაში თანამედროვე და ტრადიციული ექიმები აგრძელებდნენ. დასავლეთში ალტერნატიული მედიცინის ზრდით სპორტული შედეგისა და ტკივილისთვის გამოყენება მოიმატა. ცნობილი სპორტსმენებისა და ჰოლივუდის ვარსკვლავების მიმართვამ ძველი მეთოდი თანამედროვე პოპულარულ კულტურაში მოაქცია. შედეგად მრავალკულტურული ცოდნით დღემდე მოღწეული უნივერსალური ტრადიციული მკურნალობა გახდა.

როგორ ტარდება?

მეთოდი კანზე ნაწილობრივი ვაკუუმის შექმნის პრინციპს ეფუძნება. ამ ვაკუუმის მიღება სხვადასხვა ტექნიკით შეიძლება და ჩატარების ფორმის მიხედვით განსხვავებული მეთოდები არსებობს. პრაქტიკაში გამოყენებული ქილების თერაპიის ძირითადი სახეობებია:

მშრალი ქილა

მშრალი ქილა (dry cupping) ყველაზე გავრცელებულია. კანი არ იჭრება; ჭურჭელი პირდაპირ ვაკუუმდება და რამდენიმე წუთი ერთ ადგილზე ჩერდება. ტრადიციულად ვაკუუმისთვის ცეცხლი გამოიყენება: სპირტიანი ბამბით ჰაერი ცხელდება და ჭურჭელი მაშინვე კანზე თავსდება. გაცივებისას წნევა ეცემა და კანი შიგნით იწევა. თანამედროვე მინის ან პლასტიკის ქილებში სარქველით ჰაერი ტუმბოთი ამოიღება . ორივეს მიზანი უარყოფითი წნევით ადგილობრივი მიმოქცევისა და ქსოვილის სტიმულაციაა. მშრალი ქილები ჩვეულებრივ 5-10 წუთი რჩება. ძლიერი დაჭიმვა იგრძნობა, მაგრამ ჩვეულებრივ მკვეთრი ტკივილი არა. შემდეგ ვაკუუმს ნაზად არღვევენ და ხსნიან, ადგილას კი წითელ-იისფერი მრგვალი კვალი (სილურჯე) ჩნდება. მხოლოდ ვაკუუმის კვალი რჩება და რამდენიმე დღეში თავისით ფერმკრთალდება.

სველი ქილა (ჰიჯამა)

სველი ქილახალხში ჰიჯამა უფრო ინვაზიურია. ჯერ მშრალი ტექნიკით პრობლემურ ადგილზე რამდენიმე წუთი ვაკუუმდება. შემდეგ ხსნიან და სტერილური ბისტურით ან სპეციალური სკალპელით ძალიან ზედაპირულ მცირე ჭრილობებს აკეთებენ. ზედაპირული კაპილარებიდან ცოტა სისხლი გამოდის. მაშინვე იმავე ადგილზე ქილა ბრუნდება და ვაკუუმით სისხლი გროვდება. ტრადიციულად სჯერათ, რომ ასე სხეულიდან „ბინძური სისხლი“, დაგუბებული სისხლი, გამოდის. რაოდენობა მცირე და კონტროლირებადია; მიზანი სისხლის დაკარგვა არა, ზედაპირული დაგუბებულის აღებაა. ბოლოს დეზინფექცია და საჭიროებისას შეხვევა ხდება. ჰიჯამაისტორიულად განსაკუთრებით ახლო აღმოსავლეთსა და ისლამურ კულტურაში გავრცელდა; დღეს სერტიფიცირებული პრაქტიკოსები ასრულებენ. მშრალივით სილურჯეცაა, დამატებით სისხლი ქილაში ჩანს. აუცილებელია სტერილურობა და ერთჯერადი მასალა, თორემ ინფექცია შეიძლება.

მოძრავი ქილით მასაჟი

მოძრავი ქილა (gliding cupping) ერთ ადგილზე არ ჩერდება; კანზე მოძრაობს. წინასწარ ზეთი ან კრემი სრიალს ზრდის. მსუბუქი ვაკუუმით მიმაგრებული ჭურჭელი მასაჟივით სრიალით მოძრაობს და უფრო ფართო არეზე მოქმედებს, მიმოქცევას დიდ უბანში აჩქარებს. გამოიყენება კუნთის მოდუნების, დატვირთვის შემდეგ რძემჟავას გაფანტვისა და შვების მიზნით. სპორტულ მედიცინასა და ფიზიოთერაპიაში ზოგჯერ ღრმა მასაჟის ალტერნატივაა. მრგვალ კვალთან ერთად ხაზოვანი სიწითლეც შეიძლება, რომელიც მალევე გადის. კუნთის სპაზმსა და დაძაბულობის შემცირებაში ეფექტიანი მასაჟის მსგავს შედეგს შეიძლება იძლეოდეს.

ცხელი ქილა

ცხელი ქილების თერაპიასითბოთი ვაკუუმის შექმნაა. მშრალი მეთოდის ტრადიციული ფორმა ჰაერის გაცხელებით წნევის შემცირებას ეფუძნება, ანუ ცეცხლით ქილის დადგმას . მინის შიგნით ხანმოკლედ ანთებულ ბამბას ათავსებენ და მაშინვე კანზე დგამენ. გაცივებისას წნევა ეცემა და კანი იწევა. თვითონ ჭურჭელიც თბება და კანზე სითბოს ეფექტს ქმნის, რაც მოდუნებას შეიძლება ემატებოდეს. განსაკუთრებით „ცეცხლოვან ქილად“ იწოდება და უძველესი ფორმაა. დღეს ზოგჯერ ცივი ქილა ტერმინი გამოიყენება ცეცხლის გარეშე ტუმბოთი შექმნილი ვაკუუმისთვის. ცხელი ქილების მკურნალობისას ყველაზე მნიშვნელოვანია სპეციალისტის გამოცდილება და ცეცხლის კონტროლირებული გამოყენება, რათა კანი არ დაიწვას. სწორად ჩატარებული ცხელი ქილები მშრალი ქილების მსგავს ეფექტს იძლევა; დამატებით სითბომ ამ ადგილას სისხლის მიმოქცევა შეიძლება კიდევ გააძლიეროს.

ზოგადი ეტაპებია: პირველ რიგში მომზადებისთვის უბანი, ხშირად ზურგი, კისერი, მხარი ან ფეხის კუნთი, იწმინდება. მოძრავი ქილისთვის ზეთი ისმება. შემდეგ ვაკუუმის შექმნა : კანზე დადგმის შემდეგ ცეცხლით ან ტუმბოთი ჰაერი ამოდის და შეწოვა იწყება. სასურველი ვაკუუმის შემდეგ ქილების დაყოვნება ხდება — ჩვეულებრივ 5-15 წუთი. ძლიერი დაჭიმვა იგრძნობა; კაპილარები ფართოვდება, სისხლი მიდის. სველისას შემდეგ ხსნიან, კანს ჭრიან და კვლავ ვაკუუმით სისხლის აღება ტარდება. ბოლოს ქილების მოხსნა და შემდგომი მოვლა ეტაპი მოდის: სათითაოდ ჰაერის შეშვებით ვაკუუმს ნელა ათავისუფლებენ და ხსნიან. შემდეგ ანტისეპტიკი, საჭიროებისას დამამშვიდებელი კრემი და შეხვევაა. მრგვალი იისფერი კვალი რამდენიმე დღეში ფერმკრთალდება და დაახლოებით კვირაში ქრება. ვაკუუმისა და კანის მგრძნობელობის მიხედვით ვარდისფერ-წითლიდან მუქ იისფრამდეა. ტრადიციულად მუქს ტოქსინების სიჭარბედ ხსნიან, მაგრამ ამ ფერად ინტერპრეტაციას სამეცნიერო საფუძველი არ აქვს.

ქილების სესიები საჭიროების მიხედვით ერთჯერადი ან განმეორებადია. მაგალითად, ტკივილისთვის ზოგი კვირაში ერთხელ იღებს, ტრადიციული ჰიჯამა კი თვეში ერთხელ ან სეზონის ცვლაზეა რჩეული. თანამედროვე მედიცინაში ზუსტი პროტოკოლი არაა; კანს აღდგენის დრო სჭირდება და იმავე ადგილზე ხშირი გამოყენება არ შეიძლება. სრულ შეხორცებამდე არ განმეორდეს.

რა სარგებელი აქვს?

მას მრავალი პოტენციური სარგებელი მიეწერება. პრაქტიკოსები და მომხმარებლები ტკივილიდან იმუნიტეტის გაძლიერებამდე დადებით ეფექტებს აღნიშნავენ. ქვემოთ ხშირი სარგებელი და შესაძლო მექანიზმებია:

ტკივილის შემსუბუქება

ყველაზე ცნობილია ტკივილგამაყუჩებელი ეფექტით, განსაკუთრებით ზურგის, კისრის, მხრისა და მუხლის კუნთ-ძვლოვანი ტკივილისას. ვაკუუმით წნევის შემცირება, სპაზმის მოხსნა და სისხლის ზრდა ტკივილს შეიძლება ამცირებდეს. ერთ განმარტებად „კარიბჭის კონტროლის თეორია“ გამოიყენება: ვაკუუმმა შეიძლება ნერვებში ტკივილის სიგნალი დროებით დათრგუნოს. ასევე სხეულს ენდორფინის მსგავსი ბუნებრივი ტკივილგამაყუჩებლის გამოყოფაში დაეხმაროს. კვლევებით ქრონიკული კისრისა და წელის ტკივილი, ფიბრომიალგია და ართრიტი ხანმოკლედ შეიძლება შემცირდეს. 2012 წელს 135 კლინიკური კვლევის მიმოხილვით ჰერპეს ზოსტერის, წელისა და კისრის ტკივილზე სტანდარტულთან შედარებით მეტი გაუმჯობესება დაფიქსირდა. შედეგადპაციენტები ხშირად ადგილობრივ შვებასა და ტკივილის შემცირებას აღნიშნავენ.

სისხლის მიმოქცევის მხარდაჭერა

ვაკუუმი ადგილას სისხლის ნაკადს აჩქარებს. ზედაპირული კაპილარები ფართოვდება, ახალი სისხლი, ჟანგბადი და საკვები მიდის, ნარჩენი ადვილად სცილდება. ითვლება, რომ განახლება და შეხორცება ჩქარდება. განსაკუთრებით ქრონიკული ჭრილობის ან კუნთის დაზიანების მსგავს ადგილობრივი მიმოქცევის დარღვევისას ამით აღდგენა შეიძლება დაეხმაროს. ქსოვილი თბილი და ვარდისფერი ხდება, რაც მაშინვე ჩანს. ზოგი კვლევით ადგილას ქსოვილის ჟანგბადით მომარაგება იზრდება და კუნთი დუნდება. მიმოქცევის მხარდაჭერა ანთების შემცირებისთვისაც სასარგებლო შეიძლება იყოს, რადგან ანთებითი ნივთიერებები ადვილად გაიტანება. მოკლედ, სხეულის მიკროცირკულაციის გაცოცხლებით ბუნებრივ აღდგენას ეხმარება.

იმუნიტეტის გაძლიერება

მხარდამჭერები ამტკიცებენ, რომ რეგულარულმა გამოყენებამ იმუნური სისტემის სტიმულაციით გაძლიერება შეიძლება . ტრადიციული ხედვით „ცუდი სისხლის“ ამოღება და მიმოქცევა ტოქსინებს აცილებს და ინფექციებისადმი გამძლეობას ზრდის. თანამედროვე კვლევებმაც იმუნურ პასუხზე შესაძლო გავლენა შეისწავლა. მაგალითად, ჯანმრთელებში ჰიჯამის შემდეგ ლიმფოციტების, მაკროფაგებისა და სხვა იმუნური უჯრედების აქტივაციის მატებაა აღწერილი. თურქულ მიმოხილვაშიმითითებულია, რომ ჯანმრთელებშიც პროფილაქტიკურად იმუნიტეტის გასაძლიერებლად გამოიყენება. ვაკუუმის მიკროდაზიანება სხეულის დაცვით მექანიზმებს ააქტიურებს ვარაუდით. მეტი მიმოქცევა ლეიკოციტებს უბანში იზიდავს და პათოგენთან ბრძოლას ეხმარება. ასევე სისხლში ანთების საწინააღმდეგო ნივთიერებების მატების კვლევებია. მტკიცებულება შეზღუდულია, მაგრამ ზოგი რეგულარული მომხმარებელი იშვიათ ავადობასა და ენერგიას აღნიშნავს. იმუნიტეტზე ეფექტისთვის მაინც მეტი სამეცნიერო კვლევა არის საჭირო.

სტრესსა და კუნთის დაძაბულობაზე მოქმედება

თერაპია აგრეთვე დამამშვიდებელ და მომადუნებელ გამოცდილებად აღიწერება. კანისა და კუნთის მოქაჩვა ღრმა მასაჟს ჰგავს, კვანძები შეიძლება მოიხსნას, კუნთის დაძაბულობა მცირდება და ფიზიკური შვება მოდის. მოდუნებისა და მიმოქცევის კომბინაციამ მთელ სხეულზე სტრესის შემამცირებელი ეფექტი შეიძლება შექმნას. მშვიდად რამდენიმე წუთის წოლა და სხეულზე კონცენტრირება გონებასაც ასვენებს. ზოგი სესიაზე და შემდეგ ღრმა სითბოსა და მოდუნებას აღწერს. ფსიქოლოგიური მხარეცაა: ტრადიციული მეთოდის მორწმუნე მოლოდინის გამო უკეთ ხდება, პლაცებოს ეფექტით. Cleveland Clinic-ის ინფორმაციით სხეულში საერთო მოდუნება ტკივილის ზღვარს ზრდის და სტრესს ამცირებს. ვაკუუმმა შეიძლება პარასიმპათიკური ნერვული სისტემა აამოქმედოს, დასვენებისა და მოდუნების სისტემა, გულისცემისა და წნევის შემცირებით. ამგვარად არა მხოლოდ ფიზიოლოგიური, ფსიქოლოგიური შვებაც სტრესის მართვას ეხმარება.

გამოყენების სფეროები

ისტორიულად იმდენად ფართოდ გამოიყენებოდა, რომ ზოგჯერ „ყველაფრის წამალს“ ეძახდნენ. დღეს ეს ფართო მტკიცება არ დასტურდება, თუმცა გარკვეულ სფეროებსა და პრობლემებზე ირჩევენ. ძირითადი გამოყენების სფეროებიშემდეგია:

სპორტული შედეგი და რეაბილიტაცია

სპორტსმენებივარჯიშისა და შეჯიბრების ტკივილის, სწრაფი აღდგენისა და შედეგისთვის იყენებენ. განსაკუთრებით მძიმე დატვირთვის მეტაბოლური ნარჩენების, რძემჟავას გაფანტვისა და მიკროდაზიანების აღდგენისთვის. Michael Phelps-ის ამ გზით მომზადებამ პოპულარობა გაზარდა. ღრმა ქსოვილური ვაკუუმი სპორტული მასაჟის მსგავსად მიმოქცევას აჩქარებს და მეტ ჟანგბადს აწვდის, რაც შემდეგ ვარჯიშზე ნაკლები ტკივილითა და შებოჭილობით დაწყებას შეიძლება ეხმარებოდეს.

სპორტული დაზიანების რეაბილიტაციაშიც დამხმარეა. კუნთის დაჭიმვის, შემაერთებელი ქსოვილის დაზიანების ან IT ზოლის სინდრომის ას ფიზიოთერაპიასთან მოძრავი მასაჟი მიმოქცევას ზრდის. ზოგი სპორტული ექიმი აღნიშნავს მოქნილობის ზრდას და კუნთის კვანძების მოხსნას . 2018 წლის კვლევაში ელიტურ სპორტსმენებში ქსოვილის ელასტიურობა და ტკივილის ზღვარი გაიზარდა. ასევე იყენებენ გახურების ან გაგრილების რუტინაში: მძიმე ვარჯიშამდე მოკლე მასაჟით მომზადება ან შეჯიბრების შემდეგ შვება. სწორად შესრულებისას შედეგის მხარდასაჭერად და დაზიანების შესამცირებლად არჩეული დამატებითი მოვლის მეთოდია.

ქრონიკული ტკივილის მართვა

ბევრი ქრონიკული ტკივილის მქონე ჩვეულ მკურნალობას დამატებით ამ მეთოდს ირჩევს. წელის ტკივილი, კისრის გაშეშება, მხრის შებოჭილობა, მუხლის ოსტეოართროზი, შაკიკი და ფიბრომიალგიახშირი გამოცდის სფეროებია. მაგალითად, წელის პაციენტმა პერიოდულად ქილებით ნაკლები ტკივილი და მეტი მოძრაობა აღნიშნოს. კეფასა და კისერზე ზოგს შაკიკის შეტევების სიხშირეც უმცირდება.

კვლევები ნაწილობრივ ამყარებს დაკვირვებებს. მრავალმა სესიის შემდეგ პაციენტთა ტკივილის ქულებში საწყისთან შედარებით შემცირება აღწერა. 2023 წლის სპორტისა და კუნთ-ძვლოვანი მიმოხილვით კისერსა და ზურგში მოკლე შვებაა, მაგრამ მტკიცებულება შეზღუდული. 2022 წლის წელის მიმოხილვამ განსაკუთრებით სველი ქილა ეფექტიანად ჩათვალა. ქრონიკულისთვის მიმზიდველია როგორც უწამლო ალტერნატივა ან დახმარება; განსაკუთრებით მუდმივი ტკივილგამაყუჩებლის არმსურველებისა თუ არასაკმარისი სარგებლის მქონეებისთვის.

ქრონიკულ ტკივილში მარტო გამოსავლად კი არა, ფიზიოთერაპიის, ვარჯიშისა და სამედიცინო მკურნალობის გვერდით დამატებად უნდა იყოს. ფიბრომიალგიისას კვებასა და ვარჯიშთან პერიოდულმა სესიამ ხარისხი შეიძლება გაზარდოს. ყველას მიზეზი და ფიზიოლოგია განსხვავდება, ზოგში აშკარა სარგებელია, ზოგში ნაკლები. დაბალი გვერდითი ეფექტებით საცდელად ქრონიკული ტკივილის მქონეებს აინტერესებთ.

სასუნთქი გზების დაავადებები

ისტორიულად სასუნთქი პრობლემებისთვისაც ხშირად გამოიყენებოდა. ჩინურ და ახლოაღმოსავლურ მედიცინაში ხველის, ნახველის, გაციებისა და ბრონქიტისთვის ზურგსა და მკერდზე შვებას ცდილობდნენ. ვაკუუმი ფილტვში შეგუბებას ამცირებს და ნახველს აცილებსო ფიქრობენ. ასთმის ან ქრონიკული ბრონქიტისას ზურგზე მსუბუქმა ვაკუუმმა ბრონქები გააფართოოს და სუნთქვა გააადვილოსო ამტკიცებენ.

ზოგი თანამედროვე ალტერნატიული სპეციალისტიც ასთმის შეტევის შესამსუბუქებლად ან გაციების ხანგრძლივობის შესამცირებლად ქილების თერაპიას ურჩევს. განსაკუთრებით ზურგის ზედა ნაწილზე (ფილტვების დონეზე მდებარე ზურგის უბანზე) და გულმკერდზე დადებული ქილები, ამ ადგილებში სისხლის მიმოქცევის გაზრდით იმუნურ უჯრედებს ფილტვში მეტ წვდომას აძლევსო ამბობენ. 2012 მიმოხილვაში ქრონიკულ ხველასა და ქოშინზე ტრადიციული ფართო გამოყენებაა აღწერილი. ადრე პნევმონიასა და ტუბერკულოზშიც ექიმები დამხმარედ იყენებდნენ.

თუმცა სასუნთქ დაავადებაში ძირითად მკურნალობად არ უნდა ჩაითვალოს. ასთმაში მთავარია ინჰალატორი და ექიმის გეგმა; ქილა მხოლოდ დამატებითი სარგებლისთვის მისი ნებართვით გამოიცდება. ზოგი შემდეგ გულმკერდში თავისუფლებასა და სუნთქვის შვებას შეგრძნებას აღნიშნავენ. განსაკუთრებით უხვი ნახველით მიმდინარე ბრონქიტისას ამტკიცებენ, რომ ქილები ნახველის გათხელებასა და უფრო ადვილად გამოყოფას ეხმარება. შედეგად, ქილების თერაპია გაციების, ზედა სასუნთქი ინფექციისა და ასთმისას გარკვეულ წრეებში კვლავ დამატებაა. მაგრამ მძიმე სუნთქვისას თანამედროვე მკურნალობა დაუყოვნებლივაა საჭირო.

საჭმლის მონელებასა და მეტაბოლიზმზე გავლენა

ქილების თერაპია საჭმლის მომნელებელ სისტემასა და მეტაბოლიზმზე შეიძლება მოქმედებდეს. ტრადიციულად მუცლის ქილებს კუჭ-ნაწლავის რეგულაციას მიაწერენ: უმადობისას მსუბუქ ვაკუუმს მადისთვის ან შეკრულობისას მასაჟს მოძრაობის სტიმულაციისთვის იყენებენ. მოუნელებლობის, დისპეფსიის, კუჭის ტკივილისა და გაზისთვისაც ისტორიულად ურჩევდნენ. მუცლის მიმოქცევის ზრდამ საჭმლის მომნელებელი ორგანოების მუშაობას შეიძლება შეუწყოსო ფიქრობენ.

მეტაბოლური მხრივ სხეულიდან ტოქსინების მოცილებითა და მიმოქცევით ღვიძლისა და თირკმლის დეტოქსის შემსუბუქებას ამტკიცებენ. ზოგი რეგულარულ ჰიჯამას ქოლესტეროლსა და ტრიგლიცერიდებზე დადებითად მიიჩნევს. Cleveland Clinic-ის ცნობაშიც ტოქსინების მოცილების, ქოლესტეროლისა და ათეროსკლეროზის რისკის შემცირების პოტენციალია ნახსენები. უმეტესობას ჯერ საკმარისი მტკიცებულება არ აქვს, მაგრამ დამატებითი მკურნალობის წრეებში ფართოდ ამბობენ.

ბოლო წლებში მეტაბოლური სინდრომისა და ტიპი 2 დიაბეტის მსგავსი დაავადებების კონტექსტშიც იკვლევა. ზოგი მცირე მასშტაბის კვლევის თანახმად, რეგულარული ინტერვალებით ჩატარებული სველი ქილების მკურნალობა დიაბეტიან პაციენტებში შაქრის დონის გაუმჯობესებას მიაწერს. მაგალითად, თვიური ჰიჯამისას უზმო შაქრისა და HbA1c-ის კლებაა აღწერილი. შემდეგ სხეულში ერითროციტების რაოდენობის ზრდისა და ინსულინის მგრძნობელობის გაუმჯობესების თეორიებს განიხილავენ. ღვიძლის ვაკუუმით ფერმენტული ბალანსისა და ფარისებრის არაპირდაპირ დახმარებასაც ამტკიცებენ.

ამ შესაძლო საჭმლის მომნელებელი და მეტაბოლური ეფექტებით ტრადიციულად ზოგადი ჯანმრთელობის გასაუმჯობესებლადაც იყენებდნენ. მარხვის ან დეტოქსისას ზოგი სხეულის მხარდასაჭერად ირჩევს. მაგრამ მძიმე მომნელებელ ან მეტაბოლურ დაავადებაში სამედიცინო მკურნალობა ძირითადია; ქილა მხოლოდ ექიმის ნებართვით დამატებაა.

ვის არ უკეთდება?

ზოგადად უსაფრთხოდ ითვლება, მაგრამ ყველას არ შეეფერება. გარკვეულ მდგომარეობასა და დაავადებაში საზიანოა. წინასწარ საჭიროა საერთო ჯანმრთელობისა და რისკების შეფასება. ძირითადი არრეკომენდებული შემთხვევებია:

უსაფრთხოა ორსულობაში?

ორსულებს ზოგადად არ ურჩევენ. ამას რამდენიმე მიზეზი აქვს: პირველ რიგში, ორსულობაზე ქილების გავლენის შესახებ საკმარისი კვლევა არ არსებობს და ნაყოფისა და დედის შესაძლო ზიანი უცნობია. განსაკუთრებით მუცლისა და წელის ვაკუუმით აბორტის ან ნაადრევი მშობიარობის ეშინიათ. ჩინურ მედიცინაშიც ზოგი წერტილი, ქვედა მუცელი და წელი, არასასურველია. ორსულობის მგრძნობიარე კანი და გაფართოებული სისხლძარღვები მეტ სილურჯესა და ტკივილს იძლევა. შედეგადორსულმა ნებისმიერი ტრადიციული მეთოდი, ქილების ჩათვლით, ექიმის გარეშე არ უნდა ჩაიტაროს. ნებართვითაც უმჯობესია მოერიდოს. ძუძუთი კვებისას შედარებით უსაფრთხოა, მაგრამ არა მკერდზე და მხოლოდ სპეციალისტის მიერ.

სისხლის გამათხელებლების მომხმარებლის რისკები

ანტიკოაგულანტის მომხმარებლის ან სისხლდენა-შედედების დარღვევის მქონე პირებისთვის ქილების თერაპია შეიძლება სარისკო იყოს. ქილების პროცედურა, განსაკუთრებით სველი ქილები (ჰიჯამა), კანზე ჭრილობებსა და გარკვეული რაოდენობის სისხლის გამოშვებას მოიცავს. სისხლის გამათხელებელი წამლების მიმღებებში მცირე ჭრილობებმაც კი შეიძლება შეუჩერებელი ან მოსალოდნელზე მეტი სისხლდენა გამოიწვიოს. ამასთან, გამათხელებლები კანს უფრო ადვილად ჩალურჯებადს ხდის; ამიტომ მშრალი ქილების შემთხვევაშიც ფართო და ხანგრძლივი სილურჯე შეიძლება წარმოიშვას. მაგალითად, ვარფარინის, ჰეპარინისა და კლოპიდოგრელის რეგულარულ მიმღებ პაციენტებში ჰიჯამა სერიოზული სისხლდენის რისკს შეიცავს. ამიტომ ამ პირებს კატეგორიულად არ არის რეკომენდებული.

ჰემოფილიის მსგავსი სისხლდენის დარღვევის ან თრომბოციტოპენიისასაც მოერიდეთ. ღრმა ვენურ თრომბოზსა და ინსულტის ისტორიაში მიმოქცევაზე ჩარევა ფრთხილად ფასდება. წამლისას წინასწარ ექიმის ნებართვაა აუცილებელი. ზოგი მსუბუქ გამათხელებელზე შეზღუდულ მსუბუქ ვაკუუმს აკეთებს, მაგრამ წესად სისხლდენის მაღალი რისკისას უსაფრთხო არ არის.

კანის დაავადებების გვერდითი ეფექტები

სამიზნე ადგილზე მძიმე კანის დაავადებისას არ არის რეკომენდებული. მაგალითად, ეგზემა, ფსორიაზი, სოკო, ღია ჭრილობა, გამონაყარი ან მზის დამწვრობა უკვე მგრძნობიარე, შესაძლოა ანთებითი კანია. ვაკუუმმა გააღიზიანოს, გაავრცელოს ან დააინფიციროს. აქტიურ ინფექციაზე, ძირმაგარასა თუ იმპეტიგოზე, სიღრმეში გავრცელების რისკია.

ასევე ძალიან თხელი და მგრძნობიარე კანისას , ხანდაზმულებში ან ხანგრძლივი კორტიზონით გათხელებისას, შეიძლება კანის გახევა და ბუშტუკი გამოიწვიოს. კაპილარის გასკდომის, ვარიკოზის ან კანქვეშ სისხლდენის მიდრეკილებისას უარყოფითი წნევა საზიანოა. ფეხის ძლიერი ვარიკოზისას სისხლძარღვები შეიძლება დაზიანდეს და სისხლდენა მოხდეს.

მნიშვნელოვანია ადგილის კანის მთლიანობა. ლოკალური პრობლემისას სხვაგან გადაიტანეთ ან გააუქმეთ. წარსული არააქტიური დაავადების, მაგალითად ფსორიაზის, ადგილზეც ექიმის ნებართვა კარგია. გახსოვდეთ: ჯანმრთელ კანზე ჩვეულებრივ უსაფრთხოა, პრობლემურზე მოულოდნელი ეფექტი შეიძლება იყოს.

სხვაც არის, როცა სიფრთხილეა საჭირო. გულის მძიმე დაავადების ან კარდიოსტიმულატორის (pacemaker) მქონეში სტრესისა და ტკივილის რეაქციამ რიტმი შეიძლება დააზიანოს. ეპილეფსიის პაციენტში განსაკუთრებით ცეცხლოვანი ქილა კრუნჩხვის გამოწვევით რისკიანია. მძიმე ანემიის ას ჰიჯამა ანემიას აუარესებს და არ ურჩევენ. ამ მდგომარეობებში შესაფერისობა ექიმმა უნდა შეაფასოს.

საზიანოა? შესაძლო ეფექტები და რისკები

სწორად გამოყენებისას ზოგადად საზიანო არ არის და მძიმე გართულებას არ იწვევს. ამერიკის დაავადებათა კონტროლის ცენტრის მონაცემით სწორად გაკეთებულის რისკი დაბალია. მაგრამ როგორც ყველა მეთოდს, ეფექტები და მცირე რისკები აქვს. უმეტესობა მსუბუქი და დროებითია. წინასწარ შესაძლო გვერდით ეფექტებზე ინფორმაცია მნიშვნელოვანია. ხშირი და შესაძლო რისკებია:

სილურჯე და გაღიზიანება

პირველად მოიაზრება კანზე მრგვალი სილურჯეები. ვაკუუმი კაპილარს დროებით აზიანებს და მცირე სისხლდენა წითელ-იისფერ კვალს ტოვებს. ეს სილურჯე (ეკქიმოზი) ჩვეულებრივ უმტკივნეულოა და ჭრილობა არაა, ინტენსიური მასაჟისას ჩალურჯებას ჰგავს. პირველი დღის მუქი წითელი ან იისფერი ყვითელ-მწვანედ იქცევა და დაახლოებით 1 კვირაში სრულად ქრება. ეს ლაქები, რომლებსაც ქილების კვალსაც უწოდებენ, ხალხში ზოგჯერ შეცდომით ძალადობის ნიშნად მიიჩნევა. მაგალითად, ბავშვებში ქილების თერაპიისას გაჩენილმა კვალმა იშვიათად შეიძლება გაუგებრობა და ბავშვზე ძალადობის ეჭვი გამოიწვიოს.

კანის გაღიზიანებაც ხშირია, განსაკუთრებით მოძრავი ქილის მასაჟშიხახუნი სიწითლესა და მგრძნობელობას იწვევს. ცეცხლოვანით ძალიან იშვიათად ზედაპირული დამწვრობა შეიძლება მოხდეს, უმეტესად ზედმეტად დიდხანს დატოვებით ან ზედმეტი სპირტით. მგრძნობიარე კანზე ქავილი, სიმშრალე ან მცირე შეშუპება ვაკუუმის ანთებითი პასუხია და რამდენიმე საათში მშვიდდება.

სილურჯე და მსუბუქი გაღიზიანება შემდეგ მოსალოდნელ ნორმალურ ეფექტებს მიეკუთვნება, ანუ გართულებად არ ითვლება. მიუხედავად ამისა, კანის მოვლა მნიშვნელოვანია: პროცედურის შემდეგ ადგილის სისუფთავე და, შესაძლებლობისას, ალოე ვერას შემცველი დამამშვიდებელი კრემი სილურჯის სწრაფ შეხორცებას შეიძლება დაეხმაროს. სილურჯის სრულ გაქრობამდე რეკომენდებულია ამ ადგილას ძლიერი მზის სხივებისა და ძალიან ცხელი წყლით დაბანის თავიდან აცილება. შეჯამებისას, სილურჯე და კანის დროებითი გაღიზიანება ქილების თერაპიის ხშირი, მაგრამ უვნებელი გვერდითი ეფექტებია.

ინფექციის რისკი

ქილების თერაპია ზოგადად სტერილური პროცედურაა, თუმცა განსაკუთრებით სველი ქილების (ჰიჯამას) მეთოდს ინფექციის გარკვეული რისკი აქვს. კანის ზედაპირზე ჭრილობებისა და სისხლის გამოყვანის გამო მიკრობები შეიძლება ამ ღიობებიდან ორგანიზმში შევიდეს. თუ სკალპელი, ქილა ან სხვა მასალა სათანადოდ არ არის სტერილიზებული, შესაძლოა სერიოზული ინფექციები განვითარდეს. ჰეპატიტი B, ჰეპატიტი C, HIV და სხვა სისხლით გადამდები დაავადებები თეორიულად შეიძლება გადაეცეს, თუ მასალები საერთო გამოყენებისაა ან საკმარისად არ დეზინფიცირდება. საბედნიეროდ, მომზადებული და ლიცენზირებული სპეციალისტები ერთჯერად სკალპელის პირებსა და სტერილურ აღჭურვილობას იყენებენ, ამიტომ რისკი უკიდურესად დაბალია.

სველი ქილების შემდეგ, თუ ჭრილობიანი ადგილები არ გაიწმინდა და არ შეიხვია, დაინფიცირება შეიძლება მოხდეს. მაგალითად, ჰიჯამას შემდეგ ჰიგიენის უგულებელყოფამ, მტვრიან-მიწიან გარემოში ყოფნამ ან ჭუჭყიან წყალთან შეხებამ მცირე ჭრილობების ინფექცია შეიძლება გამოიწვიოს. ის სიწითლით, შეშუპებით, ტკივილითა და სიცხით გამოვლინდება. ასეთ შემთხვევაში შეიძლება საჭირო გახდეს სამედიცინო დაწესებულებაში დაუყოვნებლივ მიმართვა და შესაბამისი ანტიბიოტიკოთერაპია.

მშრალი ქილებისას კანის მთლიანობა არ ირღვევა, ამიტომ ინფექციის რისკი ძალიან დაბალია, თუმცა ქილების კარგი დეზინფექცია მნიშვნელოვანია. განსაკუთრებით საავადმყოფოსა თუ კლინიკაში რამდენიმე ადამიანისთვის გამოყენებული მინის ქილები ყოველი გამოყენების შემდეგ უნდა გასტერილდეს. კანთან შეხების ზედაპირების უსუფთაობამ შეიძლება კანის სოკოვანი ან ბაქტერიული ინფექციები განაპირობოს.

შედეგად, შეიძლება ითქვას, რომ ქილების თერაპიის ინფექციის რისკი უმნიშვნელოა. თუმცა ეს რისკი მთლიანად სპეციალისტის ჰიგიენური პროტოკოლის დაცვაზეა დამოკიდებული. ლიცენზირებულ ტრადიციულ და დამატებით მედიცინის ცენტრებში, ჯანდაცვის სამინისტროს მიერ დამტკიცებული მოწყობილობებითა და მეთოდებით ჩატარებული ქილების თერაპიისას ინფექციური გართულებები თითქმის არ გვხვდება. მიუხედავად ამისა, თუ ქილების გაკეთებას აპირებთ, დარწმუნდით, რომ არჩეული სპეციალისტი სტერილურ პირობებში მუშაობს და მასალები ერთჯერადი ან სტერილიზებულია.

გავლენა არტერიულ წნევაზე

ქილების თერაპიის დროს და შემდეგ იშვიათად არტერიული წნევის ცვლილებები შეიძლება აღინიშნოს. ძლიერი ვაკუუმის საპასუხოდ ზოგიერთ ადამიანს ვაგალური რეფლექსი უვითარდება: გულისცემა შეიძლება შენელდეს და წნევა დაეცეს. ეს განსაკუთრებით სველი ქილებისას სისხლის გამოშვების დროს ან პროცედურის დასრულებისას უეცარი წამოდგომისას ხდება. ვაზოვაგალური სინკოპე ეწოდება ამ რეაქციას, რომლის შედეგად ადამიანმა შეიძლება თავბრუსხვევა იგრძნოს ან გონება დაკარგოს. Cleveland Clinic-ის თანახმად, ქილების შემდეგ წნევის დაცემით გამოწვეული გულყრა ძალიან იშვიათად შეიძლება მოხდეს, ჩვეულებრივ მგრძნობიარე ადამიანებში, რომლებსაც ნემსის გაკეთებისას გონების დაკარგვის ისტორია აქვთ. ამიტომ ჰიჯამას შემდეგ დაუყოვნებლივ წამოდგომის ნაცვლად გარკვეული დროით დაწოლილი დასვენება რეკომენდებულია.

ამის საპირისპიროდ, ზოგიერთ ადამიანს ქილების გაკეთების დროს წნევის მომატება შეიძლება ჰქონდეს. ქილებისას განცდილმა ტკივილმა ან მღელვარებამ სიმპათიკური ნერვული სისტემა შეიძლება გაააქტიუროს, გულისცემა ააჩქაროს და დროებითი ჰიპერტენზიული რეაქცია გამოიწვიოს. თუმცა ეს ჩვეულებრივ ხანმოკლეა და დამშვიდებისას თავისით გაივლის.

განსაკუთრებით მაღალი არტერიული წნევის (ჰიპერტენზიის) მქონე პაციენტებში ქილების თერაპიით გამოწვეულმა მოდუნებამ შეიძლება წნევის დაბალანსებასაც შეუწყოს ხელი. 2014 წელს ჩატარებულმა კვლევამ აჩვენა, რომ კონტროლირებულად ჩატარებული ჰიჯამა ჰიპერტენზიულ პაციენტებში სისტოლურ წნევას რამდენიმე კვირით ამცირებდა. მიუხედავად ამისა, წნევის პრობლემების მქონე ადამიანებში ქილების თერაპიისას სიფრთხილეა საჭირო და, შესაძლებლობისას, წნევის მონიტორინგი უნდა ჩატარდეს.

ქილების თერაპიის შემდეგ კიდევ ერთი იშვიათი მდგომარეობაა, განსაკუთრებით ბევრი სისხლის გამოშვების შემთხვევაში, მსუბუქი სისხლნაკლებობა (ანემია) და სისუსტის შეგრძნება. ამიტომ ზედიზედ ძალიან ხშირი ჰიჯამა რეკომენდებული არ არის; სისხლის წარმოქმნისთვის ორგანიზმს დრო სჭირდება.

ზოგადად ქილების თერაპია წნევის მნიშვნელოვან მერყეობას არ იწვევს და სახიფათო გულ-სისხლძარღვთა ეფექტი მოსალოდნელი არ არის. თუმცა მშვიდ გარემოში პროცედურის ჩატარება, ადამიანის ფსიქოლოგიური დამშვიდება და შემდგომი დასვენება ასეთი არასასურველი ეფექტების თავიდან აცილებას ეხმარება. თუ ქილების დროს ძლიერი ოფლიანობა, გულის ფრიალი ან თავბრუსხვევა აღინიშნა, თერაპევტმა ვაკუუმი დაუყოვნებლივ უნდა შეწყვიტოს, ადამიანი სწორ ზედაპირზე დააწვინოს და ფეხები აუწიოს. ეს მარტივი ზომა შესაძლო გონების დაკარგვას აღკვეთს.

ქვემოთ მოცემულ ცხრილში ქილების თერაპიის შესაძლო სარგებელი და რისკები და გვერდითი ეფექტები შედარებითაა შეჯამებული:

ცხრილი: ქილების თერაპიისთვის მიკუთვნებული ძირითადი სარგებლისა და მეთოდის პოტენციური რისკების შედარება. როგორც ჩანს, სწორი გამოყენებისას სარგებელი მრავალფეროვანია, ხოლო რისკები ჩვეულებრივ მსუბუქი და მართვადია.

საერთო შეფასებით, მიუხედავად იმისა, რომ ქილების თერაპიის გამოცდილება ადამიანებს შორის განსხვავდება, სერიოზული გვერდითი ეფექტის რისკი საკმაოდ დაბალია. Harvard Health-ის გამოცემების მსგავსად, გავრცელებული შეხედულებით: „თუმცა ქილების თერაპია ზოგიერთ ადამიანში ნამდვილად მოქმედებს, მისი წარმატება ძლიერმა პლაცებო ეფექტმაც შეიძლება ახსნას; ამასთან, სწორად ჩატარებულ მეთოდს დიდი რისკი არ აქვს, ამიტომ ცდა დასაშვებია“. მიუხედავად ამისა, ნებისმიერი ალტერნატიული მკურნალობის ცდამდე ჯანდაცვის სპეციალისტთან კონსულტაცია და ქილების თერაპიის მცოდნე, მომზადებული სპეციალისტისგან მიღება თქვენი უსაფრთხოებისთვის მნიშვნელოვანია.

რას ამბობს სამეცნიერო კვლევა ქილების თერაპიაზე?

ბოლო წლებში ქილების თერაპიის შესახებ სამეცნიერო კვლევების რაოდენობა გაიზარდა. აკადემიურ წრეებში სხვადასხვა კლინიკური კვლევა ტარდება, რათა გაიგონ, ნამდვილად მოქმედებს თუ არა ეს უძველესი მეთოდი და როგორია მისი ეფექტები. თანამედროვე მედიცინამტკიცებულებაზე დაფუძნებული მონაცემებით აფასებს ქილების თერაპიის ადგილს; ამავე დროს ზოგი სამედიცინო დაწესებულება მას დამატებითი მკურნალობის პროტოკოლებში რთავს. ამ ნაწილში განვიხილავთ ქილების თერაპიის მნიშვნელოვან სამეცნიერო კვლევათა შედეგებსა და მის ადგილს თანამედროვე მედიცინაში.

კლინიკური კვლევები და შედეგები

ქილების თერაპიის შესახებ დღემდე მრავალი კვლევა ჩატარდა. 2012 წელს PLoS One ჟურნალში გამოქვეყნებულმა ვრცელმა მიმოხილვამ გააანალიზა 1992-2010 წლებში გამოქვეყნებული 135 რანდომიზებული კონტროლირებული კვლევა (RCT) . ამ მიმოხილვაში ქილების თერაპია ყველაზე ხშირად ჰერპეს ზოსტერის (სარტყლისებრი ლიქენის), ბელის დამბლის (სახის დამბლის), ქრონიკული ხველის, ასთმის, აკნეს, წელის დისკის თიაქრისა და კისრის სპონდილოზის დროს გამოიყენებოდა. განხილულ კვლევათა უმეტესობაში სველი ქილები გამოიყენებოდა; მშრალი და მოძრავი ქილების მსგავსი ვარიანტები ნაკლებად იყო წარმოდგენილი. მეტაანალიზის შედეგები საყურადღებოა: ქილების თერაპიამ, განსაკუთრებით სხვა ტრადიციულ მკურნალობებთან კომბინირებისას, სარტყლისებრი ლიქენის, აკნეს, სახის დამბლისა და კისრის სპონდილოზის დროს მხოლოდ კონვენციურ მკურნალობასთან შედარებით გამოჯანმრთელების უფრო მაღალი მაჩვენებელი აჩვენა. მნიშვნელოვანი აღმოჩენაა ისიც, რომ ამ კვლევებში სერიოზული გვერდითი ეფექტი არ დაფიქსირებულა.

თუმცა ხაზგასასმელია, რომ აღნიშნულ RCT-თა ბევრს დაბალი მეთოდოლოგიური ხარისხი ჰქონდა. ზოგ კვლევაში დაბრმავება არ ყოფილა, შერჩევა მცირე იყო ან ობიექტური გაზომვების ნაცვლად სუბიექტურ კითხვარებს ეყრდნობოდა. ამიტომ ქილების ეფექტიანობის დადებითი შედეგები სიფრთხილით უნდა განიმარტოს. 2011 წლის მიმოხილვაშიც აღნიშნულია, რომ „ქილების თერაპიის ეფექტიანობა ჯერ კარგად დოკუმენტირებული არ არის“.

თანამედროვე ლიტერატურის განხილვისას, 2018-2023 წლებში გამოქვეყნდა ქილების თერაპიის სისტემური მიმოხილვები, განსაკუთრებით ტკივილის მართვის შესახებ. Journal of Sports Rehabilitationჟურნალში 2023 წელს გამოქვეყნებულ მიმოხილვაში შეფასდა ქილების თერაპიის გავლენა კუნთოვან-ჩონჩხოვან და სპორტულ დაზიანებებზე; ზოგ კვლევაში კისრისა და ზურგის ტკივილის ხანმოკლე გაუმჯობესების მიუხედავად, ხაზგასმული იყო მტკიცებულებების დაბალი საერთო ხარისხი და უფრო ფართო კვლევების საჭიროება. BMJ Openჟურნალში 2018 წელს გამოქვეყნებულ მეტაანალიზში აღინიშნა, რომ კისრისა და წელის ქრონიკული ტკივილის მქონე პაციენტებში ქილების თერაპია პლაცებოსთან შედარებით ტკივილს მნიშვნელოვნად ამცირებდა. ასევე 2022 წელს BMC Complementary Medicine and Therapies ჟურნალში გამოქვეყნებულმა კვლევამ სველი ქილების ეფექტიანობა დაადგინა წელის ქრონიკული ტკივილისა და ფუნქციური შეზღუდვის შემცირებაში ; თუმცა მშრალი ქილებისთვის მსგავსი ეფექტი არ გამოვლენილა , როგორც კვლევაში აღინიშნა.

ქილების თერაპიის სხვა მდგომარეობებზე გავლენაც იკვლევა. მაგალითად, შაკიკის მქონე პაციენტთა მცირე კვლევაში 4 კვირის განმავლობაში კვირაში ორჯერ ჩატარებულმა მშრალი ქილების თერაპიამ შაკიკის შეტევების სიხშირე შეამცირა. რევმატოიდული ართრიტის მქონე პაციენტთა საპილოტე კვლევაში ქილების გამოყენებამ სახსრების ტკივილი და დილის შებოჭილობა ხანმოკლედ შეამსუბუქა, თუმცა ანთებით მარკერებზე მნიშვნელოვანი ცვლილება არ გამოიწვია. მაღალი წნევის მქონე პაციენტებში ჰიჯამას ეფექტიანობა წნევის დასაწევად რამდენიმე მცირე კვლევაში შეისწავლეს და სისტოლური წნევის დროებითი შემცირება დაფიქსირდა.

შეჯამებისას, კლინიკური კვლევები აჩვენებს, რომ ქილების თერაპიას განსაკუთრებით ტკივილისა და კანის ზოგი დაავადების სფეროში პოტენციური სარგებელი შეიძლება ჰქონდეს. თუმცა მეცნიერთა თქმით, ქილების ეფექტიანობის ძლიერი და საბოლოო მტკიცებულება ჯერ არ არსებობს; არსებული კვლევები უფრო „პოტენციურ სარგებელზე“ მიუთითებს. ამიტომ ქილების თერაპიისთვის „დადასტურებულად ეფექტიანი მკურნალობის“ წოდება ჯერჯერობით შეუძლებელია. მკვლევრები ხაზს უსვამენ პლაცებო-კონტროლირებული, ორმაგად ბრმა დიზაინისა და უფრო ძლიერი მეთოდოლოგიის კვლევების საჭიროებას. ასე უკეთ გაირკვევა ქილების რეალური ეფექტი, შესაძლო მექანიზმები და რომელ მდგომარეობებშია ყველაზე სასარგებლო.

ქილების თერაპიის ადგილი თანამედროვე მედიცინაში

თანამედროვე სამედიცინო პრაქტიკაში ქილების თერაპია დამატებით (დამხმარე) მკურნალობად განიხილება. ანუ მხოლოდ დამოუკიდებელ მეთოდად კი არა, კონვენციურ მკურნალობასთან დამატებით პროცედურად ფასდება. ჯანდაცვის მრავალი სპეციალისტი აღიარებს, რომ ქილების მსგავსი ტრადიციული მეთოდები სათანადო პირობებში პაციენტთა მოდუნებას შეიძლება დაეხმაროს, თუმცა ხაზს უსვამს, რომ ისინი მტკიცებულებაზე დაფუძნებულ მკურნალობას არ უნდა ჩაენაცვლოს . Cleveland Clinic-ის სპეციალისტები მართლაც გვირჩევენ ქილების მხოლოდ ტრადიციულ დასავლურ მედიცინასთან კომბინირებულად, დამატებითი მედიცინის ელემენტად გამოყენებას და ხაზს უსვამენ, რომ ის დამოუკიდებელ მკურნალობად არ უნდა ჩაითვალოს.

თურქეთის ჯანდაცვის სამინისტრომ 2014 წელს გამოქვეყნებული „ტრადიციული და დამატებითი მედიცინის პრაქტიკის დებულებით“ ქილების თერაპია/ჰიჯამა კანონიერ მეთოდად განსაზღვრა, რომლის ჩატარებაც შესაბამისი სწავლების მქონე ექიმებს შეუძლიათ. მრავალ საუნივერსიტეტო საავადმყოფოში ტრადიციული და დამატებითი მედიცინის (GETAT) ცენტრები შეიქმნა, სადაც ექიმები ქილების თერაპიას აკუპუნქტურის, ოზონოთერაპიისა და მუსიკათერაპიის მსგავს მეთოდებთან ერთად იყენებენ. ეს განვითარება აჩვენებს, რომ თანამედროვე სამედიცინო წრეები კონტროლირებულ პირობებში ტრადიციულ მეთოდებს გზას უხსნის. ევროპის ზოგ ქვეყანაშიც ქილების თერაპია კონვენციურ ჯანდაცვის სისტემაში ინტეგრირებულია . მაგალითად, გერმანიაში სერტიფიცირებულ ექიმებს ტკივილის კლინიკებში ვაკუუმური ქილების გამოყენება შეუძლიათ.

მეორე მხრივ, American Cancer Society (ამერიკის კიბოს საზოგადოება) და მსგავსი ორგანიზაციები საკმაოდ ფრთხილად უდგებიან. ACS-ის თანახმად, „ქილების თერაპიის ჯანმრთელობის სარგებლის შესახებ არსებული სამეცნიერო მტკიცებულებები არასაკმარისია“ და არ არსებობს მონაცემი, რომელიც მის მიერ რომელიმე დაავადების მკურნალობას ადასტურებს. ACS ასევე აღნიშნავს, რომ ქილების გამოყენებას მცირე რისკებიც აქვს, მაგალითად კანის დამწვრობა, ამიტომ მისი განსაკუთრებით კიბოს მსგავსი სერიოზული დაავადებების სამკურნალოდ გამოყენება არასწორია. ამერიკის სამედიცინო ასოციაცია (AMA) ასევე, მტკიცებულების ნაკლებობის გამო ექიმებს ქილების თერაპიისადმი ნეიტრალურ ან დისტანციურ დამოკიდებულებას ურჩევს. თუმცა პაციენტის მოთხოვნისას და ზიანის არარსებობის პირობებში არსებობენ ექიმებიც, რომლებიც მას ატარებენ ან ჩატარებას უზრუნველყოფენ.

თანამედროვე მედიცინაში ქილების თერაპიის ადგილის საკითხში გადამწყვეტია პაციენტის უსაფრთხოება და ჰოლისტური მიდგომა. ბევრი ექიმი ქილების გაკეთების მსურველ პაციენტს სრულად გადარწმუნების ნაცვლად უსაფრთხო და სტერილურ პირობებში მომუშავე სპეციალისტთან მიმართვას ამჯობინებს. ამგვარად პაციენტი ტრადიციულ რწმენასაც იკმაყოფილებს და სამედიცინო მკურნალობასაც შეუფერხებლად აგრძელებს. განსაკუთრებით ქრონიკული ტკივილის, სტრესისა და კუნთების სპაზმების დროს ექიმები კონტროლირებულ ქილების სეანსებს უფრო დადებითად უყურებენ. ზოგი ფიზიოთერაპევტი და მასაჟის თერაპევტიც გადის სწავლებას და მკურნალობის პროტოკოლს მშრალი ქილების მასაჟს ამატებს.

შედეგად, თანამედროვე მედიცინა ქილების თერაპიას დამატებით და დამხმარე ვარიანტად განიხილავს. სათანადო ჩვენებით, შესაბამისი პირისა და სწორი ტექნიკის გამოყენებით ამ მეთოდმა პაციენტთა ცხოვრების ხარისხში დადებითი წვლილი შეიძლება შეიტანოს. თუმცა ის არასოდეს უნდა ჩაენაცვლოს დადასტურებულ მკურნალობას (მედიკამენტები, ქირურგია, ფიზიოთერაპია და სხვ.). პაციენტებმა დაწყებამდე აუცილებლად უნდა მიმართონ ექიმს; ექიმებმა კი არჩევანს გაგებით უნდა მოეკიდონ და ყველაზე უსაფრთხო მიმართულება მისცენ. მეცნიერები აგრძელებენ საუკუნეების განმავლობაში გამოყენებული მეთოდის საიდუმლოებებისა და რეალური ეფექტიანობის კვლევას.

ხშირად დასმული კითხვები

რამდენ ხანს უნდა ჩატარდეს ქილების თერაპია?

ქილების თერაპიის სეანსი ჩვეულებრივ 10-20 წუთს გრძელდება. ქილებს კანზე საშუალოდ 5-10 წუთით ტოვებენ; რამდენიმე ადგილას გამოყენებისას საერთო დრო შეიძლება 20 წუთს აღწევდეს. ახალბედებსა და მგრძნობიარე კანის მქონე პირებში ქილებს უფრო მოკლედ ტოვებენ, გამოცდილ სპეციალისტს კი ზოგ შემთხვევაში 15 წუთამდე დატოვება შეუძლია. სეანსების სიხშირე საჭიროებაზეა დამოკიდებული: ტკივილისთვის შეიძლება კვირაში 1-2 სეანსი იყოს რეკომენდებული, ზოგადი ჯანმრთელობისთვის კი ჰიჯამა ჩვეულებრივ თვეში ერთხელ ტარდება. ტრადიციულად ჰიჯამასთვის გარკვეულ თარიღებს ურჩევენ (მაგალითად ჰიჯრის კალენდრით), თუმცა თანამედროვე მედიცინაში ფიქსირებული პროტოკოლი არ არსებობს. მნიშვნელოვანია სეანსებს შორის კანის შეხორცებისთვის დროის მიცემა და იმავე ადგილას ზედმეტად ხშირი გამოყენების აცილება. სპეციალისტები გვირჩევენ, იმავე წერტილზე ქილა სულ მცირე 2 კვირის შუალედის გარეშე ხელახლა არ დაიდგას. მოკლედ, თითოეული პროცედურა წუთებში სრულდება, სეანსები კი საჭიროებით განსაზღვრული ინტერვალებით ტარდება.

ქილების გაკეთება საზიანოა?

სწორად და სპეციალისტების მიერ ჩატარებული ქილების თერაპია ჩვეულებრივ საზიანო არ არის. მეთოდი ათასობით წელია გამოიყენება და სერიოზული გვერდითი ეფექტები იშვიათად აღწერილა. ყველაზე ხშირია კანის სილურჯე, რომელიც რამდენიმე დღეში თავისით ქრება. ინფექციის რისკი დაბალია, თუმცა განსაკუთრებით ჰიჯამას დროს სტერილობის უგულებელყოფისას შეიძლება წარმოიშვას. გამოცდილი სპეციალისტის ხელში ქილების თერაპია ჩვეულებრივ უსაფრთხოდ ითვლება; ამერიკული საავადმყოფოს მსგავსი დაწესებულებებიც გართულებების ძალიან დაბალ რისკს აღნიშნავენ. მაგალითად, Cleveland Clinic-ის გამოცემებში ქილები ზოგადად დაბალი რისკის მკურნალობადაა აღწერილი. თუმცა არაკვალიფიციური ან ჰიგიენის დაუცველი პირის მიერ ჩატარებამ შეიძლება დამწვრობა, კანის ინფექცია ან ჭარბი სისხლდენა გამოიწვიოს. ამიტომ მიმართეთ ამ საკითხში მომზადებულ, ჯანდაცვის სამინისტროს მიერ დამტკიცებულ სპეციალისტს. ორსულებისთვის, სისხლდენის დარღვევებისა და სერიოზული კანის პრობლემების მქონეთათვის ქილების თერაპია შეიძლება საზიანო იყოს, ამიტომ ამ პირებში არ უნდა ჩატარდეს. შეჯამებისას, სწორად ჩატარებული მეთოდი დიდად საზიანო არ არის, თუმცა ყველასთვის შესაფერისი არ არის და სიფრთხილით უნდა შესრულდეს.

გამოიყენება ქილების თერაპია კიბოს სამკურნალოდ?

არა, ქილების თერაპია კიბოს მკურნალობად არ გამოიყენება და არც უნდა გამოიყენებოდეს. დღემდე სამეცნიერო კვლევებით არ დადასტურებულა, რომ ქილები კიბოს კურნავს ან სიმსივნეს ამცირებს. American Cancer Society-ის თანახმადაც არ არსებობს რომელიმე დაავადებაზე ქილების უშუალო სარგებლის მხარდამჭერი სამეცნიერო მტკიცებულება. კიბო სერიოზული დაავადებაა, რომელიც აუცილებლად ონკოლოგთა დაგეგმილი, მტკიცებულებაზე დაფუძნებული ქირურგიით, ქიმიოთერაპიით, რადიოთერაპიით ან იმუნოთერაპიით უნდა იმართოს. ქილების თერაპია მაქსიმუმ დამატებით პროცედურად შეიძლება განიხილებოდეს კიბოს მკურნალობასთან დაკავშირებული ზოგი სიმპტომის შესამსუბუქებლად. მაგალითად, ქიმიოთერაპიით გამოწვეული კუნთების ტკივილისა თუ სტრესის დროს ექიმის თანხმობით ქილები დამხმარედ შეიძლება გამოიყენონ. თუმცა მიზანი კიბოს მკურნალობა კი არა, ცხოვრების ხარისხის გაუმჯობესება უნდა იყოს.

პირიქით, აქტიური კიბოსას გაუცნობიერებელი ჰიჯამა საზიანოც შეიძლება იყოს. განსაკუთრებით სისხლის გამათხელებლების მიმღებ ან ქიმიოთერაპიის გამო სისხლის დაბალი მაჩვენებლების მქონე ონკოლოგიურ პაციენტებში ჰიჯამამ ძლიერი სისხლდენა შეიძლება გამოიწვიოს. იმუნოდათრგუნულ პაციენტებში ინფექციის რისკიც მაღალია. ამიტომ კიბოს მქონე ადამიანის მიერ დამოუკიდებლად ან ალტერნატიული მედიცინის ცენტრის მეშვეობით ქილების თერაპიის არჩევა სწორი არ არის. შეჯამებისას, ქილების თერაპია კიბოს სამკურნალო მეთოდად არ გამოიყენება. კიბოს მქონე პაციენტმა ნებისმიერი დამატებითი მკურნალობა ჯერ საკუთარ ექიმთან უნდა განიხილოს; მისი თანხმობის შემთხვევაში ასეთი დახმარება სანდო ცენტრში მიიღოს.

სხეულის რომელ ადგილებზე გამოიყენება ქილები?

ქილების თერაპია სხეულის სხვადასხვა ნაწილზე შეიძლება ჩატარდეს, თუმცა ყველაზე ხშირად ირჩევენ ზურგის, კისრისა და მხრების მიდამოს. განსაკუთრებით ზურგის ზედა ნაწილი (ბეჭებს შორის) და წელი ფართო ზედაპირისა და კუნთების სიმრავლის გამო გავრცელებული ადგილებია. კეფაზე ქილებს დაძაბულობის ტიპის თავის ტკივილისა და კისრის გაშეშებისას ამჯობინებენ. მხრისა და მკლავის მიდამოშიქილების გაკეთება შეიძლება კუნთების ტკივილისა და გაყინული მხრის სინდრომის დროს. ფეხებზე — ბარძაყსა და წვივზე — სპორტული დაზიანებების ან ვარიკოზული ტკივილისთვის გამოიყენება.

გულმკერდზე ქილების გაკეთება ჩვეულებრივ სუნთქვის პრობლემებისას (ხველა, ბრონქიტი) ზურგთან ერთად ტარდება; გულმკერდის წინა ნაწილზე შეიძლება ფრთხილად, მსუბუქი ვაკუუმით დადგმა. თუმცა გულის მიდამოზე პირდაპირ ძლიერი ვაკუუმის გამოყენებას ერიდებიან. მუცელზე ქილები საჭმლის მონელების პრობლემებისა თუ მენსტრუალური ტკივილისთვის მსუბუქად შეიძლება გამოიყენონ, მაგრამ სიფრთხილეა საჭირო მუცლის შინაგანი ორგანოების მგრძნობელობის გამო.

სახის ქილების თერაპია, სპეციალური პატარა სილიკონის ქილებით, კოსმეტიკური მიზნით ტარდება (მაგალითად სახის მასაჟისა და ნაოჭების შემცირებისთვის). თუმცა კლასიკური ქილების გაგებით სახესა და თავზე ჩვეულებრივ არ გამოიყენება, რადგან კაპილარების სიმრავლემ არასასურველი სილურჯე შეიძლება დატოვოს.

არსებობს ადგილებიც, სადაც ქილები არ უნდა დაიდგას: მსხვილი სისხლძარღვების გამავალი ადგილები (მაგალითად საზარდულის მთავარი სისხლძარღვები), დაზიანებული კანი, ქუთუთოები ან ძალიან თხელი კანი და სხეულის ლორწოვანი ზედაპირები (მაგალითად პირის ღრუ) ქილებისთვის შეუფერებელია. ასევე ძვლოვან გამონაშვერებზე (მაგალითად მუხლისთავი, იდაყვის წვერი) ქილა არ დგება, რადგან ვაკუუმი ვერ ეკვრის და დისკომფორტს იწვევს.

შეჯამებისას, ქილების თერაპია ყველაზე ხშირად ზურგის, კეფის, მხრის, წელისა და წვივის მსგავს ხორციან, კუნთოვან ადგილებზე ტარდება. ადგილი ჩივილის მიხედვით შეირჩევა: მუხლის ტკივილისას მუხლის გარშემო, თავის ტკივილისას კეფაზე, სტრესისას ზურგის ზედა ნაწილზე. ყველა შემთხვევაში ქილები სხეულის ორივე მხარეს სიმეტრიულად ან დაბალანსებულად უნდა განაწილდეს.

რას უნდა მიექცეს ყურადღება ქილების თერაპიის შემდეგ?

ქილების თერაპიის შემდეგ მნიშვნელოვანია დასვენება და მოვლის რამდენიმე მარტივი ზომა. პროცედურის შემდეგ ბევრი წყლის დალევარეკომენდებულია ორგანიზმიდან გამოყოფილი სითხისა და ტოქსინების შესავსებად. ქილების ადგილას სილურჯისა და ჭრილობების შესახორცებლად ეს ადგილები სუფთად უნდა შენარჩუნდეს და, შესაძლებლობისას, პირველ 24 საათში წყალი არ უნდა შეეხოს (განსაკუთრებით ჰიჯამას შემდეგ ჭრილობების ერთი დღით მშრალად შენარჩუნება ინფექციის რისკს ამცირებს). მცირე ჭრილობებისას მიზანშეწონილია სპეციალისტის წასმული ანტისეპტიკური მალამო იმ საღამოს დაუბანლად დარჩეს და მეორე დღეს თბილი წყლით ნაზად გაიწმინდოს.

ქილების შემდეგ რამდენიმე საათით მძიმე ვარჯიშისა და ფიზიკური დატვირთვისგან თავის შეკავება კარგია. სეანსის ეფექტთან ორგანიზმის შეგუებისას ზედმეტმა გადაღლამ შეიძლება თავბრუსხვევა ან გამოფიტვა გამოიწვიოს. მსგავსად, პირველ დღეს საუნის, ცხელი აბაზანის მსგავსი ტემპერატურის მკვეთრი ცვლილებების აცილება კანს გაღიზიანებისგან იცავს. თბილი შხაპი ჩვეულებრივ პრობლემას არ ქმნის, თუმცა ძალიან ცხელმა წყალმა სილურჯე შეიძლება გააძლიეროს.

ქილებისგან კანზე დარჩენილი კვალი არ მოიქავოთ და არ მოისრისოთ . სილურჯის მასაჟით დაშლის მცდელობამ ან ჭრილობის ქერქის მოცილებამ ინფექციის რისკი შეიძლება გაზარდოს. თუ იშვიათი სითხით სავსე ბუშტუკები გაჩნდა, არ გახეთქოთ; დაელოდეთ თავისით ჩაცხრომას და სუფთად შეინარჩუნეთ.

პროცედურის შემდეგ ზოგი თავს ძალიან მოდუნებულად გრძნობს, ზოგს კი მსუბუქი დაღლილობა აქვს. ეს ნორმალურია. თუ პირველად გაიკეთეთ ქილები, იმ დღეს შეძლებისდაგვარად ადრე დაძინება და ორგანიზმის აღდგენისთვის დროის მიცემა სასარგებლოა. რეკომენდებულია ცილითა და რკინით მდიდარი საკვები, განსაკუთრებით ჰიჯამას შემდეგ მცირე სისხლის დანაკარგის შესავსებად.

ბოლოს, მნიშვნელოვანია ქილების შემდეგ ორგანიზმის რეაქციების დაკვირვება. ძლიერი სიწითლის, შეშუპების, სიცხისა თუ ტკივილისას დაუყოვნებლივ მიმართეთ ჯანდაცვის პროფესიონალს. ეს ნიშნები შესაძლოა ინფექციაზე მიუთითებდეს, რომელიც ადრეული ჩარევით იოლად კონტროლდება.

შეჯამებისას

ქილების შემდეგ დასვენება, სითხის მიღება, ჰიგიენა და ორგანიზმის გადატვირთვისგან თავის შეკავება ძირითადი პრინციპებია. ამგვარად მაქსიმალურად მიიღებთ ქილების თერაპიის სარგებელს და მინიმუმამდე დაიყვანთ შესაძლო არასასურველ ეფექტებს. გახსოვდეთ, მკურნალობასთან დაკავშირებული ნებისმიერი საკითხისას ყოველთვის შეგიძლიათ მიმართოთ პროცედურის შემსრულებელ სპეციალისტს ან ექიმს.