Maye biopsiya orofaringeal (ağız-boğaz) xərçəngin diaqnostika və izlənməsində inqilab yarada bilər

Yeni araşdırma insan papillomavirusu (HPV) ilə əlaqəli orofaringeal xərçəngin diaqnostikası və izlənməsi üçün maye biopsiyanın əlavə marker kimi istifadəsini dəstəkləyir. Retrospektiv müşahidə tədqiqatında şiş toxumasını qiymətləndirmək üçün istifadə olunan qan testi orofaringeal xərçəngin diaqnostikası və residivin (təkrarlanmanın) izlənməsində 100% spesifiklik göstərdi. Xəstəliyin düzgün aşkarlanması və izlənməsində həssaslıq müvafiq olaraq 91,5% və 88,4% idi.

Orofaringeal xərçəng ağız və boğazın müəyyən nahiyəsini tutan xərçəng növüdür. Orofarinks ağız boşluğunun arxasında, boğazın udmanın baş verdiyi yuxarı hissəsində yerləşir. Bu nahiyəyə badamcıqlar və dilin əsası/kökü daxildir. Buna görə orofaringeal xərçəng adətən həmin nahiyələrdə başlayır və HPV kimi viruslardan qaynaqlana bilər. Bu xərçəng növü çox vaxt ağız və boğaz xərçəngi də adlandırılır.

HPV və orofaringeal xərçəng

Orofaringeal yastıhüceyrəli karsinomanın (OYHK) tezliyinin artması yüksək riskli insan papillomavirusu (HPV) ilə əlaqəli xəstəliklərin payının artması ilə şərtlənir. Əslində, yeni diaqnoz qoyulmuş bütün orofaringeal xərçənglərin 80-90%-ı HPV ilə əlaqəlidir. Bu virus vasitəsilə yaranan xərçəng xəstəliyin gedişi və müalicəyə cavab profili daha yaxşı olan ayrı klinik vəziyyətdir. Şişin bu özünəməxsus xüsusiyyətləri müalicəni yüngülləşdirmək üçün bir sıra dəyişikliklərə və çoxsaylı müalicə protokollarına gətirib çıxarıb. Lakin əlverişli gedişə baxmayaraq xəstələrin 15-25%-də standart müalicədən sonra regional və ya uzaq metastatik xəstəliklə residiv (təkrarlanma) baş verir.

Bu xəstəlikdə HPV-nin rolunun artmasına və müalicədə irəliləyişlərə baxmayaraq orofaringeal yastıhüceyrəli karsinomanın (OYHK) diaqnostika üsulları nisbətən dəyişməz qalır. Hazırda HPV ilə əlaqəli orofaringeal xərçəngin diaqnostika və müalicəsi əsas şişdən toxuma biopsiyasına və ya regional limfa düyününün incə iynə aspirasiyasına (FNA)/biopsiyasına əsaslanan toxuma diaqnozuna söykənir. Biopsiyalar klinik müayinələr, fiberoptik larinqoskopiya və kompüter tomoqrafiyası, yaxud pozitron emissiya tomoqrafiyası (PET) kimi müayinələrlə yönləndirilir. Lakin bu aşkarlama üsullarının diaqnostik dəqiqlik, xəstənin rahatlığı və ən əsası vaxt baxımından məhdudiyyətləri var.

Maye biopsiyanın əhəmiyyəti və ehtiyacın səbəbi

Son bir neçə ildə HPV ilə əlaqəli orofaringeal xərçəngin diaqnostikası və izlənməsi üçün maye biopsiya adlanan, dövr edən hüceyrəxarici şiş DNA-sından (ctDNA) istifadəyə maraq artıb. Aktiv araşdırılan bir neçə HPV biomarker testi olsa da, şiş toxuması ilə modifikasiya olunmuş viral (TTMV)-HPV DNA-nı qiymətləndirən, kommersiya baxımından mövcud qan testi əhəmiyyətli ümid verib. ABŞ-da mövcud olan bu testin ticarət adı NavDx®-dir.

Bu test HPV ilə əlaqəli xərçəng şişini tanımaq üçün testin spesifikliyini xeyli artıran DNA fraqment nümunəsini müəyyənləşdirib miqdarını ölçən ayrıca üsuldan istifadə edir. Lakin testin qiymətləndirilməsi kiçik qrup tədqiqatları və klinik sınaqlarla məhdud qalıb. Bu kohort tədqiqatının məqsədi HPV ilə əlaqəli orofaringeal xərçəngin diaqnostikası və izlənməsi üçün plazmada TTMV-HPV DNA testinin diaqnostik xüsusiyyətlərini müəyyənləşdirməkdir.

TTMV-HPV DNA testi

TTMV-HPV DNA testi HPV ilə əlaqəli orofaringeal xərçəngin diaqnostikası və izlənməsində istifadə olunan maye biopsiya üsuludur. Bu test dövr edən HPV şiş DNA-sını şiş DNA-sı fraqmentlərinin təhlili ilə birləşdirir.

Bu tədqiqatda TTMV-HPV DNA testinin istifadə olunduğu 399 xəstədən ibarət qrup araşdırılıb. Testin həssaslığı və spesifikliyi qiymətləndirilib. Həssaslıq xəstəliyin mövcudluğunu düzgün aşkarlamaq, spesifiklik isə xəstəliyin olmadığını düzgün müəyyənləşdirmək qabiliyyətidir.

Tədqiqat 2020-ci ilin apreli ilə 2022-ci ilin sentyabrı arasında adi klinik qulluq zamanı TTMV-HPV DNA testi aparılmış orofaringeal xərçəng xəstələrini əhatə edir.

Diaqnostika qrupuna ilk müalicəyə başlamazdan əvvəl ən azı bir TTMV-HPV DNA ölçümü aparılan xəstələr daxil edildi. Əsas müalicə tamamlandıqdan sonra ən azı bir TTMV-HPV DNA testi aparılmış xəstələr izləmə qrupuna daxil edildi.

Tədqiqatın nəticələri

9 iyul 2023-cü ildə JAMA Otolaryngology Head and Neck Surgery jurnalında yayımlanmış yeni araşdırma insan papillomavirusu (HPV) ilə əlaqəli orofaringeal xərçəngin diaqnostika və izlənməsində maye biopsiyanın köməkçi marker kimi istifadəsini dəstəkləyir. Retrospektiv müşahidə kohort (qrup) tədqiqatında şiş toxumasını qiymətləndirmək üçün istifadə olunan kommersiya qan testi orofaringeal xərçəngin diaqnostika və residiv izlənməsində 100% spesifiklik göstərdi. Xəstəliyin düzgün aşkarlanması və izlənməsi üçün həssaslıq müvafiq olaraq 91,5% və 88,4% idi.

Maye biopsiyanın spesifikliyi və həssaslığı haqqında

Bununla belə, maye biopsiya testi bəzi hallarda yanıltıcı nəticələr verə bilər. 

Testin müsbət çıxması adətən xəstəliyin mövcudluğunu göstərir. Lakin bu tədqiqatda HPV ilə əlaqəli orofaringeal skuamoz (yastı) hüceyrəli karsinoması (ən çox rast gəlinən ağız və boğaz xərçəngi) olan xəstələrin təxminən 10%-da test nəticəsi mənfi idi. Bu, testin xəstəliyi aşkar edə bilmədiyini göstərir. Yəni bu xəstələrdə xəstəlik vardı, lakin test onu düzgün aşkar edə bilmədi. Bu vəziyyət testin yanıltıcı və ya səhv nəticələr verə biləcəyini göstərir.

Buna görə test nəticəsi mənfi olan, lakin HPV ilə əlaqəli orofarinks xərçəngi ehtimalı yüksək olan xəstələr əlavə tibbi qiymətləndirmə və testlərdən keçməlidirlər. Bu, testin yanıltıcı mənfi nəticələrinə qarşı tədbir sayıla bilər.

Nəticə: Maye biopsiyanın gələcəyi

Bu nəticələr baş-boyun xərçəngi üçün ümidvericidir və dövr edən şiş DNA-sı testlərinin diaqnostika və izlənməyə kömək edə biləcəyini göstərir. Lakin tapıntıların təsdiqlənməsi üçün daha çox prospektiv (irəliyə yönəlmiş) və çoxmərkəzli tədqiqat lazımdır. Bu texnologiya HPV ilə əlaqəli xəstəlikləri müəyyənləşdirmək və izləmək qabiliyyətimizi dəyişmək baxımından diqqətəlayiq vəd verir. Test kommersiya baxımından mövcud olduğundan adi klinik qulluqda istifadəsinin getdikcə artacağı gözlənilir. Xərçəng diaqnozu olan insanların xəstəliklərini daha yaxşı izləyə bilməsi üçün onlara aydın, ətraflı təlimatlar vermək və bunları daim yeniləmək onkologiyanın prioritet tədqiqat sahələrindəndir.