چرا رنگ مو در بیماران مبتلا به سرطان تغییر می‌کند؟

تغییر رنگ مو چیست؟

در بیمارانی که درمان سرطان دریافت می‌کنند، ممکن است رنگ مو تغییر کند. این تغییرات بر اثر آسیب یا تخریب ریشه‌های مو در نتیجه درمان‌های انجام‌شده ایجاد می‌شوند.

این وضعیت افزون بر موهای سر، می‌تواند مژه‌ها و ابروها را نیز درگیر کند. بسته به درمان، رنگ مو ممکن است تیره‌تر (هیپرپیگمانتاسیون) یا روشن‌تر (هیپوپیگمانتاسیون) شود.

علل تغییر رنگ مو در بیماران مبتلا به سرطان

تغییر رنگ مو در بیماران سرطانی، اغلب بر اثر درمان‌هایی مانند شیمی‌درمانی، پرتودرمانی و درمان هدفمند رخ می‌دهد. این درمان‌ها با اثر بر فولیکول‌های مو، تولید رنگدانه را مختل می‌کنند. سازوکارهای این اثر در ادامه خلاصه شده‌اند:

آسیب ملانوسیت‌ها

• ملانوسیت‌ها سلول‌هایی هستند که رنگ مو را تعیین می‌کنند.
• شیمی‌درمانی و پرتودرمانی ممکن است عملکرد این سلول‌ها را مختل یا آنها را تخریب کنند.
• نتیجه: تولید ملانین کاهش می‌یابد یا نامنظم می‌شود و این امر می‌تواند رنگ مو را روشن‌تر (هیپوپیگمانتاسیون) یا به‌ندرت تیره‌تر (هیپرپیگمانتاسیون) کند.

اثر داروها بر رنگدانه‌سازی

• برخی داروهای درمان سرطان می‌توانند مستقیماً بر تولید رنگدانه مو اثر بگذارند:
• شیمی‌درمانی (مانند سیس‌پلاتین و پاکلیتاکسل): روشن شدن یا سفید شدن کامل مو
• مهارکننده‌های تیروزین‌کیناز (مانند ایماتینیب): ممکن است تیره شدن مو دیده شود
• ایمنی‌درمانی‌ها (مانند نیوولوماب): تغییرات خودایمنی رنگدانه

استرس اکسیداتیو و آسیب DNA

• داروهای شیمی‌درمانی باعث ایجاد گونه‌های فعال اکسیژن (ROS) در ریشه‌های مو می‌شوند.
• این امر به DNA ملانوسیت‌های فولیکول مو آسیب می‌زند.
• نتیجه: تولید رنگدانه مختل می‌شود و رنگ مو تغییر می‌کند.

استعداد ژنتیکی و نوع ملانین

• نسبت یوملانین (رنگدانه تیره) و فئوملانین (رنگدانه روشن) در فرد می‌تواند بر این تغییر اثر بگذارد.
• پاسخ فردی به درمان ممکن است بر اساس عوامل ژنتیکی متفاوت باشد.

نواحی درگیر

افزون بر پوست سر، در ابرو، مژه و موهای بدن نیز ممکن است تغییر رنگ رخ دهد.

این تغییرات می‌توانند موقت یا دائمی باشند.

تغییر رنگ مو ناشی از درمان سرطان چگونه به نظر می‌رسد؟

تغییر رنگ مو ناشی از درمان سرطان معمولاً آهسته و تدریجی رخ می‌دهد؛ زیرا مو به‌طور طبیعی آهسته رشد می‌کند. این تغییر اغلب طی چند ماه محسوس می‌شود.

ویژگی‌های ظاهری:

ممکن است رنگ مو یکنواخت نباشد (برای مثال، در حالی که نوک موها رنگ قبلی را دارند، موهای تازه‌رشدکرده روشن‌تر یا تیره‌تر باشند).

موها با گذشت زمان ممکن است:

• روشن‌تر و کم‌رنگدانه شوند (مثلاً با رنگ‌های بلوند، خاکستری یا سفید).
• تیره‌تر و پررنگدانه شوند (مثلاً با رنگ‌های قهوه‌ای یا نزدیک به سیاه).
• ظاهر جوگندمی (رنگدانه‌دار ماندن برخی تارها و از دست رفتن رنگدانه در برخی دیگر) شایع است.
• در مژه‌ها و ابروها نیز ممکن است تغییرات رنگ مشابه دیده شود.

تغییرپذیری بر اساس چرخه شیمی‌درمانی:

• شیمی‌درمانی متناوب (تجویز در چرخه‌ها): تغییر رنگ مو می‌تواند نوسانی باشد. در برخی دوره‌ها، رنگ قبلی ممکن است بازگردد و سپس دوباره تغییر کند.
• شیمی‌درمانی مداوم: تغییر رنگ ممکن است آشکارتر و ماندگارتر باشد.

این تغییرات در برخی بیماران موقت‌اند و در برخی دیگر می‌توانند دائمی شوند. تغییراتی در بافت مو (نازک شدن یا فر شدن) نیز ممکن است همراه آنها باشد.

چه کسانی دچار تغییر رنگ مو ناشی از درمان سرطان می‌شوند؟

تغییر رنگ مو در برخی بیماران سرطانی دریافت‌کننده شیمی‌درمانی، درمان هدفمند، ایمنی‌درمانی، پرتودرمانی یا هورمون‌درمانی دیده می‌شود. اما این وضعیت در همه بیماران رخ نمی‌دهد. بروز یا عدم بروز تغییرات به نوع دارو، دوز آن و حساسیت فردی بیمار به دارو وابسته است.

گروه‌های در معرض خطر:

• بیماران دریافت‌کننده شیمی‌درمانی
• دریافت‌کنندگان درمان هدفمند
• دریافت‌کنندگان ایمنی‌درمانی
• دریافت‌کنندگان پرتودرمانی
• دریافت‌کنندگان درمان هورمونی (اندوکرین)

نمونه درمان‌هایی که ممکن است رنگ مو را تغییر دهند:

درمان‌های هدفمند

• کابوزانتینیب
• پازوپانیب
• سورافنیب
• سونیتینیب
• ایماتینیب
• ستوکسیماب
• ارلوتینیب
• جفیتینیب

ایمنی‌درمانی‌ها

• پمبرولیزوماب
• نیوولوماب
• ایپیلیموماب

عوامل آلکیله‌کننده و دیگر داروهای سیتوتوکسیک

• بوسولفان
• سیکلوفسفامید
• اتوپوزاید
• دوکسوروبیسین
• دانوروبیسین
• ایرینوتکان
• توپوتکان

مهارکننده‌های میکروتوبول

• پاکلیتاکسل
• دوستاکسل
• وین‌کریستین
• وین‌بلاستین

پرتودرمانی

در تجویز موضعی، می‌تواند موجب از دست رفتن یا تغییر رنگدانه در پوست سر شود.

درمان‌های هورمونی (اندوکرین)

• لوپرولاید
• تاموکسیفن
• رالوکسیفن
• آناستروزول
• اگزمستان
• لتروزول
• اکتروتاید

تغییر رنگ مو ناشی از شیمی‌درمانی چقدر طول می‌کشد؟

مدت تغییر رنگ مو به نوع شیمی‌درمانی، شیوه تجویز آن (مداوم یا چرخه‌ای) و تفاوت‌های پاسخ فردی بستگی دارد.

شیمی‌درمانی مداوم (مانند داروهای خوراکی روزانه)

• داروهای شیمی‌درمانی که مداوم مصرف می‌شوند، ممکن است تغییرات دائمی یا طولانی‌مدت در رنگ مو ایجاد کنند.
• تغییر رنگ ممکن است در طول درمانِ ادامه‌دار ثابت بماند.

شیمی‌درمانی چرخه‌ای

• هنگامی که درمان با فاصله تجویز می‌شود، رنگ مو ممکن است موقتاً تغییر کند.
• پس از پایان درمان، رنگ طبیعی مو ممکن است به‌تدریج بازگردد.
• این فرایند معمولاً ممکن است از چند ماه تا یک سال طول بکشد.

مدت بازگشت

• سرعت طبیعی رشد مو حدود 1 cm در ماه است.
• بنابراین تازه شدن کامل موها و بازگشت به رنگ قبلی ممکن است ماه‌ها یا تا 1 سال زمان ببرد.
• در برخی افراد، رنگ مو ممکن است به حالت قبلی بازنگردد و این وضعیت دائمی باشد.

چگونه از تغییر رنگ مو پیشگیری کنیم؟

پیشگیری کامل از تغییر رنگ مو هنگام درمان سرطان دشوار است؛ زیرا درمان‌ها مستقیماً بر ریشه مو و ملانوسیت‌های تولیدکننده رنگدانه اثر می‌گذارند.

روش محافظتی وجود ندارد، اما:

• رفتار ملایم با مو و پوست سر،
• پرهیز از مواد شیمیایی قوی (مانند شامپوهای خشن و مواد دکلره)،
• توجه به تغذیه و حمایت از سلامت عمومی، می‌توانند به‌طور غیرمستقیم بر سلامت مو اثر مثبت داشته باشند.

معمولاً پس از تکمیل درمان، رنگ مو به‌تدریج به حالت قبلی بازمی‌گردد؛ این فرایند ممکن است ماه‌ها یا سال‌ها طول بکشد.

چگونه تغییر رنگ مو را مدیریت یا پنهان کنیم؟

استفاده از رنگ مو:

• با رنگ موهای موقت یا دائمی می‌توان تغییرات رنگ مو را پوشاند.
• باید رنگ‌های بدون آمونیاک و مناسب پوست حساس ترجیح داده شوند.
• چون پوست سر پس از شیمی‌درمانی ممکن است حساس باشد، مشورت با متخصص پوست توصیه می‌شود.

پروتز مو یا کلاه‌گیس:

• برای تفاوت‌های ناگهانی و آشکار رنگ، راه‌حلی زیبایی و موقت فراهم می‌کند.
• کلاه‌گیس‌های با ظاهر طبیعی از نظر حمایت روانی نیز ممکن است سودمند باشند.

مشاوره تریکولوژیست (متخصص مو و پوست):

• توصیه‌های مراقبتی اختصاصی،
• حمایت از رنگدانه‌سازی مو،
• و انتخاب محصولات مراقبت موی سازگار با درمان، زمینه‌هایی هستند که می‌توانید برای آنها کمک بگیرید.

نتیجه‌گیری

پیشگیری از تغییر رنگ مو هنگام درمان سرطان معمولاً ممکن نیست، اما می‌توان این وضعیت را با راه‌حل‌های موقت زیبایی مدیریت کرد. شکیبایی و فرصت دادن به چرخه طبیعی مو اهمیت دارد. بیمارانی که به حمایت نیاز دارند، می‌توانند با متخصص پوست یا تریکولوژیست گفت‌وگو کنند و راهکارهای فردی بیابند.