სისხლის ტრანსფუზია 1829 — ბრძოლა სისხლის დაკარგვის წინააღმდეგ
ქირურგი Raymond Hurt: „მართალია, სრული პოტენციალის მიღწევა სისხლის ჯგუფების აღმოჩენამდე და დამაკმაყოფილებელი ანტიკოაგულანტის, ანუ სისხლის გამათხელებლის, პოვნამდე ვერ მოხერხდა, მაგრამ სისხლის ტრანსფუზიის ისტორია აღმავლობებითა და დაღმასვლებით სავსე მომხიბლავი ამბავია.“
სისხლის ტრანსფუზია, ანუ გადასხმა, ერთი ადამიანისგან მეორისთვის სისხლის ან მისი კომპონენტების გადატანას ეწოდება, ჩვეულებრივ, ტრავმის ან ოპერაციის დროს სისხლის დაკარგვასთან საბრძოლველად. სისხლის გადასხმა საჭიროა სხვადასხვა დაავადების მკურნალობისასაც, მაგალითად, ჰემოფილიისა და ნამგლისებრუჯრედოვანი ანემიის დროს. არსებობენ პაციენტებიც, რომლებსაც სისხლის გადასხმა მთელი სიცოცხლის განმავლობაში სჭირდებათ.
დაკავშირებული თემა: ბეტა-თალასემიის მკურნალობაში სისხლის გადასხმის საჭიროების შემამცირებელმა პირველმა უჯრედულმა გენურმა თერაპიამ FDA-ის დამტკიცება მიიღო
1600-იან წლებში ევროპაში „ცხოველიდან ცხოველზე“ და „ცხოველიდან ადამიანზე“ სისხლის გადასხმის მრავალი მცდელობა ჩატარდა. თუმცა ითვლება, რომ ადამიანიდან ადამიანზე პირველი წარმატებული გადასხმა ინგლისელმა მეანმა James Blundell-მა ჩაატარა. Blundell-მა გადასხმის ხელოვნებისთვის სამეცნიერო საფუძვლის შექმნა დაიწყო და კვლავ გააღვივა ინტერესი პრაქტიკისადმი, რომელიც ზოგადად საკმაოდ სახიფათოდ მიიჩნეოდა.
მართალია, 1818 წელს Blundell-მა კუჭის კიბოთი მომაკვდავი კაცის სამკურნალოდ რამდენიმე დონორი გამოიყენა, მაგრამ კაცი ორი დღის შემდეგ გარდაიცვალა. 1829 წელს მან მშობიარობის შემდეგ ძლიერი სისხლდენის მქონე ქალს ქმრის სისხლი გადაუსხა. ქალი გადარჩა და ეს პირველი დოკუმენტირებული წარმატებული ტრანსფუზიის მაგალითი გახდა.
Blundell-მა მალევე შენიშნა, რომ ერთი ადამიანისთვის მრავალჯერადი გადასხმა თირკმლის დაზიანებასა და სიკვდილს იწვევდა.
- 1900 წელს ავსტრიელმა ექიმმა Karl Landsteiner-მა სისხლის სამი ჯგუფი (A, B და O) აღმოაჩინა და დაადგინა, რომ ერთი და იმავე სისხლის ჯგუფის ადამიანებს შორის გადასხმა, ჩვეულებრივ, უსაფრთხო იყო, რის შემდეგაც ტრანსფუზიები უფრო უსაფრთხო გახდა.
- მალევე სისხლის მეოთხე ჯგუფი — AB — აღმოაჩინეს.
- ელექტრული გაგრილების ტექნოლოგიის განვითარებასთან ერთად 1930-იან წლებში პირველი „სისხლის ბანკები“ გაიხსნა.
- Rh სისხლის ფაქტორის 1939 წელს აღმოჩენის შემდეგ გადასხმასთან დაკავშირებული სახიფათო რეაქციები იშვიათი გახდა.
იყო პერიოდებიც, როდესაც გადასხმებს ცრურწმენების გამო ზღუდავდნენ. მაგალითად, 1950-იან წლებში ლუიზიანაში ექიმები, რომლებიც თეთრკანიან ადამიანს ნებართვის გარეშე შავკანიანი ადამიანის სისხლს — „შავ სისხლს“ — უსხამდნენ, დამნაშავეებად მიიჩნეოდნენ და სასამართლოში წარდგებოდნენ.
სისხლის გადასხმის ტექნიკა და ტექნოლოგიები დროთა განმავლობაში კვლავ ვითარდება. დღეს გავრცელებულია სისხლის კომპონენტების გამოყოფა და მხოლოდ საჭირო კომპონენტის გადასხმა. მაგალითად, თუ პაციენტს მხოლოდ ერითროციტები, თრომბოციტები ან პლაზმა სჭირდება, თითოეული შეიძლება ცალკე მიეწოდოს. ამით სისხლის გამოყენება უფრო ეფექტიანი ხდება და ზოგ შემთხვევაში გადასხმასთან დაკავშირებული რისკები მცირდება. გარდა ამისა, გადასხმისას ინფექციის რისკის შესამცირებლად გამოიყენება უფრო დახვეწილი სკრინინგისა და ტესტირების მეთოდები. ასევე მიმდინარეობს ხელოვნური სისხლის პროდუქტების შემუშავების კვლევები, რათა ისინი სისხლის გადასხმის ალტერნატივად გამოიყენონ. ასეთი პროდუქტები შეიძლება მნიშვნელოვანი არჩევანი იყოს სისხლის მარაგის სიმცირისას ან თავსებადი დონორის ვერ პოვნის შემთხვევაში.
სტატიის ილუსტრაციის აღწერა: გაფერადებული, The Transfusion of Blood—An Operation at the Hôpital de la Pitié (1874), Harper’s Weekly.
სტატიაში ნახსენები ისტორიული პირები: James Blundell (1791–1878), Karl Landsteiner (1868–1943)
წყაროები
ეს სტატია სასარგებლო იყო თქვენთვის?
თქვენი გამოხმაურება გვეხმარება შინაარსის გაუმჯობესებაში.
მკითხველთა კომენტარები
გაგვიზიარეთ თქვენი კომენტარი
თქვენი სახელი და კომენტარი მხოლოდ ადმინისტრატორის დამტკიცების შემდეგ გამოქვეყნდება. ელფოსტის მისამართი ვიზიტორებს არასოდეს ეჩვენებათ.
პირველმა დაწერეთ კომენტარი.