რატომ იცვლება თმის ფერი კიბოს მქონე პაციენტებში?
ამ სტატიაში
რა არის თმის ფერის ცვლილება?
კიბოს მკურნალობის მიმღებ პაციენტებში თმის ფერი შეიძლება შეიცვალოს. ეს ცვლილებები გამოყენებული მკურნალობების მიერ თმის ფოლიკულების დაზიანების ან განადგურების შედეგად ხდება.
ამან შეიძლება გავლენა მოახდინოს არა მხოლოდ თმაზე, არამედ წამწამებსა და წარბებზეც. მკურნალობის მიხედვით თმის ფერი შეიძლება გამუქდეს (ჰიპერპიგმენტაცია) ან გაღიავდეს (ჰიპოპიგმენტაცია).
თმის ფერის ცვლილების მიზეზები კიბოს მქონე პაციენტებში
კიბოს მქონე პაციენტებში თმის ფერის ცვლილება უმეტესად ქიმიოთერაპიას, რადიოთერაპიასა და მიზანმიმართულ მკურნალობას უკავშირდება. ეს მკურნალობები თმის ფოლიკულებზე მოქმედებით პიგმენტის წარმოქმნას არღვევს. ქვემოთ ეს მექანიზმებია შეჯამებული:
მელანოციტების დაზიანება
- თმის ფერს მელანოციტები განსაზღვრავს.
- ქიმიოთერაპიამ და რადიოთერაპიამ შეიძლება ამ უჯრედების ფუნქცია დაარღვიოს ან ისინი გაანადგუროს.
- შედეგი: მელანინის წარმოქმნა მცირდება ან არათანაბარი ხდება, რამაც შეიძლება თმის გაღიავება (ჰიპოპიგმენტაცია) ან იშვიათად გამუქება (ჰიპერპიგმენტაცია) გამოიწვიოს.
წამლების გავლენა პიგმენტაციაზე
- კიბოს სამკურნალო ზოგიერთმა წამალმა შეიძლება პირდაპირ იმოქმედოს თმის პიგმენტის წარმოქმნაზე:
- ქიმიოთერაპია (მაგალითად, ცისპლატინი, პაკლიტაქსელი): თმის გაღიავება ან სრული გათეთრება
- ტიროზინკინაზის ინჰიბიტორები (მაგალითად, იმატინიბი): შეიძლება თმის გამუქება გამოვლინდეს
- იმუნოთერაპიები (მაგალითად, ნივოლუმაბი): პიგმენტის აუტოიმუნური ცვლილებები
ოქსიდაციური სტრესი და DNA-ის დაზიანება
- ქიმიოთერაპიული საშუალებები თმის ფოლიკულებში ჟანგბადის რეაქტიული ფორმების (ROS) წარმოქმნას იწვევს.
- ეს კი ფოლიკულის მელანოციტების DNA-ს აზიანებს.
- შედეგი: პიგმენტის წარმოქმნა ირღვევა და თმის ფერი იცვლება.
გენეტიკური მიდრეკილება და მელანინის ტიპი
- ცვლილებაზე შეიძლება გავლენას ახდენდეს ადამიანის ეუმელანინის (მუქი პიგმენტის) და ფეომელანინის (ღია პიგმენტის) თანაფარდობა.
- მკურნალობაზე ინდივიდუალური რეაქციები გენეტიკური ფაქტორების მიხედვით შეიძლება განსხვავდებოდეს.
დაზიანებული უბნები
თავის თმის გარდა ფერის ცვლილება შეიძლება წარბებზე, წამწამებსა და სხეულის თმაზეც გამოვლინდეს.
ეს ცვლილებები დროებითი ან მუდმივი შეიძლება იყოს.
როგორ გამოიყურება კიბოს მკურნალობით გამოწვეული თმის ფერის ცვლილება?
კიბოს მკურნალობასთან დაკავშირებული თმის ფერის ცვლილებები, ჩვეულებრივ, ნელა და ეტაპობრივად ვლინდება. მიზეზი თმის ბუნებრივად ნელი ზრდაა. ცვლილება უმეტესად რამდენიმე თვეში შესამჩნევი ხდება.
გარეგნული მახასიათებლები:
თმის ფერი შეიძლება არათანაბარი გახდეს (მაგალითად, ბოლოები ძველ ფერს ინარჩუნებდეს, ახლად ამოსული თმა კი უფრო ღია ან მუქი იყოს).
დროთა განმავლობაში თმა შეიძლება:
- გაღიავდეს (ჰიპოპიგმენტაცია), მაგალითად, ქერა, ნაცრისფერი ან თეთრი შეფერილობა მიიღოს.
- გამუქდეს (ჰიპერპიგმენტაცია), მაგალითად, ყავისფერი ან თითქმის შავი შეფერილობა მიიღოს.
- ხშირია „მარილისა და პილპილის“ შესახედაობა (ზოგი ღერი პიგმენტირებულია, ზოგს კი პიგმენტი დაკარგული აქვს).
- წამწამებსა და წარბებშიც შეიძლება ფერის მსგავსი ცვლილებები გამოვლინდეს.
ქიმიოთერაპიის ციკლთან დაკავშირებული ცვალებადობა:
- ინტერვალური ქიმიოთერაპია (ციკლებით ჩატარებული): თმის ფერის ცვლილება შეიძლება მერყეობდეს. ზოგიერთ პერიოდში ძველი ფერი დაბრუნდეს, შემდეგ კი კვლავ შეიცვალოს.
- უწყვეტი ქიმიოთერაპია: ფერის ცვლილება შეიძლება უფრო გამოხატული და მუდმივი იყოს.
ზოგიერთ პაციენტში ეს ცვლილებები დროებითია, სხვებში კი მუდმივი შეიძლება გახდეს. ასევე შეიძლება თან ახლდეს თმის ტექსტურის ცვლილებები (დაწვრილება, დახვევა).
ვის უვლინდება კიბოს მკურნალობით გამოწვეული თმის ფერის ცვლილება?
თმის ფერის ცვლილება შეიძლება გამოვლინდეს კიბოს მქონე ზოგიერთ პაციენტში, რომელიც ქიმიოთერაპიას, მიზანმიმართულ მკურნალობას, იმუნოთერაპიას, რადიოთერაპიას ან ჰორმონულ მკურნალობას იღებს. თუმცა ეს ყველა პაციენტში არ ხდება. ცვლილების განვითარება დამოკიდებულია წამლის ტიპზე, დოზასა და პაციენტის ინდივიდუალურ მგრძნობელობაზე.
რისკის მქონე ჯგუფები:
- ქიმიოთერაპიის მიმღები პაციენტები
- მიზანმიმართული მკურნალობის მიმღები პაციენტები
- იმუნოთერაპიის მიმღები პაციენტები
- რადიოთერაპიის მიმღები პაციენტები
- ჰორმონული (ენდოკრინული) მკურნალობის მიმღები პაციენტები
მკურნალობების მაგალითები, რომლებმაც თმის ფერი შეიძლება შეცვალოს:
მიზანმიმართული მკურნალობები
- კაბოზანტინიბი
- პაზოპანიბი
- სორაფენიბი
- სუნიტინიბი
- იმატინიბი
- ცეტუქსიმაბი
- ერლოტინიბი
- გეფიტინიბი
იმუნოთერაპიები
- პემბროლიზუმაბი
- ნივოლუმაბი
- იპილიმუმაბი
მაალკილირებელი საშუალებები და სხვა ციტოტოქსიკური წამლები
- ბუსულფანი
- ციკლოფოსფამიდი
- ეტოპოზიდი
- დოქსორუბიცინი
- დაუნორუბიცინი
- ირინოტეკანი
- ტოპოტეკანი
მიკროტუბულების ინჰიბიტორები
- პაკლიტაქსელი
- დოცეტაქსელი
- ვინკრისტინი
- ვინბლასტინი
რადიოთერაპია
ადგილობრივად ჩატარებისას შეიძლება თავის თმიან ნაწილში პიგმენტის დაკარგვა ან ცვლილება გამოიწვიოს.
ჰორმონული (ენდოკრინული) მკურნალობები
- ლეიპროლიდი
- ტამოქსიფენი
- რალოქსიფენი
- ანასტროზოლი
- ექსემესტანი
- ლეტროზოლი
- ოქტრეოტიდი
რამდენ ხანს გრძელდება ქიმიოთერაპიით გამოწვეული თმის ფერის ცვლილება?
თმის ფერის ცვლილების ხანგრძლივობა დამოკიდებულია ქიმიოთერაპიის ტიპზე, გამოყენების რეჟიმზე (უწყვეტი თუ ციკლური) და ინდივიდუალური პასუხის განსხვავებებზე.
უწყვეტი ქიმიოთერაპია (მაგალითად, ყოველდღიურად პერორალურად მისაღები წამლები)
- უწყვეტად გამოყენებულმა ქიმიოთერაპიულმა წამლებმა თმის ფერის მუდმივი ან ხანგრძლივი ცვლილება შეიძლება გამოიწვიოს.
- ფერის ცვლილება მიმდინარე მკურნალობის განმავლობაში შეიძლება უცვლელი დარჩეს.
ციკლური ქიმიოთერაპია
- როდესაც მკურნალობა ინტერვალებით ტარდება, თმის ფერი შეიძლება დროებით შეიცვალოს.
- მკურნალობის დასრულების შემდეგ ბუნებრივი ფერი დროთა განმავლობაში შეიძლება დაბრუნდეს.
- ამ პროცესს, ჩვეულებრივ, რამდენიმე თვიდან ერთ წლამდე სჭირდება.
აღდგენის დრო
- თმის ნორმალური ზრდის სიჩქარე თვეში დაახლოებით 1 cm-ია.
- ამიტომ თმის სრულ განახლებასა და ძველი ფერის დაბრუნებას შეიძლება თვეები ან 1 წლამდე დასჭირდეს.
- ზოგიერთ ადამიანში თმის ძველი ფერი შეიძლება არ დაბრუნდეს; ცვლილება მუდმივი იყოს.
როგორ ავიცილოთ თმის ფერის ცვლილებები?
კიბოს მკურნალობისას თმის ფერის ცვლილებების სრულად თავიდან აცილება რთულია. მიზეზი თმის ფოლიკულებსა და პიგმენტის წარმომქმნელ მელანოციტებზე მკურნალობის პირდაპირი ზემოქმედებაა.
პრევენციული მეთოდი არ არსებობს, თუმცა:
- თმისა და თავის კანის ნაზი მოვლა,
- ძლიერი ქიმიური ნივთიერებების თავიდან აცილება (მაგალითად, აგრესიული შამპუნები, გამაღიავებლები),
- კვებაზე ყურადღება და საერთო ჯანმრთელობის მხარდაჭერა თმის ჯანმრთელობაზე არაპირდაპირ დადებითად შეიძლება მოქმედებდეს.
ჩვეულებრივ, მკურნალობის დასრულების შემდეგ თმის ფერი დროთა განმავლობაში ძველ მდგომარეობას უბრუნდება; ამ პროცესს შეიძლება თვეები ან წლები დასჭირდეს.
როგორ ვმართოთ ან დავფაროთ თმის ფერის ცვლილებები?
თმის საღებავის გამოყენება:
- დროებითი ან მუდმივი საღებავით თმის ფერის ცვლილებების დაფარვა შეიძლება.
- სასურველია ამიაკის არშემცველი, მგრძნობიარე კანისთვის შესაფერისი საღებავები.
- ქიმიოთერაპიის შემდეგ თავის კანი შეიძლება მგრძნობიარე იყოს, ამიტომ რეკომენდებულია დერმატოლოგის კონსულტაცია.
თმის პროთეზები / პარიკები:
- ფერის უეცარი და მკაფიო განსხვავებებისას დროებით ესთეტიკურ გამოსავალს იძლევა.
- ბუნებრივი შესახედაობის პარიკები ფსიქოლოგიური მხარდაჭერისთვისაც სასარგებლო შეიძლება იყოს.
ტრიქოლოგის (თმისა და კანის სპეციალისტის) კონსულტაცია:
- სპეციალიზებული მოვლის რეკომენდაციებში,
- თმის პიგმენტაციის მხარდაჭერაში,
- მკურნალობისთვის შესაფერისი თმის მოვლის პროდუქტების შერჩევაში შეგიძლიათ დახმარების მიღება.
დასკვნა
კიბოს მკურნალობისას თმის ფერის ცვლილებების თავიდან აცილება, ჩვეულებრივ, შეუძლებელია, თუმცა დროებითი ესთეტიკური საშუალებებით მათი მართვა შეიძლება. მნიშვნელოვანია მოთმინება და თმის ბუნებრივი ციკლისთვის დროის მიცემა. მხარდაჭერის მსურველ პაციენტებს დერმატოლოგებთან ან ტრიქოლოგებთან კონსულტაციით ინდივიდუალური გამოსავლების მოძებნა შეუძლიათ.
წყაროები
2. Routhouska S, Gilliam AC, Mirmirani P. Hair depigmentation during chemotherapy with a class III/V receptor tyrosine kinase inhibitor. Arch Dermatol. 2006;142:1477-1479.
3. Lacouture M, Sibaud V. Toxic side effects of targeted therapies and immunotherapies affecting the skin, oral mucosa, hair, and nails. Am J Clin Dermatol. 2019;19(Suppl 1):31-39.
ეს სტატია სასარგებლო იყო თქვენთვის?
თქვენი გამოხმაურება გვეხმარება შინაარსის გაუმჯობესებაში.
მკითხველთა კომენტარები
გაგვიზიარეთ თქვენი კომენტარი
თქვენი სახელი და კომენტარი მხოლოდ ადმინისტრატორის დამტკიცების შემდეგ გამოქვეყნდება. ელფოსტის მისამართი ვიზიტორებს არასოდეს ეჩვენებათ.
პირველმა დაწერეთ კომენტარი.