სიმსივნის გახეთქვა, რომელმაც ექიმის მთელი ცოდნა თავდაყირა დააყენა

ყველა ექიმი რაღაც მომენტში პაციენტი ხდება. ექიმების უმეტესობისთვის მძიმე ავადმყოფობა და მკურნალობის პროცესი ცხოვრებაში ღრმა გარდატეხას იწვევს: მათ თავმდაბლობას ასწავლის, ახალ ხედვას აძლევს და საბოლოოდ საკუთარ პროფესიას განსხვავებული ცნობიერებით ემსახურებინებს.

აი, დოქტორ Rana L. Awdish-ის ამბავი მისივე სიტყვებით:

შვიდი თვის ორსული ვიყავი და ეს ჩემი სპეციალიზაციის ბოლო დღე იყო. აღსანიშნავად ჩემს საუკეთესო მეგობართან ერთად ვახშამზე წავედი. სუფრასთან უეცრად მუცლის აუტანელი ტკივილი ვიგრძენი და სასწრაფოდ საავადმყოფოში წასვლა მომიწია. ჯერ არ ვიცოდი, მაგრამ ღვიძლში არაკიბოვანი სიმსივნე მქონდა და ის გახეთქილიყო.

როდესაც გადაუდებელი დახმარების განყოფილებაში მივედი, დაცვის თანამშრომელმა ორსულობის გამო ტრავმატოლოგიური ცენტრის ნაცვლად სამშობიარო განყოფილებაში გამგზავნა. მაშინ ვიცოდი, რომ სინამდვილეში პირველი დონის ტრავმის ცენტრი მჭირდებოდა. თუმცა საკუთარი ინტერესები არ დავიცავი. მიუხედავად იმისა, რომ იმ საავადმყოფოში ექიმი ვიყავი, მივხვდი, რამდენად სწრაფად შეიძლება დაკარგო კონტროლი, როდესაც პაციენტი ხდები. კრიზისულ მომენტებში ავტორიტეტული პირების ნათქვამს დაუფიქრებლად ემორჩილები.

სამშობიარო განყოფილებაში რეზიდენტი ექიმი დამხვდა. თუმცა ულტრაბგერითი აპარატის გამოყენება არ იცოდა. მაშინ დავინახე იმ ადამიანის გაურკვევლობა, რომელიც მედიცინაშია, მაგრამ მასში საკუთარ ადგილს ვერ პოულობს.

შემომხედა და ეს სიტყვები თქვა:

"სიმართლე რომ გითხრათ, ამის წაკითხვა კარგად არ გამომდის."

"მე ულტრაბგერითი გამოსახულების წაკითხვა შემიძლია," — ვთქვი.

თავად მომიწია მეთქვა, რომ ჩემს ბავშვს გულისცემა აღარ ჰქონდა.

რეზიდენტმა მკითხა: "შეგიძლიათ მაჩვენოთ, სად ხედავთ ამას?"

მაშინ კიდევ ერთხელ მივხვდი, რომ ჩვენ პაციენტებს მხოლოდ სწავლის შესაძლებლობებად აღვიქვამთ. მათ სხვა პერსპექტივიდან ვუყურებთ, რათა მათი ტრავმული გამოცდილებიდან სარგებელი მივიღოთ.

იმ მომენტიდან ყველაფერი გაუარესდა. სასწრაფო ოპერაციაზე შემიყვანეს. ჩემი ჰემოგლობინის დონე 3 იყო. თრომბოციტები — 15. ღვიძლის ფერმენტები ათეულობით ათასს აღწევდა. რეფრაქტერული ჰემორაგიული შოკი და მრავლობითი ორგანული უკმარისობა განვივითარე.

თუმცა ეს პირველი ჰოსპიტალიზაცია უკანასკნელი არ ყოფილა. იმ ღამის მოვლენებს უამრავი ოპერაცია, განმეორებითი ჰოსპიტალიზაცია და ინტენსიური თერაპიის განყოფილებაში გატარებული პერიოდები მოჰყვა. ჩემი სწავლა კი გრძელდებოდა.

მხოლოდ ფიზიკური გამოჯანმრთელების პროცესს არ გავდიოდი; ამავე დროს თავიდან უნდა გადამეაზრებინა მთელი ჩემი წარმოდგენა იმაზე, თუ რა არის მედიცინა.

საკუთარი თვალით დავინახე, რომ ჩვენ, ექიმები, ტკივილთან პირისპირ შესახვედრად მზად არ ვართ. მარტივია პაციენტების კომპიუტერის ეკრანზე, მონაცემებად მოწესრიგებული სახით ნახვა; მაგრამ საწოლში მწოლიარე პაციენტი ქაოსურია. ემოციებთან გამკლავება რთულია.

ასევე მივხვდი, რამდენად მნიშვნელოვანია ენა, რომელსაც ვიყენებთ. საოპერაციოში ანესთეზიოლოგის ეს სიტყვები გავიგონე: "პაციენტს ვკარგავთ, ხელიდან გვეცლება."

როგორც ექიმმა, ნათქვამის ლოგიკა გავიგე. მაგრამ როგორც პაციენტმა, მივხვდი, რამდენად გამანადგურებელია ამის მოსმენა. ჩვენ, ექიმები, ხშირად ვერ ვაცნობიერებთ, რა დიდ მნიშვნელობას ანიჭებენ პაციენტები ჩვენს თითოეულ სიტყვას.

ამის შესახებ სტატია დავწერე: Never-Words: რა არ უნდა ვუთხრათ მძიმე ავადმყოფობის მქონე პაციენტებს?

ამისთვის კოლეგებს ვესაუბრეთ და განვიხილეთ, რა გავლენა აქვს პაციენტებზე განსხვავებული ენის გამოყენებას. მაგალითად, ფრაზის "გასაკეთებელი აღარაფერია" ნაცვლად შეგვიძლია ვთქვათ: "ეს მკურნალობა კიბოს გაკონტროლებაში ეფექტიანი არ აღმოჩნდა, თუმცა თქვენი ჩივილების შემსუბუქებისა და ცხოვრების ხარისხის გაუმჯობესებისთვის ჯერ კიდევ გვაქვს შესაძლებლობები".

ჩემი ამჟამინდელი მუშაობის დიდი ნაწილი მიმართულია კომუნიკაციის სწავლებაზე, რომელიც არა მხოლოდ თანაგრძნობით სავსე, არამედ ეფექტიანიც იქნება. ექიმების ერთ-ერთი ყველაზე დიდი შიშია, რომ ემოციური საუბრების დაწყება მეტისმეტად დიდ დროს წაიღებს და სამუშაოს ვეღარ მოასწრებენ. მაგრამ ეს სრულიად მცდარია.

თუ ემოციებს არ ვაღიარებთ და პაციენტის შფოთვასა თუ შიშს სათანადო მნიშვნელობას არ მივანიჭებთ, პაციენტი პროცესში ნაკლებად ჩაერთვება. როდესაც ადამიანები ძლიერ ემოციურ დაძაბულობას განიცდიან, რაციონალური აზრების მოსმენა არ შეუძლიათ. თუმცა უბრალოდ რომ უთხრათ: „წარმომიდგენია, რამდენად საშიში შეიძლება იყოს ეს“, პაციენტი იგრძნობს, რომ მისი ესმით, და პროცესს უფრო ჯანსაღად გააგრძელებს. ვცდილობ ექიმებს დავეხმარო იმის გაგებაში, რომ ამგვარი კომუნიკაცია სინამდვილეში დროის დაკარგვა არ არის.

არსებობს სამეცნიერო მტკიცებულებები იმის შესახებ, თუ რამდენად ეფექტიანია ემპათიური კომუნიკაცია პაციენტის მოვლაში. ასეთი კომუნიკაცია მკურნალობისადმი პაციენტების ერთგულებას ზრდის, გადაუდებელ განყოფილებაში დაბრუნების საჭიროებას ამცირებს და ქრონიკული დაავადებების მართვას აუმჯობესებს.

ეს შეგნება ერთ-ერთი იმ ქირურგისგან ვისწავლე, რომელმაც ოპერაცია გამიკეთა. მაშინ საკუთარ შფოთვას ვერ ვაცნობიერებდი. ბევრი ტექნიკური კითხვა დავუსვი: "აღდგენისთვის რა მასალას გამოიყენებთ? ბადეს თუ ალოგრაფტს? რადგან საავადმყოფოში ვმუშაობ, ინფექციის რისკს როგორ შევამცირებთ მინიმუმამდე?"

ჩემკენ შემობრუნდა და მითხრა: „მინდა მითხრათ, ყველაზე მეტად რისი გეშინიათ.“

შევყოვნდი, შემდეგ კი ვაღიარე: „მეშინია, ოპერაციიდან სტომის ტომრით გამოვიდე.“

თვალებში შემომხედა და „ვერ გადმოგცემთ, რამდენად არ მინდა, ეს დაგემართოთ. ამის თავიდან ასაცილებლად ყველაფერს გავაკეთებ, რაც შემიძლია.“ მითხრა.

ამ მარტივი კითხვა-პასუხის შემდეგ მივხვდი, რომ ექიმების მთავარი ამოცანა მათი პაციენტების შიშის ტარებაა . არ ვიცოდი, რომ ჩემი შიშის დამარცხება მონაცემებით შეუძლებელი იყო. მანამდე ვფიქრობდი: „სწორი მონაცემები თუ მექნება, თავს უკეთ ვიგრძნობ“, მაგრამ ვერაფერი დამამშვიდებდა ისე, როგორც ქირურგის მიერ ჩემი შიშის აღიარება და ჩემთან ერთად მისი ტარება.

ემოციების უგულებელყოფა რაციონალური არ არის

ჯანდაცვა თავისი ბუნებით უაღრესად ემოციური სფეროა. ამის უგულებელყოფა და პროცესის მხოლოდ სამედიცინო გადაწყვეტილებებით მართვა რაციონალური არ არის.

იმ პერიოდში, როდესაც პაციენტი ვიყავი, გამოჯანმრთელებაში ერთ-ერთი დამხმარე გარშემომყოფთა ემპათია იყო. პირველი ჰოსპიტალიზაციისას რადიოლოგიის ტექნიკოსმა ჩემს მკლავზე საავადმყოფოს სამაჯური დაინახა და მკითხა: „ბავშვი შეგეძინათ? გოგო თუ ბიჭი?“

მაშინ მომიწია მეთქვა, რომ ჩემი ბავშვი დავკარგე. მე და ტექნიკოსი ტირილით გადავეხვიეთ ერთმანეთს. გვერდით პაციენტების გადაყვანის თანამშრომელი იდგა და მზერით ცდილობდა მომხდარის გაგებას. იმ მომენტში იმის დანახვა, რომ სხვა ადამიანი ჩემი ცხოვრების რეალობას შეხვდა, ენით აუწერელი გამოცდილება იყო.

ოთახში დაბრუნებისას პაციენტების გადაყვანის თანამშრომელმა „კიდევ სხვა გამოკვლევები გექნებათ?“ მკითხა. მეგონა, ამას ჩემი გადაყვანის თავიდან ასაცილებლად კითხულობდა. თუმცა მოგვიანებით, როდესაც კომპიუტერული ტომოგრაფიისთვის (კტ) ქვემოთ ჩავედი, იქ ისევ დამხვდა.

რადიოლოგიის განყოფილებაში მისვლისას ხელში არსებული ფურცლები ტექნიკოსს გადასცა და ჩუმად „მას ბავშვის შესახებ ნუ ჰკითხავთ“ უთხრა.

ამ ადამიანს ესმოდა, რომ ჩემი დაცვა მისი პასუხისმგებლობა იყო. და არა მხოლოდ მას: საავადმყოფოში გატარებული ხანგრძლივი თვეების განმავლობაში გადაყვანის მთელი გუნდი ამ წესს იცავდა. რომელიმე განყოფილებაში რომ მივყავდი, იქაურ თანამშრომლებს წინასწარ აფრთხილებდნენ, რათა ბავშვის შესახებ არაფერი ეკითხათ. ეს ჩემს ცხოვრებაში სიყვარულის ერთ-ერთი ყველაზე ნამდვილი გამოვლინება იყო.

ყველას როლი უფრო ფართოა

ვინც უნდა ვიყოთ ჯანდაცვის გუნდში, ვალდებულნი ვართ, ჩვენ წინაშე არსებულ ტკივილს გულგრილად არ შევხედოთ. ყველას გვაქვს მიზანი, რომელიც ჩვენი საქმიანობის სფეროს სცდება.

25 წლის წინ, როდესაც სამედიცინო ფაკულტეტზე სწავლა დავიწყე, გვასწავლიდნენ, რომ ემოციები არ უნდა გვეგრძნო. რადგან ეს შემდეგ პაციენტებზე ზრუნვას გაგვირთულებდა. კლინიკაში ნეიტრალური და დისტანცირებული უნდა დავრჩენილიყავით. წინააღმდეგ შემთხვევაში ემოციებს ჩვენი კლინიკური განსჯა შეეძლო დაებლაგვებინა. ამისთვის იყენებდნენ „aequanimitas“ ცნებას: კლინიკური დისტანცია.

ამის არ მჯერა. სინამდვილეში, მათ, ვინც ამას გვასწავლიდა, საკუთარი ემოციური შესაძლებლობები არ განუვითარებიათ და ერთადერთი გზა, რომელიც იცოდნენ, ემოციებთან საერთოდ არშეხება იყო.

მაგრამ მედიცინა ახლა იცვლება. ის ისეთი აღარ არის, როგორიც ადრე იყო. ჩვენ შეგვიძლია ჯანდაცვა საკუთარი ღირებულებებითა და ახალი ცნობიერებით თავიდან ჩამოვაყალიბოთ.

დოქტორი Rana L. Awdish პულმონოლოგიისა და ინტენსიური თერაპიის სპეციალისტია, დეტროიტის Henry Ford Hospital-ში ფილტვის ჰიპერტენზიის პროგრამის დირექტორი და Henry Ford Health-ში მოვლის გამოცდილების სამედიცინო დირექტორი. ის მემუარების „შოკში: ჩემი გზა სიკვდილიდან გამოჯანმრთელებამდე და იმედის მხსნელი ძალა“ (In Shock: My Journey from Death to Recovery and the Redemptive Power of Hope) ავტორია.