საჭმლის მომნელებელი სისტემის კიბო მსოფლიოში 2-ჯერ გაიზარდა — მიზეზი არაჯანსაღი კვებაა

ახალმა კვლევამ აჩვენა, რომ მსოფლიოში საჭმლის მომნელებელი სისტემის (გასტროინტესტინური — GI) კიბოს ყოველი 5 ახალი შემთხვევიდან 1-ზე მეტი არაჯანსაღ კვებას უკავშირდება.

ჩინეთის Huazhong-ის მეცნიერებისა და ტექნოლოგიების უნივერსიტეტის Tongji-ს სამედიცინო კოლეჯის საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის სკოლის ეპიდემიოლოგიისა და ბიოსტატისტიკის განყოფილების Dr. Li Liu-სა და მისი ჯგუფის კვლევა 2024 წლის ნოემბერში Gastroenterology -ში გამოქვეყნდა. კვლევაში გადამუშავებული ხორცის ჭარბი მიღება (ყველაზე დიდი ფაქტორი), ხილისა და მთლიანი მარცვლეულის არასაკმარისი მიღება კვებასთან დაკავშირებულ უმნიშვნელოვანეს რისკფაქტორებად გამოვლინდა. ასევე აღინიშნა, რომ კვებასთან დაკავშირებული GI კიბოს შემთხვევების რაოდენობა 1990–2018 წლებში გაორმაგდა .

Dr. Liu-მ აღნიშნა: „ისეთ პოლიტიკურ ზომებს, როგორიცაა არაჯანსაღი საკვების დაბეგვრა და ნოყიერი ვარიანტების სუბსიდირება, კვებითი ჩვევების შეცვლით კიბოს რისკის შემცირება შეუძლია“.

კვებისა და საჭმლის მომნელებელი სისტემის კიბოს კავშირი

მკვლევართა ჯგუფმა 1990-2018 წლების პერიოდში 184 ქვეყანაში GI კიბოს 6 ძირითად ტიპზე (კოლორექტალური, ღვიძლის, საყლაპავის, პანკრეასის, ნაღვლის ბუშტისა და სანაღვლე გზების კიბოები) მონაცემები შეისწავლა. ბოლო 30 წელიწადში ასაკის მიხედვით სტანდარტიზებული ღვიძლის, პანკრეასისა და კოლორექტალური კიბოს ინციდენტობა (ახალი შემთხვევების წლიური მაჩვენებელი) მნიშვნელოვნად გაიზარდა.

კვლევაში ენერგიის მიღებისა და სიმსუქნისგან დამოუკიდებლად დიეტის GI კიბოზე გავლენის დასადგენად რისკის შედარებითი შეფასების მოდელი გამოიყენეს. მთლიანობაში, გადამუშავებული ხორცის ჭარბი მიღება და ხილისა და მთლიანი მარცვლეულის ნაკლებობა 2018 წელს კვებასთან დაკავშირებული GI კიბოს შემთხვევების 66,51%-ზე იყო პასუხისმგებელი. 2018 წელს მსოფლიოში გადამუშავებული ხორცის საშუალო მოხმარება დღეში 17 გრამი იყო; სამხრეთ აზიაში მაჩვენებელი 3 გრამამდე მცირდებოდა.

ამასთან, კვებასთან დაკავშირებული კიბოს ინციდენტობა დადებითად კორელირებდა სოციოდემოგრაფიულ ინდექსთან (SDI), რომელიც ქვეყნის განვითარებას, შემოსავალსა და შობადობას მოიცავს:

GI კიბოს ყველაზე მაღალი მაჩვენებლები გამოვლინდა ცენტრალურ და აღმოსავლეთ ევროპაში, ცენტრალურ აზიაში, ლათინურ ამერიკასა და კარიბის რეგიონში, ასევე მაღალშემოსავლიან ქვეყნებში.

მიგნებები აჩვენებს, რომ რეგიონული საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის პოლიტიკა კიბოს შესამცირებლად კვებით ჩარევებზე უნდა ფოკუსირდეს.

საყურადღებო მონაცემები

• 2018 წელს მსოფლიოში GI კიბოს ყველა შემთხვევის %21,5 (სანდოობის ინტერვალი [CI]: %19,1-%24,5) არაჯანსაღ კვებას უკავშირდებოდა. 1990 წელს მაჩვენებელი %22,4 იყო (CI: %19,7-%25,6), ანუ 30 წლის განმავლობაში შედარებით სტაბილური დარჩა.
• კვებასთან დაკავშირებული კიბოს აბსოლუტური შემთხვევები 1990 წლის 580862-დან (CI: 510658-664076) 2018 წელს 1039877-მდე გაიზარდა (CI: 923482-1187244).
• 2018 წლის უმნიშვნელოვანესი კვებითი რისკფაქტორები:
  • გადამუშავებული ხორცის ჭარბი მიღება (%5,9; CI: %4,2-%7,9)
  • ხილის არასაკმარისი მიღება (%4,8; CI: %3,8-%5,9)
  • მთლიანი მარცვლეულის არასაკმარისი მიღება (%3,6; CI: %2,8-%5,1)
  • 1990 წელთან შედარებით მნიშვნელოვანი ცვლილება: 1990 წელს მესამე უმნიშვნელოვანესი რისკფაქტორი არასახამებლოვანი ბოსტნეულის ნაკლებობა იყო, ახლა კი მისი ადგილი მთლიანი მარცვლეულის ნაკლებობამ დაიკავა.

Dr. Liu-მ თქვა: „კვებისა და GI კიბოს კავშირი კარგად იყო ცნობილი. თუმცა ბოლო რამდენიმე ათწლეულში კვებასთან დაკავშირებული შემთხვევების მკვეთრი გაორმაგება მოულოდნელი შედეგი იყო“.

Liu-ს განმარტებით, ზრდა ძირითადად მსოფლიოს მოსახლეობის მატებასა და დაბერებას უკავშირდება. “მიუხედავად იმისა, რომ დაბერება გარდაუვალია, შეცვლად ქცევებზე ფოკუსირებით, განსაკუთრებით მიზანმიმართული კვებითი ჩარევებით, შეგვიძლია კვებასთან დაკავშირებული GI კიბოს ტვირთი შევამციროთ” — დაამატა მან.

კვება: შეცვლადი რისკფაქტორი

კავშირის საფუძვლად არსებული მექანიზმები ბოლომდე გარკვეული არ არის, თუმცა არსებობს მნიშვნელოვანი მტკიცებულება, რომ კვებამ შეიძლება ნაწლავის მიკრობიომი შეცვალოს და ამან კიბოს განვითარებას შეუწყოს ხელი.

რეგიონული განსხვავებები და ჩარევის პრიორიტეტები

კვლევის მიხედვით, ცენტრალური და აღმოსავლეთ ევროპა, ცენტრალური აზია, ლათინური ამერიკა და კარიბის რეგიონი, ასევე მაღალშემოსავლიანი ქვეყნები 2018 წელს კვებასთან დაკავშირებული GI კიბოს ყველაზე მაღალი ტვირთის მქონე რეგიონები იყო. გამოვლინდა, რომ ეს ტვირთი დიდწილად გადამუშავებული ხორცის მოხმარების ზრდას უკავშირდებოდა .

• 1990 წელს კვებასთან დაკავშირებული GI კიბოს ყველაზე მაღალი წილი ცენტრალურ და აღმოსავლეთ ევროპასა და ცენტრალურ აზიაში იყო (%31,6; CI: %27,0-%37,4).
• 2018 წელსაც ამ რეგიონებში ყველაზე მაღალი წილი დაფიქსირდა (%31,6; CI: %27,3-%36,5).

მკვლევრებმა აღნიშნეს, რომ მაღალი SDI-ის (სოციოდემოგრაფიული ინდექსის) მქონე ქვეყნებში, უფრო განათლებულ და ქალაქში მცხოვრებ პირებში კვებასთან დაკავშირებული GI კიბოს ტვირთი უფრო მაღალია. მთავარი მიზეზი ამ ქვეყნებში გადამუშავებული ხორცის უფრო ფართო მოხმარებაა.

ჯგუფმა დაადასტურა დიეტისა და GI კიბოს კავშირი, თუმცა ხაზი გაუსვა მეტი ფუნდამენტური კვლევის საჭიროებას, რათა სრულად გავიგოთ, როგორ უწყობს კვება ხელს ამ კიბოების განვითარებას.

დასკვნა: საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის გადაუდებელი ჩარევებია საჭირო!

მიგნებები GI კიბოს რისკის შესამცირებლად უფრო აქტიური საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის პოლიტიკის გადაუდებელ საჭიროებას აჩვენებს.

კვება შეცვლადი რისკფაქტორია და მისი გაუმჯობესების პოტენციალი ჯერაც დიდია. განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია გადამუშავებული ხორცის შემცირებისა და მთლიანი მარცვლეულისა და ხილის გაზრდის სტრატეგიები.