Bir şiş dünya tarixini necə dəyişdirdi? Kraliça Atossanın sirri
Bu məqalədə
15-ci gün (365 gündə xərçəng tarixi silsiləsi)
Bir imperiyanın ən güclü qadını döşündəki ölümcül sirri niyə gizlətdi? Bu sirr dünya tarixini necə dəyişdirdi?
Əvvəlki bölümlərdə Qədim Misir təbabətini və ətraf mühitlə əlaqəli xərçəngləri araşdırmışdıq. Bu gün isə yolumuzu Fars imperiyasının mərkəzinə, Susa sarayına çeviririk. Tarixin atası Herodotun qələmindən bizə çatan Kraliça Atossa-nın hekayəsi xərçəngin yalnız tibbi hal deyil, həm də dərin psixoloji və sosioloji hadisə olduğunun məlum ən qədim sübutudur.
Bu hekayə "utanc" hissinin diaqnozu necə gecikdirdiyini və bir şişin nəhəng müharibənin (Fars-Yunan müharibələrinin) qığılcımını necə alovlandırdığını izah edir.
Bir şişin tarixi səyahəti
E.ə. 550
Atossanın doğulması: Fars imperiyasının qurucusu Böyük Kirin qızı olaraq dünyaya gəldi.
E.ə. 520 (təxminən)
Xəstəliyin başlanması: Atossa döşündə düyün (phuma) hiss etdi, lakin bunu gizlətdi.
E.ə. 519
Demokedesin müdaxiləsi: Əsir yunan həkim Demokedes kraliçəni müalicə etdi və əvəzində ondan söz aldı.
E.ə. 518
Müharibənin başlanması: Atossa sağaldıqdan sonra əri Dariusu Yunanıstana yürüş etməyə razı saldı.
1. Saraydakı səssiz fəryad: utanc amili
Herodotun "Tarix" (Historiai) əsərinin üçüncü kitabında (Thalia) diqqətçəkən bir təfərrüat var. İmperiyanın ən güclü qadını Kraliça Atossa döşündə "düyün" və ya "çiban" (yunanca: phuma) hiss edir. Lakin müasir tibbin "erkən diaqnoz həyatı xilas edir" prinsipinin tam əksinə, Atossa bunu sirr kimi saxlayır.
"Aischunē" (utanc)
Herodot kraliçənin bunu gizlətməsinin səbəbini bir sözlə izah edir: Utanc. Qədim dünyada bədən deformasiyası və ya xəstəlik zəiflik əlaməti sayılırdı. Kraliça üçün bədəninin dəyişməsi gücünün də sarsılması demək idi. Təəssüf ki, bu "xəstədən qaynaqlanan gecikmə" şişin böyüməsinə, xoralaşmasına və yayılmasına səbəb oldu.
2. Əsir həkim Demokedes və müalicə
Xəstəlik artıq gizlədilə bilməyəcək və "təhlükəli" həddə çatdıqda Atossa çarəsiz halda saraydakı əsir yunan həkimdən kömək istədi: Krotonlu Demokedes. Dövrünün ən məşhur həkimi Demokedes kraliçəni müalicə etməyə razı oldu, lakin bir şərtlə:
"Səni sağaldacağam, amma əvəzində sən də mənim səndən istəyəcəyim şeyi edəcəksən."
Xərçəng, yoxsa mastit? Tibb tarixçiləri bu halı hələ də müzakirə edirlər. Bəziləri bunun tarixdə ilk süd vəzi xərçəngi qeydi olduğunu söyləyir (Mukherjee kimi), digərləri isə kraliçənin sağalması və sonra uzun yaşaması səbəbindən bunun ağır "süd vəzi absesi" (mastit) olduğunu düşünürlər. Demokedes ehtimal ki, absesi cərrahi yolla drenaj edib və bitki təpitmələri ilə infeksiyanı aradan qaldırıb.
Demokedes niyə “sağaldaram” deyə bildi?
Əsir həkimin Fars imperiyasının ən güclü qadınına qəti sağalma sözü verməsi adi özünəinamdan daha artıqdır.
Demokedes böyük ehtimalla yalnız yunan təbabəti ilə deyil, Qədim Misirin cərrahiyyə və klinik müşahidəyə əsaslanan bilikləri ilə də tanış idi. Edwin Smith və Ebers papiruslarında döş nahiyəsindəki şişkinliklərin bir qisminin iltihab, abses və axıntılı zədələnmə kimi təsvir olunduğu, bunların drenaj və yerli müalicələrlə sağaldıla bildiyi bildirilir. Kraliçənin döşündəki törəmənin şişdən çox absesə bənzər vəziyyət olduğunu sezən Demokedes bəlkə də buna görə sağaltmaq sözü verməyə cəsarət edib.
Xərçəng, yoxsa mastit? Tibb tarixçiləri bu halı hələ də müzakirə edirlər. Bəziləri bunu tarixdə ilk süd vəzi xərçəngi qeydi sayır, digərləri isə sağalma və uzun ömür səbəbindən ağır süd vəzi absesi ola biləcəyini düşünürlər.
3. Bir şiş dünya tarixini necə dəyişdirdi?
Həkimin arzusu
Demokedesin kraliçədən istəyi sadə idi: azadlıq və vətəni Yunanıstana qayıtmaq. Lakin bunu birbaşa Kral Dariusdan istəyə bilməzdi.
Kraliçənin addımı
Sağalan Atossa sözünü tutdu. Əri Dariusun yanına gedərək skiflərə yürüşdən vaz keçməsini və Yunanıstana (Hellas) yürüş etməsini istədi. Səbəb kimi özünə afinalı və spartalı xidmətçilər istədiyini göstərdi.
Darius arvadının istəyinə əsasən Demokedesin bələdçiliyi ilə ön dəstəni Yunanıstan sahillərinə göndərdi. Bu səfərdə Demokedes qaça bildi. Lakin daha vacibi, bu hadisə Fars-Yunan müharibələri üçün (Marafon, Fermopil kimi) zəmin yaratdı. Sadə döş zədələnməsi qədim dünyanın geosiyasi xəritəsini yenidən formalaşdıran kəpənək effekti yaratdı.
Bu məqalə sizə faydalı oldu?
Rəyiniz məzmunumuzu yaxşılaşdırmağa kömək edir.
Oxucu şərhləri
Şərhinizi paylaşın
Adınız və şərhiniz yalnız administrator təsdiqindən sonra dərc olunur. E-poçt ünvanınız ziyarətçilərə heç vaxt göstərilmir.
İlk şərhi siz yazın.