თხევადმა ბიოფსიამ შეიძლება ოროფარინგული (პირ-ხახის) კიბოს დიაგნოსტიკასა და მეთვალყურეობაში რევოლუცია მოახდინოს

ახალი კვლევა მხარს უჭერს თხევადი ბიოფსიის დამატებით მარკერად გამოყენებას ადამიანის პაპილომავირუსთან (HPV) დაკავშირებული ოროფარინგული კიბოს დიაგნოსტიკისა და მონიტორინგისთვის. რეტროსპექტიულ დაკვირვებით კვლევაში სიმსივნური ქსოვილის შესაფასებლად გამოყენებულმა სისხლის ტესტმა ოროფარინგული კიბოს დიაგნოსტიკისა და რეციდივის (განმეორების) მეთვალყურეობისთვის 100% სპეციფიკურობა აჩვენა. დაავადების სწორად გამოვლენისა და მონიტორინგის მგრძნობელობა შესაბამისად 91,5% და 88,4% იყო.

ოროფარინგული კიბო კიბოს სახეა, რომელიც პირისა და ხახის გარკვეულ უბანს აზიანებს. ოროფარინქსი პირის ღრუს უკან, ხახის ზედა ნაწილში მდებარეობს, სადაც ყლაპვის პროცესი მიმდინარეობს. ეს უბანი ნუშურებსა და ენის ფუძეს/ძირს მოიცავს. ამიტომ ოროფარინგული კიბო ხშირად ამ უბნებში იწყება და HPV-ის მსგავსი ვირუსებით შეიძლება იყოს გამოწვეული. ამ სახის კიბოს ხშირად პირისა და ხახის კიბოსაც უწოდებენ.

HPV და ოროფარინგული კიბო

ოროფარინგული ბრტყელუჯრედოვანი კარცინომის (OYHK) სიხშირის მატებას მაღალი რისკის ადამიანის პაპილომავირუსთან (HPV) დაკავშირებული დაავადებების წილის ზრდა განაპირობებს. სინამდვილეში, ახლად დიაგნოსტირებული ყველა ოროფარინგული კიბოს 80-90% HPV-ს უკავშირდება. ამ ვირუსით გამოწვეული კიბო ცალკე კლინიკურ მდგომარეობას წარმოადგენს, რომელსაც დაავადების უკეთესი მიმდინარეობა და მკურნალობაზე პასუხის პროფილი აქვს. სიმსივნის ამ უნიკალურმა თვისებებმა მკურნალობის შესამსუბუქებლად არაერთი ცვლილება და მრავალგვარი მკურნალობის პროტოკოლი წარმოშვა. თუმცა ხელსაყრელი მიმდინარეობის მიუხედავად, პაციენტთა 15-25%-ს სტანდარტული მკურნალობის შემდეგ რეგიონული ან შორეული მეტასტაზური დაავადების რეციდივი (განმეორება) უვითარდება.

ამ დაავადებაში HPV-ის როლის ზრდისა და მკურნალობის გაუმჯობესების მიუხედავად, ოროფარინგული ბრტყელუჯრედოვანი კარცინომის (OYHK) დიაგნოსტიკის მეთოდები შედარებით უცვლელია. ამჟამად HPV-სთან დაკავშირებული ოროფარინგული კიბოს დიაგნოსტიკა და მკურნალობა ქსოვილოვან დიაგნოზს ეფუძნება, რომელიც პირველადი სიმსივნის ქსოვილის ბიოფსიით ან რეგიონული ლიმფური კვანძის წვრილნემსიანი ასპირაციით (FNA)/ბიოფსიით ისმება. ბიოფსიის ჩატარებას წარმართავს ისეთი კლინიკური გამოკვლევები, როგორიცაა ფიბროოპტიკური ლარინგოსკოპია და კომპიუტერული ტომოგრაფია ან პოზიტრონ-ემისიური ტომოგრაფიული (PET) სკანირება. თუმცა ამ მეთოდებს დიაგნოსტიკური სიზუსტის, პაციენტის კომფორტისა და, რაც მთავარია, დროის თვალსაზრისით შეზღუდვები აქვს.

თხევადი ბიოფსიის მნიშვნელობა და საჭიროების მიზეზი

ბოლო რამდენიმე წლის განმავლობაში გაიზარდა ინტერესი HPV-სთან დაკავშირებული ოროფარინგული კიბოს დიაგნოსტიკისა და მონიტორინგისთვის მოცირკულირე უჯრედგარეშე სიმსივნური DNA-ის (ctDNA) გამოყენებისადმი, რომელიც თხევადი ბიოფსიის სახელით არის ცნობილი. მიუხედავად იმისა, რომ HPV-ის რამდენიმე ბიომარკერული ტესტი აქტიურად შეისწავლება, კომერციულად ხელმისაწვდომმა სისხლის ტესტმა, რომელიც სიმსივნური ქსოვილით მოდიფიცირებულ ვირუსულ (TTMV)-HPV DNA-ს აფასებს, მნიშვნელოვანი იმედი გააჩინა. აშშ-ში არსებული ამ ტესტის სავაჭრო სახელია NavDx®.

ეს ტესტი ცალკე მეთოდს იყენებს DNA-ის ფრაგმენტების ისეთი სურათის გამოსავლენად და რაოდენობრივად შესაფასებლად, რომელიც HPV-სთან დაკავშირებული სიმსივნის ამოცნობის სპეციფიკურობას მნიშვნელოვნად ზრდის. თუმცა ამ ტესტის შეფასება მცირე ჯგუფების კვლევებითა და კლინიკური კვლევებით შემოიფარგლა. ამ კოჰორტული კვლევის მიზანია HPV-სთან დაკავშირებული ოროფარინგული კიბოს დიაგნოსტიკისა და მონიტორინგისთვის პლაზმის TTMV-HPV DNA ტესტის დიაგნოსტიკური თვისებების დახასიათება.

TTMV-HPV DNA ტესტი

TTMV-HPV DNA ტესტი თხევადი ბიოფსიის მეთოდია HPV-სთან დაკავშირებული ოროფარინგული კიბოს დიაგნოსტიკისა და მონიტორინგისთვის. ეს ტესტი მოცირკულირე HPV სიმსივნურ DNA-სა და სიმსივნური DNA-ის ფრაგმენტების ანალიზს აერთიანებს.

ამ კვლევაში შეისწავლეს 399 პაციენტის ჯგუფი, სადაც TTMV-HPV DNA ტესტი გამოიყენეს. შეფასდა ტესტის მგრძნობელობა და სპეციფიკურობა. მგრძნობელობა დაავადების არსებობის სწორად გამოვლენის უნარს აღნიშნავს, სპეციფიკურობა კი დაავადების არარსებობის სწორად დადგენის უნარს.

კვლევა მოიცავს ოროფარინგული კიბოს პაციენტებს, რომლებსაც 2020 წლის აპრილიდან 2022 წლის სექტემბრამდე რუტინული კლინიკური მოვლისას TTMV-HPV DNA ტესტი ჩაუტარდათ.

დიაგნოსტიკურ ჯგუფში ჩართეს პაციენტები, რომლებსაც პირველადი მკურნალობის დაწყებამდე სულ მცირე ერთხელ გაეზომათ TTMV-HPV DNA. მეთვალყურეობის ჯგუფში კი ჩართეს ისინი, ვისაც ძირითადი მკურნალობის დასრულების შემდეგ სულ მცირე ერთი TTMV-HPV DNA ტესტი ჩაუტარდა.

კვლევის შედეგები

2023 წლის 9 ივლისს JAMA Otolaryngology Head and Neck Surgery ჟურნალში გამოქვეყნებული ახალი კვლევა მხარს უჭერს თხევადი ბიოფსიის დამხმარე მარკერად გამოყენებას ადამიანის პაპილომავირუსთან (HPV) დაკავშირებული ოროფარინგული კიბოს დიაგნოსტიკისა და მონიტორინგისთვის. რეტროსპექტიულ დაკვირვებით კოჰორტულ (ჯგუფურ) კვლევაში სიმსივნური ქსოვილის შესაფასებლად გამოყენებულმა კომერციულმა სისხლის ტესტმა ოროფარინგული კიბოს დიაგნოსტიკისა და რეციდივის მონიტორინგისას 100% სპეციფიკურობა აჩვენა. დაავადების სწორად გამოვლენისა და მონიტორინგის მგრძნობელობა შესაბამისად 91,5% და 88,4% იყო.

თხევადი ბიოფსიის სპეციფიკურობისა და მგრძნობელობის შესახებ

თუმცა თხევადი ბიოფსიის ტესტმა ზოგიერთ შემთხვევაში შეიძლება შეცდომაში შემყვანი შედეგები მოგვცეს. 

დადებითი შედეგი ჩვეულებრივ დაავადების არსებობაზე მიუთითებს. მაგრამ ამ კვლევაში HPV-სთან დაკავშირებული ოროფარინგული ბრტყელუჯრედოვანი კარცინომის (პირისა და ხახის ყველაზე გავრცელებული კიბო) მქონე პაციენტთა დაახლოებით 10%-ში ტესტის შედეგი უარყოფითი იყო. ეს ნიშნავს, რომ ტესტმა დაავადება ვერ გამოავლინა. ანუ ამ პაციენტებს დაავადება ჰქონდათ, მაგრამ ტესტმა ის სწორად ვერ დაადგინა. ეს გვიჩვენებს, რომ ტესტმა შეიძლება შეცდომაში შემყვანი ან არასწორი შედეგები მოგვცეს.

ამიტომ უარყოფითი ტესტის მქონე პაციენტებს, რომლებსაც HPV-სთან დაკავშირებული ოროფარინგული კიბოს მაღალი ალბათობა აქვთ, დამატებითი სამედიცინო შეფასება და ტესტები სჭირდებათ. ეს შეიძლება ტესტის შეცდომაში შემყვანი უარყოფითი შედეგების საწინააღმდეგო სიფრთხილის ზომად ჩაითვალოს.

დასკვნა: თხევადი ბიოფსიის მომავალი

ეს შედეგები თავისა და კისრის კიბოსთვის იმედისმომცემია და აჩვენებს, რომ მოცირკულირე სიმსივნური DNA-ის ტესტები დიაგნოსტიკასა და მონიტორინგში შეიძლება დაგვეხმაროს. თუმცა ამ მიგნებების დასადასტურებლად მეტი პროსპექტიული (წინმსწრები) და მრავალცენტრიანი კვლევაა საჭირო. ეს ტექნოლოგია მნიშვნელოვან იმედს გვაძლევს, რომ HPV-სთან დაკავშირებული დაავადებების ამოცნობისა და მეთვალყურეობის უნარს გარდაქმნის. რადგან ტესტი კომერციულად ხელმისაწვდომია, მოსალოდნელია მისი სულ უფრო ფართო გამოყენება რუტინულ კლინიკურ მოვლაში. კიბოს დიაგნოზის მქონე ადამიანებისთვის დაავადების უკეთ მონიტორინგის მიზნით მკაფიო და დეტალური ინსტრუქციების მიწოდება და მათი მუდმივად განახლება ონკოლოგიის ერთ-ერთი პრიორიტეტული კვლევითი სფეროა.