როგორ შეცვალა ერთმა სიმსივნემ მსოფლიო ისტორია? დედოფალ ატოსას საიდუმლო
ამ სტატიაში
მე-15 დღე (კიბოს ისტორიის სერია 365 დღეში)
რატომ დამალა იმპერიის ყველაზე ძლიერმა ქალმა ძუძუში არსებული მომაკვდინებელი საიდუმლო? და როგორ შეცვალა ამ საიდუმლომ მსოფლიო ისტორია?
წინა ნაწილებში ძველი ეგვიპტის მედიცინა და გარემოსთან დაკავშირებული კიბოები განვიხილეთ. დღეს კი სპარსეთის იმპერიის გულში, სუზის სასახლისკენ მივემართებით. ისტორიის მამად წოდებული ჰეროდოტეს ნაწერებიდან ჩვენამდე მოღწეული დედოფალ ატოსასისტორია უძველესი ცნობილი მტკიცებულებაა იმისა, რომ კიბო მხოლოდ სამედიცინო შემთხვევა კი არა, ღრმა ფსიქოლოგიური და სოციოლოგიური მოვლენაც არის.
ეს ამბავი გვიჩვენებს, როგორ აყოვნებს „სირცხვილი“ დიაგნოზს და როგორ შეუძლია ერთ სიმსივნეს უზარმაზარი ომის (სპარსეთ–საბერძნეთის ომების) დაწყებისთვის ბიძგის მიცემა.
ერთი სიმსივნის ისტორიული გზა
ძვ. წ. 550
ატოსას დაბადება: დაიბადა სპარსეთის იმპერიის დამფუძნებლის, კიროს დიდის ქალიშვილად.
ძვ. წ. 520 (დაახლოებით)
დაავადების დასაწყისი: ატოსამ ძუძუში კვანძი (phuma) შენიშნა, თუმცა დამალა.
ძვ. წ. 519
დემოკედეს ჩარევა: ტყვე ბერძენმა ექიმმა დემოკედემ დედოფალს უმკურნალა და სანაცვლოდ დაპირება მიიღო.
ძვ. წ. 518
ომის დასაწყისი: გამოჯანმრთელების შემდეგ ატოსამ ქმარი დარიოსი საბერძნეთში ლაშქრობაზე დაიყოლია.
1. ჩუმი ყვირილი სასახლეში: სირცხვილის ფაქტორი
ჰეროდოტეს „ისტორიის“ (Historiai) მესამე წიგნში (Thalia) თვალშისაცემი დეტალია. იმპერიის ყველაზე ძლიერი ქალი, დედოფალი ატოსა, ძუძუში „კვანძს“ ან „ძირმაგარას“ (ბერძნულად: phuma) ამჩნევს. თუმცა თანამედროვე მედიცინის პრინციპის — „ადრეული დიაგნოზი სიცოცხლეს გადაარჩენს“ — საპირისპიროდ, ატოსა ამას საიდუმლოდ ინახავს.
„Aischunē“ (სირცხვილი)
ჰეროდოტე დედოფლის მიერ მდგომარეობის დამალვის მიზეზს ერთი სიტყვით ხსნის: სირცხვილი. ძველ სამყაროში სხეულის დეფორმაცია ან დაავადება სისუსტის ნიშნად მიიჩნეოდა. დედოფლისთვის სხეულის დაზიანება ძალაუფლების შერყევასაც ნიშნავდა. ამ „პაციენტით გამოწვეულმა დაყოვნებამ“, სამწუხაროდ, სიმსივნის ზრდა, დაწყლულება და გავრცელება გამოიწვია.
2. ტყვე ექიმი დემოკედე და მკურნალობა
როდესაც დაავადება ვეღარ იმალებოდა და „სახიფათო“ მასშტაბს მიაღწია, სასოწარკვეთილმა ატოსამ სასახლეში ტყვედ მყოფ ბერძენ ექიმს მიმართა: კროტონელ დემოკედეს. თავისი დროის ყველაზე ცნობილმა ექიმმა დედოფლის მკურნალობას დათანხმდა, თუმცა ერთი პირობით:
„განგკურნავ, მაგრამ სანაცვლოდ შენც შეასრულებ იმას, რასაც გთხოვ.“
კიბო თუ მასტიტი? მედიცინის ისტორიკოსები ამ შემთხვევაზე კვლავ კამათობენ. ზოგი, მაგალითად, Mukherjee, მას ისტორიაში ძუძუს კიბოს პირველ ჩანაწერად მიიჩნევს, სხვები კი დედოფლის გამოჯანმრთელებისა და შემდგომი ხანგრძლივი სიცოცხლის გამო ფიქრობენ, რომ ეს ძუძუს მძიმე აბსცესი (მასტიტი) იყო. დემოკედემ, სავარაუდოდ, აბსცესს ქირურგიული დრენირება გაუკეთა და ინფექცია მცენარეული საფენებით მოარჩინა.
რატომ შეეძლო დემოკედეს ეთქვა „განგკურნავ“?
ტყვე ექიმის მიერ სპარსეთის იმპერიის ყველაზე ძლიერი ქალისთვის განკურნების მტკიცე დაპირება ჩვეულებრივ თავდაჯერებას სცდება.
დიდი ალბათობით, დემოკედე არა მხოლოდ ბერძნულ მედიცინას, არამედ ძველი ეგვიპტის ქირურგიასა და კლინიკურ დაკვირვებაზე დაფუძნებულ ცოდნასაც იცნობდა. Edwin Smith-ისა და Ebers-ის პაპირუსებში აღწერილია, რომ ძუძუს შეშუპებების ნაწილი ანთებად, აბსცესად და გამონადენიან დაზიანებად ითვლებოდა და მათი მკურნალობა დრენირებითა და ადგილობრივი საშუალებებით შეიძლებოდა. თუ დემოკედე მიხვდა, რომ დედოფლის ძუძუს წარმონაქმნი სიმსივნეზე მეტად აბსცესის მსგავს მდგომარეობას შეესაბამებოდა, შესაძლოა სწორედ ამან მისცა განკურნების დაპირების გამბედაობა.
კიბო თუ მასტიტი? მედიცინის ისტორიკოსები ამ შემთხვევაზე კვლავ კამათობენ. ზოგი მას ისტორიაში ძუძუს კიბოს პირველ ჩანაწერად მიიჩნევს, სხვები კი გამოჯანმრთელებისა და ხანგრძლივი სიცოცხლის გამო ვარაუდობენ, რომ ძუძუს მძიმე აბსცესი შეიძლება ყოფილიყო.
3. როგორ შეცვალა ერთმა სიმსივნემ მსოფლიო ისტორია?
ექიმის სურვილი
დემოკედეს თხოვნა დედოფლისადმი მარტივი იყო: თავისუფლება და სამშობლოში, საბერძნეთში დაბრუნება. თუმცა ამას პირდაპირ მეფე დარიოსს ვერ სთხოვდა.
დედოფლის ნაბიჯი
გამოჯანმრთელებულმა ატოსამ სიტყვა შეასრულა. ქმარს, დარიოსს, სთხოვა, სკვითებში ლაშქრობაზე უარი ეთქვა და საბერძნეთში (ჰელასში) გაელაშქრა. მიზეზად ათენელი და სპარტელი მსახურების სურვილი დაასახელა.
ცოლის თხოვნით დარიოსმა დემოკედეს მეგზურობით წინამავალი რაზმი საბერძნეთის სანაპიროსკენ გაგზავნა. ამ ლაშქრობისას დემოკედემ გაქცევა შეძლო. თუმცა უფრო მნიშვნელოვანი ის იყო, რომ ამ მოვლენამ სპარსეთ–საბერძნეთის ომებს(მარათონი, თერმოპილე და სხვა) საფუძველი შეუმზადა. ძუძუს ერთმა მარტივმა დაზიანებამ პეპლის ეფექტი შექმნა, რომელმაც ძველი მსოფლიოს გეოპოლიტიკური რუკა გარდაქმნა.
ეს სტატია სასარგებლო იყო თქვენთვის?
თქვენი გამოხმაურება გვეხმარება შინაარსის გაუმჯობესებაში.
მკითხველთა კომენტარები
გაგვიზიარეთ თქვენი კომენტარი
თქვენი სახელი და კომენტარი მხოლოდ ადმინისტრატორის დამტკიცების შემდეგ გამოქვეყნდება. ელფოსტის მისამართი ვიზიტორებს არასოდეს ეჩვენებათ.
პირველმა დაწერეთ კომენტარი.