CRP nədir? CRP analizinin yüksək və ya aşağı olması nə deməkdir?

CRP analizi bədəndə iltihabın (inflammasiyanın) səviyyəsini ölçən sadə qan analizidir. “CRP” qısaltması C-reaktiv zülal adlı zülalı ifadə edir. Qaraciyərin istehsal etdiyi bu zülal bədəndə infeksiya və ya iltihab olduqda qana buraxılır. Həkimlər CRP analizi ilə qandakı bu zülalın səviyyəsinə baxaraq bədəndə iltihab olub-olmadığını anlaya bilirlər. Yüksək CRP adətən infeksiya, yara və ya toxuma zədələnməsi, autoimmun xəstəlik və ya başqa iltihabi hal olduğunu göstərir. CRP analizi xalq arasında “iltihab analizi” də adlanır; nəticələri xəstəliyin ağırlığını və müalicəyə cavabı izləmək üçün də istifadə oluna bilər.

Qısaca: CRP analizi bədəndə gizli və ya aktiv iltihabı aşkar etməyə kömək edən sürətli və etibarlı qan analizidir. Nəticə təkbaşına dəqiq diaqnoz qoymasa da həkimə problem ola biləcəyinə dair mühüm işarə verir və lazım olduqda əlavə müayinələrə yol açır.

CRP analizi niyə aparılır?

Həkimlər bədəndə infeksiya və ya iltihabdan şübhələndikdə CRP analizi istəyirlər. CRP bir çox fərqli halda arta bilər və buna görə müxtəlif xəstəliklərin qiymətləndirilməsində faydalıdır.

CRP analizi adətən bu hallarda aparılır:

• İnfeksiya şübhəsi: Xüsusilə bakterial infeksiyalar (məsələn, pnevmoniya, sepsis kimi ciddi infeksiyalar) və ya göbələk infeksiyalarından şübhələndikdə CRP istənilir. Yüksək CRP bədəndə infeksiya ola biləcəyini göstərir.
• İltihabi xəstəliklər: Revmatoid artrit, lupus və ya iltihabi bağırsaq xəstəliyi (Crohn, xoralı kolit) kimi autoimmun xəstəliklərdə CRP xəstəliyin alovlanmasını və ya aktivliyini qiymətləndirmək üçün istifadə olunur.
• Toxuma zədələnməsi və əməliyyatdan sonra: Travmadan (zədələnmədən) və ya əməliyyatdan sonra bədəndə iltihab reaksiyası yarandığı üçün CRP arta bilər. Əməliyyatdan sonra fəsad olub-olmadığını anlamaq üçün CRP izlənilə bilər.
• Xroniki xəstəliyin izlənməsi: Ürək-damar xəstəlikləri, diabet və piylənmə kimi xroniki hallarda CRP yüngül arta bilər. Uzun müddət yüksək CRP-nin infarkt riskini artıra biləcəyini göstərən tədqiqatlar var. Buna görə bəzən ürək xəstəliyi riskini qiymətləndirmək üçün yüksək həssaslıqlı CRP (hs-CRP) analizi aparıla bilər. (hs-CRP nəticəsi <1 mg/L olduqda aşağı risk, >3 mg/L olduqda yüksək risk kimi şərh olunur.)

Bu hallardan əlavə ümumi sağlamlıq yoxlanışı üçün də CRP istənilə bilər. Xüsusilə səbəbi bilinməyən qızdırma, halsızlıq kimi şikayətlərdə bədəndə gizli infeksiya olub-olmadığını anlamaq üçün CRP yoxlanılır. Vacib məqam: CRP analizi bədəndə iltihab olub-olmadığını göstərir, lakin iltihabın yerini və ya dəqiq səbəbini təkbaşına müəyyən edə bilmir. Buna görə CRP yüksək olduqda həkiminiz əsas səbəbi tapmaq üçün başqa analizlər (qan analizləri, görüntüləmə üsulları kimi) istəyə bilər.

CRP analizi necə aparılır?

CRP sadə qan analizidir. Xüsusi hazırlıq tələb etmir; ac və ya tox qarına aparıla bilər, qidalanma vəziyyəti nəticəyə təsir etmir. Analizin mərhələləri adətən belədir:

1. Qan götürülməsi: Qolunuzdakı venadan bir qədər qan götürülür. Bu, digər qan analizlərində olduğu kimi qısa və adətən ağrısız prosedurdur (yalnız iynə daxil olanda yüngül ağrı hiss edilə bilər).
2. Laboratoriya təhlili: Qan nümunəsi laboratoriyaya göndərilir. Qandakı C-reaktiv zülalı ölçmək üçün avtomatik cihazlardan istifadə olunur. (Bəzi laboratoriyalar turbidimetrik və ya nefelometrik üsul kimi xüsusi texnikalarla CRP ölçür, lakin bu texniki təfərrüatlar nəticəni alan xəstə üçün böyük fərq yaratmır.)
3. Nəticələrin çıxması: CRP analizinin nəticəsi adətən eyni gün və ya növbəti gün çıxır. Hesabatda CRP “mg/L” (litrə düşən milliqram) ilə göstərilir. Məsələn, CRP = 8 mg/L.

CRP etibarlı üsuldur və nəticə həkiminizin diaqnoz qoymasına kömək edən mühüm məlumat verir. Lakin tək CRP ölçümü bəzən kifayət etmir; həkiminiz infeksiyanın gedişini və ya müalicəyə cavabı izləmək üçün CRP analizini müəyyən fasilələrlə təkrarlamağı tövsiyə edə bilər.

CRP neçə olmalıdır? (Normal göstəricilər)

Sağlam şəxslərdə qanda CRP çox aşağı səviyyədə olur və ya heç müəyyən edilmir. Laboratoriyaların istinad aralıqları fərqlənsə də adətən 0 ilə 5 mg/L arası normal sayılır. Bəzi mənbələr 10 mg/L səviyyəsinə qədər göstəriciləri də normal həddə saya bilər. CRP nəticələri adətən belə qiymətləndirilir:

Qeyd: CRP çox yüksək səviyyəyə də çata bilər. Məsələn, ağır bakterial infeksiya və ya sepsisdə CRP 100 mg/L kimi çox yüksək ola bilər. Lakin təkcə CRP-nin yüksəkliyi müəyyən xəstəliyin dəqiq göstəricisi deyil. Nəticələr həmişə xəstənin şikayətləri və digər müayinələri ilə birlikdə qiymətləndirilməlidir.

Cədvəldən göründüyü kimi CRP normalda 0-a yaxın olmalıdır. CRP-nin aşağı olması adətən tibbi problem demək deyil; hətta arzu olunan haldır. CRP-nin istinad aralığından aşağı olması (məsələn, 0 mg/L) bədəndə iltihab olmadığını, sağlam vəziyyəti göstərir.

CRP yüksəkliyi nə deməkdir?

CRP yüksəkliyi qandakı C-reaktiv zülalın normadan çox olmasıdır. Bu, bədəndə iltihab olduğuna dair xəbərdaredici tapıntıdır. Yüksək CRP adətən bədənin infeksiya ilə mübarizə apardığı, toxuma zədəsini bərpa etməyə çalışdığı və ya iltihabi xəstəliyin aktiv olduğu mənasına gələ bilər.

CRP yüksəkliyi özü xəstəlik deyil, başqa əsas problemin əlamətidir. CRP artdıqca iltihabi vəziyyətin ağırlığı da adətən artır. Məsələn, yüngül qripəbənzər infeksiyada CRP bir qədər, ağır bakterial infeksiyada isə xeyli arta bilər. Vacibdir: Yüksək CRP analizi bədəndə problem olduğuna işarədir amma problemin nə olduğunu təkbaşına göstərmir. Buna görə həkimlər CRP yüksəkliyinin səbəbini tapmaq üçün xəstəni müayinə edir və lazım olduqda başqa analizlər aparırlar.

CRP niyə artır?

Bir çox sağlamlıq problemi CRP-nin artmasına səbəb ola bilər. Ümumiyyətlə bədəndə iltihab yaradan hər halda CRP artır. CRP yüksəkliyinin əsas səbəbləri bunlardır:

• İnfeksiyalar: Bakterial, virus və ya göbələk infeksiyaları bədəndə iltihab reaksiyasını işə salaraq CRP-ni artırır. Məsələn, sadə soyuqdəymədə CRP yüngül arta bildiyi halda abses və ya pnevmoniya kimi daha ağır infeksiyalarda çox yüksək səviyyəyə çata bilər.
• Autoimmun və revmatik xəstəliklər: Revmatoid artrit, Lupus (SLE), iltihabi bağırsaq xəstəlikləri kimi immun sisteminin həddindən artıq reaksiya verdiyi xəstəliklərdə CRP arta bilər. Aktiv dövrlərdə (alovlanmalarda) adətən daha da yüksəlir.
• Xroniki xəstəliklər: Uzun müddət davam edən diabet, ürək-damar xəstəlikləri, hipertoniya və ya ağır piylənmə bədəndə aşağı səviyyəli xroniki iltihab yarada bilər. Bu şəxslərdə CRP davamlı olaraq normadan bir qədər yüksək qala bilər.
• Zədələnmə və ya cərrahi müdaxilə: Hər cür travmadan (yıxılma, qəza, əməliyyat) sonra bədən zədəni bərpa etmək üçün iltihab prosesini başladır. Buna görə əməliyyatdan və ya böyük zədələrdən sonra CRP müvəqqəti artır. Xüsusilə əməliyyatdan sonra gözləniləndən çox yüksək CRP fəsad və ya infeksiya yarandığına işarə ola bilər.
• Xərçəng: Bəzi xərçəng növləri xüsusilə irəliləmiş mərhələdə (metastatik xərçənglər) bədəndə xroniki iltihab yarada və CRP-ni artıra bilər. Lakin təkcə CRP yüksəkliyi xərçəng demək deyil (bu, aşağıda “CRP və xərçəng” hissəsində ətraflı izah edilir). Xərçəng xəstələrində infeksiya olduqda da CRP artır.
• Digər amillər: Siqaret istifadəsi, diş əti iltihabı (periodontal xəstəlik), güclü stress, yuxu problemləri və hətta hamiləlik də CRP-nin yüngül artmasına səbəb ola bilər. Bu amillər adətən CRP-ni çox deyil, bir qədər artırır.

Bu siyahıdan göründüyü kimi CRP artımının çoxlu mümkün səbəbi var. Buna görə CRP yüksək olduqda həkiminiz ümumi vəziyyətinizi qiymətləndirəcək və lazım olsa ətraflı müayinələr aparacaq. Məsələn, infeksiyadan şübhələnilirsə qan kulturası götürülə; revmatik xəstəlik şübhəsində müvafiq xüsusi testlər istənilə bilər.

CRP yüksəkliyinin əlamətləri nələrdir?

Əslində CRP özü əlamət (hiss etdiyiniz bir şey) deyil, laboratoriya nəticəsidir. Yəni CRP yüksəkliyi xəstədə birbaşa şikayət yaratmır. Lakin CRP-ni artıran xəstəlik və ya hal müxtəlif əlamətlər verir. Buna görə yüksək CRP-ni müşayiət edən əlamətlər əsas səbəbdən asılıdır:

• İnfeksiya varsa: Qızdırma, üşütmə-titrətmə, halsızlıq, iştahasızlıq, lokal ağrı (məsələn, boğaz və ya qarın ağrısı), öskürək, bəlğəm kimi infeksiyaya məxsus şikayətlər ola bilər.
• Revmatik/autoimmun xəstəlik varsa: Oynaqlarda ağrı, şişkinlik, səhər sərtliyi (məsələn, revmatoid artritdə); dəri səpgisi, günəşə həssaslıq (məsələn, lupusda); qarın ağrısı, ishal (məsələn, Crohn xəstəliyində) müşahidə oluna bilər.
• Xroniki iltihab hallarında: Uzunmüddətli halsızlıq, yorğunluq, həvəssizlik kimi ümumi əlamətlər ola bilər. Məsələn, piylənməyə bağlı CRP yüksəkliyində enerji azlığı və yüngül oynaq ağrıları mümkündür.
• Ağır infeksiya və ya sepsisdə: Yüksək qızdırma, sürətli ürək döyüntüsü, təngnəfəslik, şüur bulanıqlığı kimi təcili əlamətlər yarana bilər. (Belə hallar həyati təcililik daşıyır və xəstəxanada müalicə tələb edir.)
• Xərçəng zamanı: Xərçəngin növünə görə çəki itkisi, gecə tərləməsi, limfa düyünlərində şişkinlik və səbəbi bilinməyən uzunmüddətli qızdırma əsas xəstəliyin əlaməti ola bilər. CRP yüksəkliyi bu prosesdə ikincili tapıntıdır.

Qısaca, CRP yüksəkliyinin hiss edilən özünəməxsus əlaməti yoxdur. İnsan CRP-nin yüksək olduğunu yalnız qan analizi verdikdə öyrənir. Lakin CRP-ni artıran sağlamlıq problemi adətən müəyyən şikayətlər yaratmış olur və həkim elə buna görə bu analizi istəyib. Məsələn, CRP səbəbsiz ölçülmür; qızdırma, ağrı kimi şübhə olur və səbəbini anlamaq üçün CRP ölçülür. Heç bir əlamət olmadan profilaktik yoxlanışda yüksək CRP tapılarsa da həkimə müraciət edib səbəbi araşdırmaq lazımdır.

CRP-nin aşağı olması nə deməkdir?

Bəzi analiz nəticələrində CRP ölçülməyəcək qədər aşağı ola və ya “mənfi” kimi göstərilə bilər. Aşağı CRP adətən yaxşı əlamətdir. Sağlam insanlarda CRP sıfıra yaxın ola bilər; buna görə “aşağı” və ya “yox dərəcəsində az” olması normaldır. Yəni istinad aralığından aşağı CRP bədəndə aktiv iltihab olmadığını göstərir.

CRP-nin aşağı olmasının mənfi mənası yoxdur. Hətta müalicədən sonra CRP-nin enməsi xəstəliyin və ya infeksiyanın düzəlməsinin göstəricisidir. Məsələn, ağır infeksiyalı xəstədə müalicə ilə CRP yüksək səviyyədən normaya enirsə bu, iltihabın azaldığını və sağalmanı göstərir.

Qeyd: Çox nadir hallarda qaraciyər sirrozu kimi qaraciyərin ağır zədələndiyi vəziyyətlərdə iltihab olsa da CRP istehsalı kifayət etməyə bilər. Lakin bu, xüsusi “CRP aşağılığı” deyil, başqa əsas problemin əksidir. Ümumiyyətlə CRP barədə danışarkən aşağı olmasının ayrıca tibbi əhəmiyyəti olmadığı deyilə bilər.

CRP necə azaldılır?

CRP yüksək olduqda əsas məqsəd bu artıma səbəb olan problemi müalicə etmək olmalıdır. Yəni CRP-ni azaltmağın ən təsirli yolu iltihaba səbəb olan xəstəliyi aradan qaldırmaqdır. Məsələn, bakterial infeksiyaya görə CRP artıbsa uyğun antibiotiklə infeksiya müalicə ediləndə CRP də normaya dönəcək. Revmatik xəstəlik aktivdirsə uyğun iltihab əleyhinə və ya immuniteti basqılayan müalicələr CRP-ni azaldacaq.

Bunlardan əlavə həyat tərzi dəyişiklikləri də CRP səviyyəsini yaxşılaşdıra bilər. Xüsusilə uzunmüddətli ürək-damar sağlamlığı və ümumi iltihab səviyyəsini azaltmaq üçün bunlar tövsiyə edilir:

• Sağlam qidalanma: Aralıq dənizi tipli qidalanma kimi iltihab əleyhinə pəhrizlər tövsiyə olunur. Bol tərəvəz, meyvə, tam taxıl, paxlalılar yeyin. Xüsusilə omega-3 yağ turşuları ilə zəngin balıq (somon, sardina kimi) və sağlam yağlar (zeytun yağı, fındıq, avokado) iltihab səviyyəsini azaltmağa kömək edə bilər. Qırmızı əti və emal olunmuş qidaları azaldaraq ağ ətə (toyuq, balıq) üstünlük verin.
• Artıq çəkidən qurtulmaq: Artıq çəki bədəndə xroniki iltihabı artıra bilər. Müntəzəm fiziki məşq və balanslı qidalanma ilə arıqlamaq CRP daxil olmaqla iltihab markerlərini azaldır.
• Siqaret və alkoqol istifadə etməmək: Siqaret çəkmək bədəndə iltihab mexanizmlərini davamlı stimullaşdırır. Siqareti tərgitmək CRP-ni zamanla azaldır. Alkoqol da həddindən artıq istifadə ediləndə iltihabı artıra bilər; buna görə məhdudlaşdırmaq və ya tam çəkinmək faydalıdır.
• Müntəzəm fiziki məşq: Həftədə ən az 3-4 gün, 30 dəqiqə orta intensivlikli fiziki fəaliyyət immun sistemini gücləndirir və iltihabı azaldır. Gəzinti, velosiped, üzgüçülük kimi fəaliyyətləri vərdiş edin.
• Stressin idarə olunması və yuxu: Xroniki stress və yuxusuzluq bədəndə iltihabı artıra bilər. Kifayət qədər və keyfiyyətli yuxuya diqqət edin (böyüklər üçün gündə ~7-8 saat). Stressi azaldan üsullarla (meditasiya, yoqa, hobbilər) bədənin iltihab reaksiyasını azalda bilərsiniz.
• Müntəzəm sağlamlıq yoxlanışları: Diabet və hipertoniya kimi xroniki hal varsa uyğun müalicə ilə nəzarətdə saxlanması CRP-nin də yüksək qalmasının qarşısını alır. Yəni mövcud xəstəlikləri yaxşı idarə etməklə bədəndə ümumi iltihabı aşağı saxlaya bilərsiniz.

Bu tövsiyələr ümumi sağlamlığı yaxşılaşdıraraq həm CRP-ni azaltmağa, həm də ürək xəstəliyi riski kimi uzunmüddətli riskləri azaltmağa kömək edir. Lakin unutmayın: CRP yüksəkdirsə əvvəlcə həkimə müraciət edib tibbi müalicənin lazım olub-olmadığını öyrənməlisiniz. Evdə həyat tərzi tədbirləri vacib olsa da əsasda ağır infeksiya və ya başqa problem varsa tibbi müdaxilə mütləqdir.

CRP ilə xərçəngin əlaqəsi

CRP yüksəkliyi ilə xərçəngin əlaqəsi tez-tez maraq doğurur. Bir çox iltihabi halda CRP artdığı üçün xərçəng kimi ciddi xəstəliklərdə də arta bilər. Xüsusilə irəliləmiş xərçənglərdə və ya metastaz vermiş (yayılmış) xərçənglərdə şişin bədəndə yaratdığı iltihaba görə CRP normadan yüksək ola bilər. Məsələn, bəzi limfoma, qaraciyər və ya bağırsaq xərçəngi xəstələrində diaqnoz zamanı CRP yüksək tapıla bilər.

Lakin yüksək CRP = mütləq xərçəng demək deyil. CRP spesifik olmayan göstəricidir; yəni bir çox səbəbdən arta bilər. Xərçəngdə də artması zülalın bədəndə iltihabi proseslərə ümumi reaksiyasının hissəsidir. Tək CRP-yə baxaraq xərçəng diaqnozu qoyula bilməz. Hətta CRP çox yüksək olduğu halda insanda xərçəng olmadığı müəyyən edilə bilər.

Tibbi praktikada xərçəngdən şübhələndikdə həkimlər CRP ilə yanaşı çoxlu başqa analiz aparırlar. CRP hətta 50-100 mg/L kimi yüksək olsa da bu, yalnız xəbərdarlıqdır; dəqiq diaqnoz üçün biopsiya, görüntüləmə üsulları (MR, tomoqrafiya və s.) və digər qan analizləri lazımdır. Məsələn, səbəbsiz çəki itkisi və uzunmüddətli qızdırma kimi xərçəng əlamətləri ilə birlikdə CRP də yüksəkdirsə həkimlər müvafiq müayinələr planlayırlar.

Digər tərəfdən bəzi tədqiqatlar xroniki iltihabla xərçəngin yaranması arasında əlaqə ola biləcəyini göstərib. Uzun illər yüksək CRP-nin damarları zədələyərək ürək xəstəliyi riskini artırdığı bilindiyi kimi xroniki iltihabın da bəzi xərçənglərin yaranmasında rol oynaya biləcəyi düşünülür. Lakin bu, davam edən tədqiqat mövzusudur. Nəticə olaraq: CRP yüksəkliyi xərçəng də daxil bir çox halı xəbər verə bilər, amma təkbaşına xərçəng göstəricisi deyil. CRP yüksəkdirsə və həkimdə xərçəng şübhəsi varsa hərtərəfli qiymətləndirmə aparılacaq.

Tez-tez verilən suallar

CRP analizi üçün ac olmaq lazımdırmı?
Xeyr, CRP üçün ac və ya tox olmağın fərqi yoxdur. Xüsusi hazırlıq lazım deyil. Qan günün istənilən vaxtında götürülə bilər və qidalanma nəticəyə təsir etmir. Məsələn, səhər yeməyi yemiş olsanız da CRP düzgün ölçülür.

CRP neçə olduqda təhlükəlidir?
Ümumiyyətlə 5 mg/L-dən aşağı CRP normal sayılır və təhlükə əlaməti deyil. 10 mg/L-dən yuxarı CRP isə bədəndə aydın iltihabı göstərir. Rəqəm nə qədər yüksəkdirsə hal o qədər ağır ola bilər. Xüsusilə 50-100 mg/L-dən yuxarı göstəricilər çox yüksək sayılır və adətən ciddi infeksiya və ya iltihabla əlaqəlidir. Lakin “təhlükəli” anlayışı insana və vəziyyətə görə dəyişir. Məsələn, kimyaterapiya alan xərçəng xəstəsində 20 mg/L vacib ola bildiyi halda pnevmoniyalı birində 20 mg/L çox yüksək sayılmaya bilər. Buna görə CRP nəticəsini həkiminiz şərh etməlidir.

CRP yüksəkliyi xərçəng əlamətidirmi?
Təkcə CRP-nin yüksək olması xərçəng əlaməti sayılmır. CRP xərçəng daxil bir çox halda arta bilər. Çox vaxt infeksiya və ya iltihabi xəstəlik kimi xərçəngdənkənar səbəblərdən artır. Xərçəng şübhəsi CRP ilə yanaşı digər tapıntılara əsaslanır. Məsələn, ağciyər rentgeni, qanda şişə məxsus markerlər və ya biopsiya nəticəsi kimi konkret sübutlar lazımdır. Xülasə: CRP yüksəkdir deyə təşvişə düşməyin; bu, mütləq xərçəng demək deyil. Həkiminiz lazım bilsə xərçəng ehtimalını aydınlaşdırmaq üçün əlavə müayinələr planlayacaq.

CRP necə azaldılır?
CRP-ni azaltmağın ən vacib yolu onu artıran səbəbin müalicəsidir. İnfeksiya dərmanla müalicə edilir, revmatik xəstəlik aktivdirsə uyğun müalicə verilir, lazım olduqda cərrahi müdaxilə edilir. Müalicə ilə CRP adətən normaya enir. Bundan əlavə həyat tərzi dəyişiklikləri də CRP-ni zamanla azaltmağa kömək edir: sağlam qidalanma, müntəzəm fiziki məşq, siqareti tərgitmək, ideal çəki və stressə nəzarətlə bədəndə ümumi iltihabı azalda bilərsiniz (yuxarıda “CRP necə azaldılır?” hissəsində ətraflı izah olunub).

Eritrositlərin çökmə sürəti (ESR) ilə CRP eynidirmi?
Xeyr, eritrositlərin çökmə sürəti analizi (ESR də adlanır) və CRP analizi fərqli olsa da hər ikisi iltihabı göstərən qan analizidir. Çökmə sürəti qan nümunəsində eritrositlərin çökmə sürətini; CRP isə C-reaktiv zülal səviyyəsini ölçür. Hər ikisi infeksiya və iltihabda artır. Bəzən həkimlər geniş qiymətləndirmə üçün ikisini birlikdə istəyir. Məsələn, revmatizmin izlənməsində həm CRP, həm çökmə sürəti vacibdir. Lakin texniki və ölçmə baxımından eyni test deyil, yalnız oxşar məqsədlə istifadə olunur.

Yüksək CRP təkbaşına diaqnoz qoydururmu?
Xeyr, CRP yüksəkliyi təkbaşına konkret xəstəlik diaqnozu qoydurmur. CRP bədəndə problem olduğuna dair ümumi işarə verir. Həkimlər bu işarədən sonra əsas problemi tapmaq üçün digər tapıntılarla birlikdə qiymətləndirmə aparırlar. Məsələn, CRP yüksəkdirsə müayinəyə baxır, lazım olsa rentgen, ultrasəs və ya sidik analizi, əlavə qan analizləri istəyirlər. Nəticə olaraq CRP diaqnostika prosesinin hissəsidir, amma təkbaşına diaqnoz qoydurmur; buna görə təşvişə düşmək əvəzinə həkimin göstərişlərinə uyğun davranmaq daha doğrudur.