Crispr ilə çarəsiz hesab edilən əzələ xəstəliyi Duchenne əzələ distrofiyasının müalicəsi

Əsrin ən mühüm kəşflərindən biri kimi göstərilən CRISPR-CAS9 texnologiyasıgenetik xəstəliklərin müalicəsində yeni dövr açmağa davam edir. Fevral 2018-də Science adlı jurnalda dərc olunan araşdırmaya görə, heç bir müalicəsi olmayan ölümcül əzələ xəstəliyi Duchenne əzələ distrofiyasına (Duchenne Muscular Dystrophy = DMD) qarşı təsirli crispr müalicəsi hazırlandı.
Duchenne əzələ distrofiyasıəzələlərin degenerasiyası (dağılması / əriməsi) və zəifləməsi ilə baş verir. Dystrophin genindəyaranan mutasiyalar nəticəsində əmələ gələn genetik xəstəlikdir. Bu genin məhsulu olan distrofin zülalıəzələ hüceyrələrinin bir arada və sağlam qalmasını təmin edir. Duchenne əzələ distrofiyasında isə bu zülal funksiyasını yerinə yetirə bilmir və əzələlər zəifləməyə başlayır. Müəyyən gen mutasiyalarındanqaynaqlanan xəstəliklərə qarşı gen redaktəsi müalicələri böyük ümid verir.
- Əlaqəli mövzu: CRISPR ilə 2017-ci ildə əldə edilmiş 9 inqilabi irəliləyiş
Duchenne əzələ distrofiyası nədir?
X xromosomuna bağlı resessiv şəkildə irsi ötürülən bu əzələ xəstəliyində analar daşıyıcı, oğlan uşağı isə xəstədir. Daşıyıcı ananın oğlunun xəstə olma ehtimalı % 50-dir, qızın daşıyıcı olma ehtimalı % 50-dir. İlk əlamətlər 5 yaşadək yaranır; uşaq yeriməyə başladıqda sürətli və yaxşı yeriyə bilmədiyi, tez yorulduğu və tez-tez yıxıldığı fərq edilir. Hər 3600 oğlan uşağından birində müşahidə olunur. Ayaq və çanaq nahiyəsindən başlayaraq bütün bədən əzələlərinin zəifləməsi nəticəsində xəstə hərəkət qabiliyyətini itirir; xəstəliyin ürək əzələsinə çatması isə ölüm səbəbidir.
Araşdırmada Duchenne əzələ distrofiyası xəstələrindən götürülmüş hüceyrələrdən induksiya edilmiş pluripotent kök hüceyrələr əldə edilmişdir. Daha sonra bu hüceyrələr criprs texnologiyası ilə yenidən proqramlaşdırılaraq dystrophin zülalı istehsal edən ürək hüceyrələrinə çevrilmişdir. Daha sonra tədqiqatçılar bu hüceyrələrdən ürək əzələsi toxumaları yaratmışlar.
Araşdırmanın nəticələrinə görə;
Crispr ilə proqramlaşdırılmış ürək əzələsi hüceyrələri dystrophin zülalını asanlıqla istehsal etmiş və normal ürək əzələsi hüceyrəsi kimi yığılmağa başlamışlar.
Təhlillər xəstələrin % 60-da bu müalicənin təsirli ola biləcəyini göstərmişdir. Müalicə tətbiq olunan siçan və itlərdə xəstəlik 1 ildən uzun müddət nəzarətə alınmışdır.
Aşağıdakı videoda CRISPR müalicəsindən əvvəl və sonra ürək əzələsi hüceyrələrinin vəziyyətini izləyə bilərsiniz
Bəs bu araşdırma bizə nəyi göstərir?
- Crispr müalicəsi genetik xəstəliklərdə böyük ümid verir. Bu araşdırma ilə müalicəsi mümkün olmayan əzələ xəstəliklərinə qarşı mühüm irəliləyiş əldə edildi.
- Xüsusilə vurğulamaq lazımdır ki, araşdırmalar hələ laboratoriya mərhələsində aparılır. Əldə edilmiş təsirli nəticələrlə birlikdə irsi əzələ distrofiyaları üçün yaxın zamanda insanlarda klinik araşdırmalara başlanacaq.
Video: CRISPR-CAS9 genetik texnologiyası nədir?
Mənbələr
Correction of diverse muscular dystrophy mutations in human engineered heart muscle by single-site genome editing.
Science Advances, 2018.
Bu məqalə sizə faydalı oldu?
Rəyiniz məzmunumuzu yaxşılaşdırmağa kömək edir.





Oxucu şərhləri
Şərhinizi paylaşın
Adınız və şərhiniz yalnız administrator təsdiqindən sonra dərc olunur. E-poçt ünvanınız ziyarətçilərə heç vaxt göstərilmir.
İlk şərhi siz yazın.