შინაარსზე გადასვლა
Prof. Dr. Mustafa Özdoğan · სამედიცინო ონკოლოგი

რა გააკეთეს განსხვავებულად აზიის ქვეყნებმა, სადაც კორონავირუსის ეპიდემია დაიწყო? რა უნდა ისწავლონ დასავლურმა ქვეყნებმა?

რა გააკეთეს განსხვავებულად აზიის ქვეყნებმა, სადაც კორონავირუსის ეპიდემია დაიწყო? რა უნდა ისწავლონ დასავლურმა ქვეყნებმა?

რამდენიმე თვის წინ ჩინეთში დაწყებული ახალი კორონავირუსის ეპიდემიის შემდეგ აზიის ზოგიერთმა ქვეყანამ გავრცელების კონტროლი სწრაფად შეძლო. სინგაპური,ჰონგ-კონგი და ტაივანი ვირუსის მთავარ წყაროსთან, ჩინეთთან სიახლოვის მიუხედავად, შემთხვევებს შედარებით დაბალ დონეზე ინარჩუნებდნენ. თუმცა ახალი კორონავირუსული დაავადების (COVID-19) შემთხვევებმა შემდეგ ევროპასა და ამერიკაში სწრაფად იმატა. დასავლურმა ქვეყნებმა მკვეთრი ზრდის შემდეგ მკაცრი ზომები, მაგალითად სკოლებისა და ქალაქების დახურვა, მიიღეს.

გაკვეთილი 1: სერიოზულად მიღება და სწრაფი მოქმედება

ეპიდემიის კონტროლისთვის საჭიროა ფართო ტესტირება, მატარებელთა იზოლირება და სოციალური დისტანციის ზრდა. ექსპერტები ამაზე თანხმდებიან. დასავლეთშიც მსგავსი ზომები ტარდება, თუმცა დრო მნიშვნელოვანია. მრავალი ქვეყანა, როგორც ჩანს, დაგვიანდა. ჯანმრთელობის მსოფლიო ორგანიზაციის (DSÖ) კვლევითი პოლიტიკის ყოფილი ხელმძღვანელი Tikki Pangestu ამას ასე აღწერს: „ჩინეთში ეპიდემიის დაწყების შემდეგ ინგლისსა და ამერიკას ორი თვე ჰქონდათ, თუმცა ფიქრობდნენ, „ჩინეთი შორსაა, არაფერი მოხდება“, და მნიშვნელოვანი შესაძლებლობა გაუშვეს.". ჩინეთმა DSÖ-ს პირველად 31 დეკემბერს „Sars-ის მსგავსი იდუმალი პნევმონია“ აცნობა. მაშინ ადამიანიდან ადამიანზე გავრცელება დადასტურებული არ იყო და ვირუსზე ცოტა იცოდნენ, თუმცა სამ დღეში სინგაპურმა, ტაივანმა და ჰონგ-კონგმა საზღვრებზე სკრინინგი გაზარდეს; ტაივანი ვუჰანიდან ჩამოსულებს თვითმფრინავიდან ჩამოსვლამდეც ამოწმებდა. მეტი ცოდნის მიღებისას მეცნიერებმა ისწავლეს, რომ უსიმპტომო პირებსაც შეუძლიათ გადაცემა. ამიტომ ტესტირების მნიშვნელობა კიდევ უფრო გამოჩნდა.

გაკვეთილი 2: ტესტების გაფართოება და ხელმისაწვდომობა

სამხრეთ კორეაშიც პირველი შემთხვევები ძალიან სწრაფად გაიზარდა. თუმცა ქვეყანამ სწრაფად შექმნა ტესტი და ამ დრომდე 290 ათასზე მეტი პირი შეამოწმა. იქ კვლავ დღეში დაახლოებით 10,000 ტესტი უფასოდ ტარდება. ქვეყანამ მსგავსი რამ ადრე უკვე გადაიტანა: 2015 წელს 35 სიკვდილის გამომწვევი MERS-ის (Middel East Respiratory Syndrome) შემდეგ ინფექციური ტესტების სწრაფი დამტკიცების სისტემა შექმნა. სინგაპურის ეროვნული უნივერსიტეტის ინფექციური დაავადებების პროფესორი Ooi Eng Eong „სამხრეთ კორეის მოსახლეობის სკრინინგი და სწრაფი მოქმედება მართლაც შთამბეჭდავი იყო“, ამბობს. ამერიკამ და ინგლისმა სამხრეთ კორეისგან განსხვავებული გზა აირჩიეს. ამერიკამ თავდაპირველად ტესტირება გადადო და პირველი ტესტების ნაკრებები ხარვეზიანიიყო. კერძო ლაბორატორიებს მათი დამტკიცება უჭირდათ. მრავალ ადამიანს ტესტირება გაუჭირდა და ის ძვირიც იყო. საბოლოოდ ყველასთვის უფასო ტესტირება დაკანონდა. ამავე დროს ინგლისმა მხოლოდ საავადმყოფოებში მიმართული პირების ტესტირება გამოაცხადა. ეს მსუბუქი სიმპტომების მქონე შემთხვევების გამოვლენას ართულებდა. პროფ. Pangestu ამბობს: „ზოგიერთ ქვეყანაში საკმარისი ნაკრები არ არის. თუმცა ფართო ტესტირება ეპიდემიების ყველაზე მნიშვნელოვანი პრიორიტეტია. სიმპტომიანი, მაგრამ ჰოსპიტალიზაციის არმომთხოვნი და ვირუსის გამავრცელებელი პირების ტესტირება ეპიდემიის შეჩერების უმნიშვნელოვანესი მეთოდი შეიძლება იყოს“,ამბობს იგი.

გაკვეთილი 3: დაკვირვება და იზოლირება

სიმპტომიანთა ტესტირება მნიშვნელოვანია, თუმცა არასაკმარისი. მათი კონტაქტების დაკვირვებაც საკვანძოა. სინგაპურში დეტექტივებმა 6 ათასზე მეტი ადამიანის კონტაქტები კამერებით შეისწავლეს, საეჭვო პირები შეამოწმეს და სუფთა პასუხამდე ინდივიდუალურად იზოლირებდნენ. ჰონგ-კონგშიც კონტაქტებს აკვირდებოდნენ, მათ შორის პაციენტების სიმპტომების დაწყებამდე ორ დღესაც. ამ ქვეყნებში თვითიზოლაციაში მყოფთა სახლში დასარჩენად იძულებითი ზომებიც გამოიყენეს. ჰონგ-კონგში უცხოეთიდან ჩამოსულებს ელექტრონულ სამაჯურებს უკეთებდნენ გადაადგილების დასაკვირვებლად. სინგაპურში იზოლირებულებს დღეში რამდენჯერმე უკავშირდებოდნენ და მდებარეობის დასამტკიცებლად ფოტოს სთხოვდნენ. „დარჩით სახლში“ ბრძანების დამრღვევთათვის პატიმრობის მსგავსი მძიმე ზომები გამოიყენეს. ერთ დამრღვევს ბინადრობის ნებართვა გაუუქმეს. თუმცა დასავლეთის მრავალ ქვეყანას უფრო დიდი მოსახლეობისა და ადამიანის უფლებების გამო ასეთი ზომების მიღება უჭირს. პროფ. Ooi ამ პროცესზეც ამბობს: „ამას ვახერხებთ, რადგან ნაკლები მოსახლეობა გვყავს. სხვა ქვეყნებმა შეიძლება ჩვენი გაკეთებული ვერ გააკეთონ. ამიტომ ყველამ თავისთვის ყველაზე შესაფერისი უნდა აირჩიოს“,ამბობს იგი.

გაკვეთილი 4: სოციალური დისტანციის ადრეული დაცვა

ეპიდემიის კონტროლის ერთ-ერთი საუკეთესო გზა სოციალური დისტანციაა. თუმცა ეფექტიანობისთვის ძალიან ადრე უნდა ვიმოქმედოთ. ჩინეთის ქალაქში, სადაც ვირუსის დაწყება ივარაუდეს, ვუჰანში ჩაკეტვამდე 5 მილიონმა ადამიანმა ქალაქი დატოვა. ამან ჩინეთის ისტორიაში ყველაზე დიდი კარანტინი გამოიწვია. იტალიასა და ესპანეთსაც ეროვნული კარანტინი შემთხვევების ათასებზე გადასვლის შემდეგ მოუწიათ. ნიუ-იორკისა და კალიფორნიის მოსახლეობამ სახლში დარჩენისა და გარეთ არგასვლის დაჟინებული მოთხოვნის შემდეგ პარკოსნების მსგავსი ძირითადი პროდუქტები შეუკვეთა. საპირისპიროდ, სინგაპურში საჯარო ადგილების უმეტესობის დახურვის მიუხედავად სკოლები მუშაობს. ჰონგ-კონგში სკოლები დაიხურა და სახლიდან მუშაობას ყურადღება მიექცა, თუმცა რესტორნები და ბარები ღიაა. პროფ. Ooi ამბობს: „ვფიქრობ, განსხვავება იმაზეა დამოკიდებული, რამდენად სწრაფად დაიცვეს მთავრობებმა სოციალური დისტანცია. სანამ მრავალი ქვეყანა კონტროლს გაზრდიდა, შემთხვევები ძალიან გაიზარდა და მერე მკაცრი ნაბიჯები დასჭირდათ“,ამბობს იგი. მთავრობის გადაწყვეტილებებმა საერთო სივრცეების აკრძალვასა და სკოლების დახურვაზე დისტანციის დაცვაზე იმოქმედა. თუმცა წარმატებისთვის სახელმწიფო გზავნილებთან ერთად შეზღუდვებში ნებაყოფლობითი მონაწილეობა, ანუ ინდივიდუალური დამოკიდებულებაც მნიშვნელოვანია.

გაკვეთილი 5: საზოგადოების კარგად ინფორმირება და მის გვერდით ყოფნა

პროფ. Pangestu „საზოგადოებასთან თანამშრომლობის გარეშე თქვენს პოლიტიკას არ დაიცავენ და სანქციები მხოლოდ გარკვეულ ზღვრამდე იმუშავებს. მთავარია სამეცნიერო მტკიცებულებებზე დაფუძნებული პოლიტიკის ჩვენება“,ამბობს და ამატებს. “ჩინეთმა ეპიდემია ნელა აღიარა და ამიტომ მას ვერ გაუმკლავდა. ვუჰანში დიდმა პოლიტიკურმა შეკრებამაც შეშფოთების ზრდა დაუშვა. ასევე ხელისუფლებამ სხვების გაფრთხილების მცდელი ექიმებიც დასაჯა. ვირუსით ადამიანის სიკვდილის შემდეგ რისხვის ნაპერწკლებიც გაჩნდა“,. საავადმყოფოთა შესაძლებლობის გაზრდისა და დიდი კარანტინის შემდეგ გავრცელება ეფექტიანად შენელდა. თუმცა კრიტიკოსები ამბობენ, რომ ასეთი უკიდურესი ზომები საწყისი ნელი რეაქციის გამო გახდა საჭირო. ამერიკაში პრეზიდენტი Donald Trump ტესტების ხელმისაწვდომ რაოდენობასა და ეპიდემიის სიმძიმეზე ხშირად ეწინააღმდეგება ჯანდაცვის წარმომადგენლებს. მთავრობაც შემოწმებულთა რაოდენობაზე ურთიერთგამომრიცხავ ინფორმაციას იძლევა და მრავალი კერძო ლაბორატორია CDC-ს (დაავადებათა კონტროლისა და პრევენციის ცენტრებს) მონაცემებს ვერ აწვდის. პროფ. Ooi ეპიდემიასთან ბრძოლაში გამჭვირვალობის მნიშვნელობასუსვამს ხაზს და ამბობს, რომ ეს პანიკასა და მრავალი ნივთის მომარაგებას შეაჩერებს. გამჭვირვალობის ამრჩევმა ზოგიერთმა მთავრობამ დეტალური ინფორმირებისთვის ტექნოლოგია გამოიყენა. ჰონგ-კონგმა ონლაინცხრილი გამოიყენა შემთხვევების შენობების რუკით. სამხრეთ კორეამ მობილური გაფრთხილების სისტემა წარმოადგინა, რათა ადამიანებს სცოდნოდათ, ავადმყოფთან ახლოს იყვნენ თუ არა. სინგაპურის პრემიერ-მინისტრმა პანიკური შესყიდვების შესაჩერებლად გამამხნევებელი სიტყვით კორონავირუსზე ღია კომუნიკაცია აჩვენა. ხაზი გაესვა ეროვნული უსაფრთხოებისთვის ერთობლივ პასუხისმგებლობას. ზომებმა ფართო საზოგადოებრივი მხარდაჭერა მიიღო და მედიამაც დაუჭირა მხარი.

გაკვეთილი 6: ინდივიდუალურ ქცევებზე დაყრდნობაც

როგორც ზოგიერთმა იცის, ამბობენ, რომ აზიელები მთავრობის ბრძანებებს დიდი ალბათობით ემორჩილებიან. საპირისპიროდ, ჰონგ-კონგში თვეების განმავლობაში ანტისამთავრობო პროტესტებია და ნდობა დაბალია, თუმცა მსოფლიოს ერთ-ერთ ყველაზე მჭიდრო ქალაქში ადამიანები ნებაყოფლობით სოციალურ დისტანციას იცავდნენ და ზოგი მთვარის ახალი წლის ღონისძიებებსაც მოერიდა, რაც შობის გამოტოვებას უტოლდება. პროფ. Pangestu ფიქრობს, რომ მიუხედავად მთავრობის უნდობლობისა, ჰონგ-კონგელები თავიანთი იდენტობით ამაყობენ და ეპიდემიას მისთვის (თავიანთი მიწისთვის) საფრთხედ აღიქვამენ. იქ ნამუშევარი სხვა ექსპერტი Dr. Karin Huster ამბობს, რომ განსაკუთრებით იმიტომ, რომ უმეტესობას რეგიონის 2003 წლის SARS ეპიდემია ახსოვს, ძლიერი „ინდივიდუალური პასუხისმგებლობის განცდა“ აქვთ. ასევე ცნობილია, რომ აზიის ნაწილში ნიღბები ფართოდ გამოიყენება. Ms. Huster ამბობს, რომ ეს „სხვების მიმართ პატივისცემის“ ნიშნად აღიქმება. ზოგჯერ ლიფტში ნიღბის არტარების გამო მისგან თავის არიდებას ამჩნევდა. დასავლეთის უმეტესობაში კი ადამიანები ავადმყოფობის გარეშე ნიღაბს არ ატარებენ. აზიის ექსპერტები თანხმდებიან, რომ ნიღბები ხელების დაბანის მსგავს ზომებზე გაცილებით ნაკლებად ეფექტიანია. განსაკუთრებით შეზღუდული მარაგების რეგიონებში, მათი აზრით, დამხმარე მასალები ჯანდაცვის მუშაკებმა უნდა გამოიყენონ. მეორე მხრივ, ნიღბის ტარების გონივრულობაზეც განსხვავებული აზრებია. ჰონგ-კონგის უნივერსიტეტის ეპიდემიოლოგიის პროფესორი Benjamin Cowling “ნიღბები კორონავირუსის წინააღმდეგ ჯადოსნური ტყვია არ არის! გარკვეული სარგებლის მიუხედავად, დაცვის მკაფიო მტკიცებულება არ გვაქვს“,ამბობს. თუმცა ჯანდაცვის მუშაკებმა აუცილებლად უნდა ატარონ. Ms. Huster ადრე ებოლაზე მუშაობდა და ამბობდა, რომ უფრო ხშირად ხელების დაბანა და სოციალური დისტანციაა საჭირო. დისტანციაზე Ms Huster „ვფიქრობ, ამერიკაში ადამიანები უფრო ინდივიდუალისტები არიან და „თავისუფლების“ დათმობა გაცილებით გაგვიჭირდება. ძალიან რთულია აუხსნა, რომ ჩვევები უნდა შეცვალონ“, ამბობს.

საკმარისია ეს ყველაფერი ვირუსის შესაჩერებლად?

ექსპერტები ფიქრობენ, რომ დასავლეთში ინტენსიური ზომების მქონე ქვეყნები დროთა განმავლობაში გავრცელებას წარმატებით შეანელებენ. მომავალი სირთულეების წინასწარ გასაგებად აზიასაც შეიძლება შეხედონ. მიუხედავად იქ კონტროლისა, ჩინეთი, სამხრეთ კორეა, ტაივანი, სინგაპური და ჰონგ-კონგი ახალი შემომსვლელების გამო ახლა კორონავირუსის მეორე ტალღის წინაშე არიან. ასევე გაურკვეველია, რამდენ ხანს გაგრძელდება ეპიდემია. პროფ. Ooi უფრო ოპტიმისტურია, რადგან ჩაკეტილ Hubei-ში მეორე ეპიდემიის რიცხვებმა ორ-სამ კვირაში კლება დაიწყო. მას სჯერა, რომ მსუბუქი ზომების მქონე სხვა ქვეყნებიც კვირებში შეძლებენ კონტროლს. „მეორე ეპიდემია ახლა სხვა ქვეყნებისთვის შთაგონებად უნდა წარმოჩინდეს — მტკივნეულია, თუმცა შესაძლებელია.“ საპირისპიროდ, პროფ. Cowling-ს აშფოთებს, რომ კარანტინის ძალიან ადრე შეწყვეტისას ადგილობრივი გავრცელება შეიძლება განახლდეს. „არ ვარ დარწმუნებული, სოციალური დისტანციის გაგრძელებას საჭირო ხანგრძლივობით შევძლებთ თუ არა. ვაქცინის შექმნას შეიძლება 18 თვე დასჭირდეს. თუმცა მის აღმოჩენამდე ნამდვილად არ უნდა მოვდუნდეთ. მეორე მხრივ, ჰონგ-კონგში ადამიანები უკვე თვეების შემდეგაც დაიღალნენ.“ მსოფლიო მართლაც რთულ გამოცდას გადის ახალი კორონავირუსის პანდემია ჯანმრთელობას აზიანებს, გახანგრძლივებული კარანტინი კი ეკონომიკას. ყველას პრიორიტეტი ეპიდემიის უმოკლეს დროში შეჩერება უნდა იყოს. მთელი მსოფლიოს ადამიანები ნებაყოფლობით უნდა ჩაერთონ და ამ რთულ პროცესში საერთო პასუხისმგებლობა აიღონ. *

წყაროები

Coronavirus: What could the West learn from Asia?
bbc.com - BBC News, 21 March 2020.

ვიზიტის მოთხოვნა

DROZDOGAN-ის ხელოვნური ინტელექტი

ერთად განვიხილოთ ეს სტატია

დასვით კითხვები სტატიის შესახებ და წაიკითხეთ პასუხები ჩვენი საიტის გამოქვეყნებულ წყაროებთან ერთად.

DROZDOGAN-ის ხელოვნური ინტელექტი

Drozdogan-ის ასისტენტი

რა გააკეთეს განსხვავებულად აზიის ქვეყნებმა, სადაც კორონავირუსის ეპიდემია დაიწყო? რა უნდა ისწავლონ დასავლურმა ქვეყნებმა?

დასვით კითხვები სტატიის შესახებ და წაიკითხეთ პასუხები ჩვენი საიტის გამოქვეყნებულ წყაროებთან ერთად.

საუბრისა და კონფიდენციალურობის შესახებ ინფორმაცია

ამ საუბარში პასუხობს Drozdogan-ის ასისტენტი. საიტის უფლებამოსილმა ადმინისტრატორებმა შესაძლოა იგი ხარისხის შესამოწმებლად განიხილონ. არ გააზიაროთ პირადი ინფორმაცია.

პასუხები მზადდება OpenAI-ის ინფრასტრუქტურით. კითხვებსა და პასუხებს ამუშავებს ეს სერვისი; საუბრის ჩანაწერები ინახება ჩვენს საიტზე. არ გააზიაროთ საიდენტიფიკაციო, საკონტაქტო ან პირადი ჯანმრთელობის ინფორმაცია.

0 / 1000

მხოლოდ საინფორმაციოდ; არ იძლევა პირად დიაგნოზს ან მკურნალობის რჩევას.

დაკავშირებული სტატიები

გაეცანით სხვა სტატიებს ამ თემაზე.

იყავით ინფორმირებული

მიიღეთ ახალი სტატიები და სამეცნიერო სიახლეები ელფოსტით.

Google Analytics საჯარო გვერდებზე ამ ფანჯრისგან დამოუკიდებლად მუშაობს და შეიძლება ანალიტიკური ქუქიები გამოიყენოს. აქ გაკეთებული არჩევანი მხოლოდ გარე სერვისებს მართავს.