თავისა და კისრის კიბოში რადიოთერაპიის შემდეგ კბილის ამოღება უსაფრთხოა?

თავისა და კისრის კიბოს მკურნალობაში რადიოთერაპია სიმსივნის კონტროლის ეფექტიანი მეთოდია, თუმცა პირის ღრუს ჯანმრთელობაზე ხანგრძლივი გვერდითი ეფექტების გამოწვევა შეუძლია. ამ პაციენტებში რადიოთერაპიის შემდეგ კბილის ამოღების მსგავსი, ერთი შეხედვით მარტივი პროცედურაც კი შეიძლება სერიოზულ გართულებებს იწვევდეს. განსაკუთრებით ოსტეორადიონეკროზის რისკია მნიშვნელოვანი პრობლემა, რომელიც პაციენტის ცხოვრების ხარისხსაც აუარესებს და მკურნალობის პროცესსაც ართულებს. ამიტომ დიდი ხანია განიხილება, კბილის ამოღება რადიოთერაპიამდე უნდა ჩატარდეს თუ მის შემდეგ. ახალი კვლევა რადიოთერაპიის შემდეგ კბილის ამოღების უსაფრთხოებისა და შესაძლო რისკების შეფასებით ამ სფეროს გაურკვევლობის კიდევ უფრო გარკვევას ისახავს მიზნად.

თავისა და კისრის კიბოს მკურნალობაში რადიოთერაპიის შემდეგ კბილის ამოღების უსაფრთხოების შესახებ კვლევამ, რომელიც 2024 წლის 8 აგვისტოს JAMA Otolaryngology – Head & Neck Surgery-ში გამოქვეყნდა, აჩვენა, რომ მაღალი რადიაციული დოზის მიმღებ პაციენტებში ეს პროცედურა ძვლოვანი ქსოვილის გაშიშვლებისა და ოსტეორადიონეკროზის (ძვლოვანი ქსოვილის დაკარგვის) რისკს ზრდის.

„გაშიშვლებული ძვალი ნიშნავს მდგომარეობას, როდესაც ძვლოვან ქსოვილს რბილი ქსოვილი და კანი, რომლებიც ჩვეულებრივ უნდა ფარავდეს, აღარ ფარავს და ის ღია რჩება. რადიოთერაპიის შემდეგ პირის ღრუს მსგავს არეებში ძვლოვანი ქსოვილის გაშიშვლება შეიძლება ოსტეორადიონეკროზის (ძვლის კვდომის) წინამორბედი იყოს და სერიოზულ გართულებებს იწვევდეს.

კვლევის მნიშვნელობა

თავისა და კისრის კიბოს მკურნალობის მიმღებ პაციენტებში ოსტეორადიონეკროზის მსგავსი სერიოზული გვერდითი ეფექტების თავიდან ასაცილებლად, ჩვეულებრივ, რადიოთერაპიამდე აღუდგენლად დაზიანებული კბილების ამოღებაა რეკომენდებული. თუმცა ამ პროცედურამ შეიძლება მკურნალობის პროცესი 2-4 კვირით გადადოს და ამან პაციენტების გადარჩენის მაჩვენებლებზე უარყოფითად იმოქმედოს. მიუხედავად იმისა, რომ ალტერნატივად რადიოთერაპიის შემდეგ კბილის ამოღება განიხილება, ამ მეთოდის უსაფრთხოების შესახებ საკმარისი მონაცემები არ არსებობს.

კვლევის მეთოდი და მიგნებები

კვლევის ფარგლებში 2020 წლის იანვრიდან 2022 წლის სექტემბრამდე შეისწავლეს თავისა და კისრის კიბოს მკურნალობის მიმღები 50 პაციენტი. მკვლევრებმა შეაფასეს რადიოთერაპიის შემდეგ პირველი 4 თვის განმავლობაში კბილების ამოღების უსაფრთხოება და ის, ზრდიდა თუ არა პროცედურა ძვლის გაშიშვლებისა და ოსტეორადიონეკროზის რისკს. დაკვირვების მედიანური ხანგრძლივობა 26 თვე იყო.

კვლევაში მონაწილე 30 პაციენტს რადიოთერაპიის შემდეგ 1-დან 28-მდე კბილი ამოუღეს. ამ პაციენტებში კბილის ამოღება რადიოთერაპიის შემდეგ მედიანურად 64,5 დღეში (13-152 დღის დიაპაზონში) ჩატარდა. დანარჩენმა 20 პაციენტმა კბილის ამოღებისგან თავი შეიკავა. კვლევაში კბილის ამოღების მიმღებთაგან 13-ს ძვლის გაშიშვლება, ხოლო 8-ს ოსტეორადიონეკროზი განუვითარდა.

2-წლიანი დაკვირვებისას:

• ყველა პაციენტში ძვლის გაშიშვლების რისკი 27% იყო,
• კბილის ამოღების მიმღებ პაციენტებში ეს მაჩვენებელი 40% იყო,
• ხოლო კბილის ამოღების არმიმღებ პაციენტებში — 7%.

ოსტეორადიონეკროზის რისკის თვალსაზრისით:

• ყველა პაციენტში 18%,
• კბილის ამოღების მიმღებ პაციენტებში 23%,
• ხოლო კბილის ამოღების არმიმღებ პაციენტებში 7% განისაზღვრა.

განსაკუთრებით რადიოთერაპიის შემდეგ კბილის ამოღების მიმღებ პაციენტებში, როდესაც პირის ღრუს საშუალო დოზა 35 Gy ან მეტი იყო, ძვლის გაშიშვლების რისკმა 58%, ხოლო ოსტეორადიონეკროზის რისკმა 39% შეადგინა. ანალოგიურად, ქვედა ყბაზე მიმართული 31,5 Gy ან უფრო მაღალი დოზები ამ გვერდითი ეფექტების სიხშირეს ზრდიდა.

დასკვნა და კლინიკური გამოყენება

ამ მიგნებების საფუძველზე რადიოთერაპიის შემდეგ კბილების რუტინული ამოღება რეკომენდებული არ არის. განსაკუთრებით პაციენტებში, რომლებმაც პირის ღრუზე ან ქვედა ყბაზე მაღალი დოზის რადიოთერაპია მიიღეს, გასათვალისწინებელია, რომ ამ პროცედურამ შეიძლება ძვლის გაშიშვლებისა და ოსტეორადიონეკროზის მსგავსი სერიოზული გვერდითი ეფექტები გამოიწვიოს.

*

დაკავშირებული თემა: კიბო და სტომატოლოგიური მკურნალობა! რას უნდა მიაქციონ ყურადღება ძვლის დამცავი მედიკამენტების მომხმარებლებმა?