Bağırsaq toxumasının SƏRTLƏŞMƏSİ gənclərdə xərçəng xəbərçisi ola bilər
Bu məqalədə
Gənclərdə (50 yaşdan aşağı) kolorektal xərçəng sürətlə artarkən alimlər genetikadan kənar yeni səbəb tapıblar: Biomexaniki sərtləşmə. Yeni tədqiqat gənc xəstələrin şişlərinin, hətta normal toxumalarının yaşlı xəstələrinkindən daha "sərt" və "özlü" olduğunu göstərdi. Fiziki dəyişiklik xərçəng hüceyrələrini oyadan təhlükəli siqnal ola bilər.
Gənclərdə xərçəng nə üçün artır? Genetika yetmədikdə...
Son 30 ildə 50 yaşdan aşağı şəxslərdə (erkən başlanğıclı – EO CRC) kolorektal xərçəng tezliyi ildə %0.5-dən %2.4-ə qədər artıb. Mövcud meyl davam edərsə, 2030-cu ilədək göstəricinin %124 artması gözlənilir.
Təəccüblüdür ki, gənclərdəki bu xərçənglərin çoxunda irsi genetik mutasiya (Lynch sindromu kimi) yoxdur. Bu, alimləri "ekspozoma" (ətraf mühit təsirlərinin cəminə) və onun toxumada yaratdığı fiziki dəyişikliklərə yönəltdi.
Alimlər gənclərdən (orta 44 yaş) və yaşlılardan (orta 68 yaş) toxuma nümunələrini biomexaniki sınaqlardan keçirdilər. Nəticə: gənclərin toxumaları bioloji daha "fibrotik" (sərtləşmiş), mexaniki daha davamlı idi.
Rəqəmlərlə müqayisə: gənc və yaşlı
Tədqiqat gənclərdə (EO-CRC) toxuma quruluşunun yaşlılardan (AO-CRC) fərqini rəqəmlərlə göstərir.
*Qrafiklər tədqiqat meyllərini əks etdirir. Gənclərdə (qırmızı) şiş ətrafı birləşdirici toxuma (stroma) daha sərt və nizamlı olub.
Mexanizm necə işləyir? "Sərtlik" xərçəngi necə tətikləyir?
Tədqiqat onkologiyada mexanobiologiya adlı yeni pəncərə açır. Yalnız kimyəvi siqnallar deyil, hüceyrənin fiziki mühiti də xərçəngi tətikləyə bilər.
Addım-addım xərçəngləşmə prosesi
Qidalanma, piylənmə və ya ətraf mühit amilləri bağırsaqda xroniki iltihab başladır.
Bədən iltihabı bərpa etməyə çalışarkən çox kollagen istehsal edir. Toxumalar çapıq kimi sərtləşir. Gənclərdə kollagen "daha düzülmüş və aqressiv" quruluşdadır.
Hüceyrələr sərtliyi hiss edir. Hüceyrədaxili YAP (Yes-Associated Protein) adlı zülal sərt səth siqnalını alıb hüceyrə nüvəsinə daxil olur.
Nüvəyə daxil olan YAP hüceyrəyə "bölün və çoxal" əmri verir. Genetik mutasiya olmasa belə yalnız mühitin sərtliyi hüceyrəni xərçəngləşməyə məcbur edir.
Alimlər laboratoriyada "Verteporfin" dərmanı ilə YAP aktivliyini dayandıranda səth sərt qalsa da xərçəng hüceyrələrinin çoxalmasının dayandığını gördülər. Bu, gələcək müalicələr üçün böyük ümiddir.
Mənbə:
Huning, N. C., et al. (2025). Biomechanical Phenotyping Reveals Unique Mechanobiological Signatures of Early-Onset Colorectal Cancer. Advanced Science.
Bu məqalə sizə faydalı oldu?
Rəyiniz məzmunumuzu yaxşılaşdırmağa kömək edir.
Oxucu şərhləri
Şərhinizi paylaşın
Adınız və şərhiniz yalnız administrator təsdiqindən sonra dərc olunur. E-poçt ünvanınız ziyarətçilərə heç vaxt göstərilmir.
İlk şərhi siz yazın.
Xərçəngin "fizikası" ən azı genetikası qədər vacibdir
Dəyərli oxucular, bu iş nə üçün vacibdir? İllərlə gənclərdə xərçəng artanda yalnız genetik testlərə baxır, çox vaxt "təmiz" nəticə alırdıq. Tədqiqat bunu göstərir: Genləriniz təmiz olsa belə həyat tərzinin (qidalanma, hərəkətsizlik, iltihab) toxumalarda yaratdığı fiziki dəyişikliklər xərçəngi başlada bilər.
"Ekspozom" dediyimiz ətraf mühit təsirləri bağırsaq divarını bir növ "sərtləşdirir". Hüceyrələr sərt səthi təhlükə sayıb müdafiə mexanizmi ilə nəzarətsiz çoxalmağa başlayır.
Bəlkə yaxın gələcəkdə kolonoskopiyada yalnız polip axtarmayacağıq; bağırsaq divarının "sərtliyini" də ölçəcəyik. Sərtlik artımı şişdən çox əvvəl riskli gəncləri göstərən "biomexaniki marker" ola bilər.